Tiểu luận triết học

Đề tài "Địa vị pháp lí của các cơ quan hành
chính trong bộ máy nhà nước"



I. KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA CÁC CƠ
QUAN TRONG BỘ MÁY HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC.
1. KHÁI NIỆM:
BỘ MÁY QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC THEO HIẾN PHÁP 1980 CŨNG
NHƯ HIẾN PHÁP 1992 LÀ MỘT TRONG BỐN HỆ THỐNG CƠ QUAN
NHÀ NƯỚC. NHƯ VẬY, ĐỨNG VỀ MẶT HỆ THỐNG, CÁC CƠ QUAN
TRONG BỘ MÁY NHÀ NƯỚC TA GỒM:
- CƠ QUAN QUYỀN LỰC
- CƠ QUAN QUẢN LÝ
- CƠ QUAN KIỂM SÁT
- CƠ QUAN XÉT XỬ
TRONG ĐÓ, CÁC CƠ QUAN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC LÀ CƠ
QUAN CHẤP HÀNH CỦA CƠ QUAN QUYỀN LỰC, ĐƯỢC TỔ CHỨC
THÀNH MỘT HỆ THỐNG CHẶT CHẼ TỪ TRUNG ƯƠNG ĐẾN ĐỊA
PHƯƠNG VÀ CƠ SỞ ĐẺ TRỰC TIẾP QUẢN LÝ, ĐIỀU HÀNH CÁC
MẶT HOẠT ĐỘNG CỦA ĐỜI SỐNG XÃ HỘI. NHƯ VẬY, TRONG MỐI
QUAN HỆ VÀ MỐI PHÂN ĐỊNH VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA CƠ QUAN
QUYỀN LỰC, CƠ QUAN KIỂM SÁT, CƠ QUAN XÉT XỬ THÌ KHÁI
NIỆM QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC (HOẠT ĐỘNG CHẤP HÀNH VÀ ĐIỀU
HÀNH, HOẠT ĐỘNG HÀNH PHÁP). VÌ VẬY, CHÚNG LÀ CHỦ THỂ
CƠ BẢN CỦA LUẬT HÀNH CHÍNH.
2. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA CƠ QUAN QUẢN LÝ NHÀ
NƯỚC.
CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC LÀ CÁC CƠ QUAN
CHỦ THỂ CHỦ YẾU CỦA QUAN HỆ PHÁP LUẬT HÀNH CHÍNH. LÀ
MỘT BỘ PHẬN HỢP THÀNH CỦA BỘ MÁY NHÀ NƯỚC, CƠ QUAN
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CÓ NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA CƠ NHÀ
NƯỚC ĐÓ LÀ:
A. LÀ MỘT TỔ CHỨC (TẬP HỢP NHỮNG CON NGƯỜI)
B. CÓ TÍNH ĐỘC LẬP TƯƠNG ĐỐI VỀ TỔ CHỨC - CƠ CẤU:

