Lời nói đầu
Trong quá trình đổi mới đất nước, theo Hiến pháp 1992, thể chế hành
chính của các cơ quan Nhà nước đã được thay đổi khá nhiều phù hợp với việc
quản lý xã hội, đáp ứng được công cuộc xây dựng đất nước XHCN. Cơ cấu
quản lý hành chính đã được điều chỉnh, giảm bớt sự cồng kềnh, giảm thiểu sự
quan liêu để tiến tới một xã hội công bằng, văn minh và phát triển. Việc xây
dựng cơ cấu của các cơ quan hành chính mới không làm thay đổi hoặc suy
giảm quyền lực và nhiệm vụ của các cơ quan quản lý Nhà nước. Mặt khác,
địa vị pháp lý của cơ quan được đề cao và tăng cường kiểm tra giám sát đối
với từng bộ phận, hiểu được đường lối chỉ đạo hợp lý của Nhà nước và vai trò
tích cực của các cơ quan quản lý Nhà nước. Chính vì vậy, quyền và nghĩa vụ
chính là địa vị pháp lý của cơ quan quản lý Nhà nước. Mặt khác, địa vị pháp
lý của các cơ quan được đề cao và tăng cường kiểm tra, giám sát đối với từng
bộ phận, từng lĩnh vực xã hội phát triển không thể thiếu được đường lối chỉ
đạo hợp lý của Nhà nước và vai trò tích cực của các cơ quan trong Bộ máy
hành chính Nhà nước và điạ vị đó được thể hiện trong việc ban hành văn bản
quy phạm pháp luật.
Địa vị pháp lý của các cơ quan trong bộ máy hành chính nhà nước
1
I. Khái niệm và đặc điểm địa vị pháp lý của các cơ quan trong bộ
máy hành chính Nhà nước.
1. Khái niệm:
Bộ máy quản lý Nhà nước theo Hiến pháp 1980 cũng như Hiến pháp
1992 là một trong bốn hệ thống cơ quan Nhà nước. Như vậy, đứng về mặt hệ
thống, các cơ quan trong bộ máy nhà nước ta gồm:
- Cơ quan quyền lực
- Cơ quan quản lý
- Cơ quan kiểm sát
- Cơ quan xét xử.
Trong đó, các cơ quan quản lý Nhà nước là cơ quan chấp hành của cơ
quan quyền lực, được tổ chức thành một hệ thống chặt chẽ từ Trung ương đến

trọng nhất là quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Mỗi cơ quan có
hình thức và phương pháp hoạt động riêng do pháp luật quy định, kể cả việc
áp dụng các biện pháp hoạt động riêng