LUẬT QUY ĐỊNH, KỂ CẢ VIỆC ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP CƯỠNG
CHẾ NHÀ NƯỚC. QUYỀN THỰC HIỆN CÁC HÌNH THỨC VÀ
PHƯƠNG PHÁP HOẠT ĐỘNG ĐÓ CŨNG LÀ YẾU TỐ QUAN TRỌNG
CỦA THẨM QUYỀN CƠ QUAN NHÀ NƯƠC.
CÁC CƠ QUAN NHÀ NƯỚC CHỈ HOẠT ĐỘNG TRONG PHẠM VI
THẨM QUYỀN CỦA MÌNH VÀ TRONG PHẠM VI ĐÓ NÓ HOẠT ĐỘNG
ĐỘC LẬP, CHỦ ĐỘNG VÀ SÁNG TẠO, THẨM QUYỀN CỦA CƠ QUAN
NHÀ NƯỚC LÀ NGHĨA VỤ KHÔNG PHỤ THUỘC VÀO Ý MUỐN, SỰ
XÉT ĐOÁN RIÊNG CỦA BẢN THÂN CƠ QUAN CŨNG NHƯ CỦA BẤT
CỨ NGƯỜI LÃNH ĐẠO NÀO.
NGOÀI CÁC ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA CƠ QUAN NHÀ NƯỚC,
CƠ QUAN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CÓ ĐẶC ĐIỂM RIÊNG, QUYẾT
ĐỊNH BỞI CHÍNH BẢN CHẤT CỦA HOẠT ĐỘNG CHẤP HÀNH VÀ
ĐIỀU HÀNH. THÔNG QUA CÁC ĐẶC ĐIỂM RIÊNG NÀY MÀ CHÚNG
TA PHÂN BIỆT RÕ CƠ QUAN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỚI CÁC CƠ
QUAN NHÀ NƯỚC KHÁC (CƠ QUAN QUYỀN LỰC, VIỆN KIỂM SÁT,
TOÀ ÁN).
CÁC ĐẶC ĐIỂM RIÊNG CƠ BẢN CỦA ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA CƠ
QUAN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC LÀ:
1. NHÌN TỔNG THỂ, BỘ MÁY HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC LÀ BỘ
MÁY CHẤP HÀNH CỦA CÁC CƠ QUAN QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC.
CÁC CƠ QUAN ĐẦU NÃO CỦA BỘ MÁY HÀNH CHÍNH DO CÁC CƠ
QUAN QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC THÀNH LẬP (CHÍNH PHỦ, BỘ VÀ
CÁC CƠ QUAN, CƠ QUAN NGANG BỘ VÀ CÁC CƠ QUAN KHÁC
THUỘC CHÍNH PHỦ, UBND CÁC CẤP). DO ĐÓ, CHÚNG TRỰC
THUỘC, CHỊU SỰ LÃNH ĐẠO, GIÁM SÁT, KIỂM TRA CỦA CÁC CƠ
QUAN QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC TƯƠNG ỨNG VÀ CHỊU TRÁCH
NHIỆM BÁO CÁO CÔNG TÁC TRƯỚC CƠ QUAN ĐÓ. CÓ NHỮNG CƠ
QUAN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC KHÔNG DO CÁC CƠ QUAN QUYỀN
LỰC NHÀ NƯỚC TRỰC TIẾP LẬP RA MÀ DO CÁC CƠ QUAN QUẢN

VỀ SỐ LƯỢNG CƠ QUAN Ở TẤT CẢ CÁC CẤP TỪ TRUNG ƯƠNG
ĐẾN CƠ SỞ CŨNG NHƯ SÔ NHIỀU VỀ SỐ BIÊN CHẾ. SỐ LƯỢNG CƠ
QUAN VÀ BIÊN CHẾ NÀY BẰNG GẤP NHIỀU LẦN SỐ LƯỢNG CƠ
QUAN VÀ BIÊN CHẾ CỦA TẤT CẢ CÁC CƠ QUAN NHÀ NƯỚC KHÁC
CỘNG LẠI. HẠT NHÂN CỦA CÁC CƠ QUAN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC
LÀ CÔNG CHỨC.
5. HOẠT ĐỘNG CHẤP HÀNH VÀ ĐIỀU HÀNH CỦA BỘ MÁY
QUẢN LÝ HOÀN TOÀN KHÁC VỚI HOẠT ĐỘNG KIỂM SÁT VÀ
HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ CỦA TOÀ ÁN. TUY NHIÊN, CHÚNG CÓ QUAN
HỆ CHẶT CHẼ VỚI NHAU.
BỘ MÁY QUẢN LÝ, TOÀ ÁN VIỆN KIỂM SÁT LÀ NHỮNG HỆ
THỐNG ĐỘC LẬP VỚI NHAU, KHÔNG CÓ QUAN HỆ TRỰC THUỘC.
NHƯNG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC CƠ QUAN QUẢN LÝ CHỊU SỰ GIÁM
SÁT CỦA VIỆN KIỂM SÁT (TRỪ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH PHỦ) VÀ
TOÀ ÁN. CÁC CƠ QUAN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CÓ TRÁCH NHIỆM
XEM XÉT VÀ TRẢ LỜI CÁC YÊU CẦU, KIẾN NGHỊ, KHÁNG NGHỊ
CỦA VIỆN KIỂM SÁT VÀ TOÀ ÁN TRONG THỜI HẠN DO LUẬT
ĐỊNH.
NGƯỢC LẠI, CÁC VĂN BẢN PHÁP LUẬT CỦA CÁC CƠ QUAN
NHÀ NƯỚC LÀ MỘT TRONG NHỮNG CĂN CỨ ĐỂ TOÀ ÁN VÀ VIỆN
KIỂM SÁT THỰC HIỆN HOẠT ĐỘNG KIỂM SÁT VÀ XÉT XỬ. MỘT SỐ
VẤN ĐỀ TỔ CHỨC NỘI BỘ CỦA TOÁ ÁN VÀ VIỆN KIỂM SÁT SO
VĂIEỌT NAM BẢN PHÁP LUẬT CỦA CÁC CƠ QUAN QUẢN LÝ ĐIỀU
CHỈNH (VÍ DỤ: VỀ CHÍNH SÁCH CÁN BỘ, VỀ QUẢN LÝ CÁN BỘ
CỦA TOÀ ÁN)
BỘ MÁY QUẢN LÝ ĐƯỢC GIAO NHIỆM VỤ QUẢN LÝ CÁC
NGÀNH VÀ LĨNH VỰC QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH - CHÍNH TRỊ, KINH
TẾ, VĂN HOÁ - XÃ HỘI CHỦ YẾU BAO GỒM RẤT NHIỀU CÁC CƠ
QUAN, CÁC TỔ CHỨC, XÍ NGHIỆP TRỰC THUỘC VÀ CHỊU SỰ LÃNH
ĐẠO CỦA NÓ. TOÁ ÁN VÀ VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN KHÔNG CÓ

PHỦ CÒN ĐƯỢC THỂ HIỆN CÁC NHIỆM VỤ CHÍNH TRỊ, KINH TẾ,
VĂN HOÁ XÃ HỘI, QUỐC PHÒNG AN NINH VÀ ĐỐI NGOẠI CỦA
NHÀ NƯỚC, BẢO ĐẢM HIỆU LỰC CỦA BỘ MÁY NHÀ NƯỚC TỪ
TRUNG ƯƠNG ĐẾN CƠ SỞ, BẢO ĐẢM VIỆC TÔN TRỌNG VÀ CHẤP
HÀNH HIẾN PHÁP VÀ PHÁP LUẬT, PHÁT HUY QUYỀN LÀM CHỦ
CỦA NHÂN DÂN TRONG SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ TỔ
QUỐC, BẢO ĐẢM ỔN ĐỊNH VÀ NÂNG CAO ĐỜI SỐNG VẬT CHẤT
VÀ VĂN HOÁ CỦA NHÂN DÂN. (ĐIỀU 109 KHOẢN 2)
XUẤT PHÁT TỪ ĐỊA VỊ PHÁP LÝ, TỪ VAI TRÒ NHIỆM VỤ CỦA
CHÍNH PHỦ"CĂN CỨ VÀO HIẾN PHÁP, LUẬT, NGHỊ QUYẾT CỦA
QUỐC HỘI, PHÁP LỆNH, NGHỊ QUYẾT CỦA UỶ BAN THƯỜNG VỤ
QUỐC HỘI, LỆNH, QUYẾT ĐỊNH CỦA CHỦ TỊCH NƯỚC, CHÍNH PHỦ
BAN HÀNH NGHỊ QUYẾT, NGHỊ ĐỊNH"(ĐIỀU 15. LUẬT BAN HÀNH
VĂIEỌT NAM BẢN QUY ĐỊNH PHẠM PHÁP LUẬT).
CÁC VĂN BẢN CỦA CHÍNH PHỦ CÓ HIỆU LỰC TRONG PHẠM
VI TOÀN QUỐC VÀ LÀ CƠ SỞ PHÁP LÝ QUAN TRỌNG CHO HOẠT
ĐỘNG CỦA CẢ HỆ THỐNG BỘ MÁY QUẢN LÝ LÀ PHƯƠNG TIỆN
CHỦ YẾU ĐẢM BẢO VIỆC THI HÀNH CÁC NHIỆM VỤ, CHỨC NĂNG
QUẢN LÝ TRÊN PHẠM VI CẢ NƯỚC.
CHẾ ĐỘ THỦ TƯỚNG THỂ HIỆN CỤ THỂ VÀ RÕ NÉT NHẤT
TRONG CÁC QUYỀN HẠN CỤ THỂ CỦA THỦ TƯỚNG. ĐIỀU 114 -
HIẾN PHÁP 1992 ĐÃ QUY ĐỊNH CỤ THỂ CHO THỦ TƯỚNG MỘT SỐ
QUYỀN HẠN RẤT QUAN TRỌNG MÀ TRƯỚC ĐÂY THUỘC QUYỀN
HẠN CỦA HỘI ĐỒNG BỘ TRƯỞNG HOẶC CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN
DÂN DÂN TỈNH. ĐẶC BIỆT THỦ TƯỚNG CHÍNH PHỦ CÒN CÓ
THẨM QUYỀN BAN HÀNH QUYẾT ĐỊNH VÀ CHỈ THỊ. (ĐIỀU 15 -
LUẬT BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LÝ). CÁC VĂN BẢN
CỦA THỦ TƯỚNG CHÍNH PHỦ CÓ HIỆU LỰC TRONG TOÀN QUỐC
TRÊN CƠ SỞ VĂN BẢN CỦA CÁC CƠ QUAN NHÀ NƯỚC CẤP TRÊN
VÀ KIỂM TRA VIỆC THI HÀNH CÁC VĂN BẢN ĐÓ (ĐIỀU 115 - HIẾN

TỐT, LUẬT BAN HÀNH VĂN BẢN QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT ĐÃ TRAO
THẨM QUYỀN CHO BỘ TRƯỞNG, THỦ TƯỚNG CHÍNH QUYỀN
NGANG BỘ, THỦ TƯỚNG CƠ QUAN THUỘC BỘ, THỦ TƯỚNG CƠ
QUAN CHÍNH PHỦ"CĂN CỨ VÀO HIẾN PHÁP, LUẬT, NGHỊ QUYẾT
CỦA QUỐC HỘI, PHÁP LỆNH, NGHỊ QUYẾT CỦA UỶ BAN THƯỜNG
VỤ QUỐC HỘI, LỆNH, QUYẾT ĐỊNH, CHỈ THỊ CỦA THỦ TƯỚNG
CHÍNH PHỦ, BỘ TRƯỞNG, THỦ TƯỚNG CƠ QUAN NGANG BỘ, THỦ
TƯỚNG CƠ QUAN THUỘC CHÍNH PHỦ BAN HÀNH QUYẾT ĐỊNH,
CHỈ THỊ, THÔNG TƯ".
ĐỂ THỰC HIỆN CÁC QUYỀN HẠN CỦA MÌNH NGOÀI VIỆC
BAN HÀNH VĂN BẢN THÌ VIỆC ĐỒNG THỜI VỚI NÓ LÀ BỘ
TRƯỞNG VÀ THỦ TƯỚNG CÁC CƠ QUAN QUẢN LÝ NGÀNH VÀ
LĨNH VỰC THUỘC CHÍNH PHỦ PHẢI KIỂM TRA VIỆC THI HÀNH
CÁC VĂN BẢN ĐÓ VỚI TẤT CẢ CÁC NGÀNH, CÁC ĐỊA PHƯƠNG VÀ
CƠ SỞ. NHỮNG QUYẾT ĐỊNH, CHỈ THỊ, THÔNG TƯ TRÁI PHÁP
LUẬT CỦA BỘ TRƯỞNG VÀ THỦ TRƯỞNG CÁC CƠ QUAN THUỘC
CHÍNH PHỦ THÌ BỊ THỦ TƯỚNG ĐÌNH CHỈ HOẶC BÃI BỎ.
3. CÁC CƠ QUAN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC Ở ĐỊA PHƯƠNG.
HIẾN PHÁP 1992 QUY ĐỊNH "UBND DO HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN
BẦU LÀ CHÍNH QUYỀN CHẤP HÀNH HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN, CHÍNH
QUYỀN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở ĐỊA PHƯƠNG CHỊU TRÁCH
NHIỆM CHẤP HÀNH HIẾN PHÁP, LUẬT, CÁC VĂN BẢN CỦA CÁC
CƠ QUAN NHÀ NƯỚC CẤP TRÊN VÀ NGHỊ QUYẾT CỦA HỘI ĐỒNG
NHÂN DÂN (ĐIỀU 123)"
UBND LÀ CƠ QUAN QUẢN LÝ THẨM QUYỀN CHUNG ĐỨNG
ĐẦU BỘ MÁY QUẢN LÝ THUỘC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH - LÃNH THỔ
CỦA MÌNH. NHƯ TIỂU CHÍNH PHỦ Ở ĐỊA PHƯƠNG, UBND THỰC
HIỆN CHỨC NĂNG QUẢN LÝ TỔNG THỂ THEO TỔNG LÃNH THỔ
ĐỐI VỚI MỌI NGÀNH, LĨNH VỰC TRỰC THUỘC ĐỊA PHƯƠNG
MÌNH, BẢO ĐẢM VIỆC THI HÀNH PHÁP LUẬT, VĂN BẢN CỦA CẤP

ƯƠNG THÌ BỘ, CÁC CƠ QUAN CHUYÊN MÔN CỦA BỘ VÀ CÁC CƠ
QUAN KHÁC TRỰC THUỘC BỘ ĐẶT TẠI ĐỊA PHƯƠNG PHẢI CHẤP
HÀNH CÁC QUY ĐỊNH CỦA UBND CÁC CẤP VỀ VẤN ĐỀ THUỘC
CHỨC NĂNG QUẢN LÝ THEO LÃNH THỔ NHƯ: AN NINH, TRẬT TỰ
AN TOÀN CÔNG CỘNG, BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG ĐẤT ĐAI… NHƯNG
TRONG THỰC TIỄN QUẢN LÝ VẪN CÒN NHIỀU MÂU THUẪN GIỮA
BỘ VÀ UBND RẤT PHỨC TẠP, KHÓ GIẢI QUYẾT.
CÁC CƠ QUAN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC Ở ĐỊA PHƯƠNG THÌ
VIỆC BAN HÀNH VĂN BẢN PHÁP LUẬT THÌ CẢ HIẾN PHÁP 1992 VÀ
LUẬT BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT 1996 (SỬA ĐỔI
BỔ SUNG 2002) CHƯA QUY ĐỊNH RÕ RÀNG VĂIEỌT NAM BẢN NÀO
LÀ CỦA TẬP THỂ UBND VÀ VĂN BẢN NÀO LÀ CỦA CHỦ TỊCH
UBND.
TRÊN ĐÂY LÀ NHỮNG ĐIỂM HẠN CHẾ VỚI VIỆC BAN HÀNH
VÀ THỰC THI CÁC VĂN BẢN PHÁP LUẬT CỦA CÁC CƠ QUAN NHÀ
NƯỚC - ĐÂY CŨNG CHÍNH LÀ NHỮNG KIẾN NGHỊ VỚI CÁC CƠ
QUAN QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC CẦN XEM XÉT VÀ QUY ĐỊNH SAO
CHO PHÙ HỢP VỚI TỪNG CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ CỦA TỪNG CƠ
QUAN ĐỂ CÁC CƠ QUAN QUẢN LÝ XÃ HỘI ĐƯỢC TỐT TRONG
THỜI GIAN TỚI.

IV. KẾT LUẬN

ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA CÁC CƠ QUAN BỘ MÁY HÀNH CHÍNH
NHÀ NƯỚC ĐÓ LÀ TỔNG HỢP NHỮNG QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ
TRONG TỪNG LĨNH VỰC QUẢN LÝ CỦA MÌNH. ĐỊA VỊ PHÁP LÝ
RẤT QUAN TRỌNG ĐỐI VỚI TỪNG CƠ QUAN VÌ NÓ ĐÃ THỂ HIỆN
CHỖ ĐỨNG, VỊ TRÓ, QUYỀN HẠN ĐỐI VỚI LĨNH VỰC MÀ MÌNH
ĐIỀU CHỈNH. CÓ NHỮNG QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỤ THỂ THÌ CÁC
CƠ QUAN QUẢN LÝ MỚI GÓP PHẦN VÀ ĐẢM BẢO CHO XÃ HỘI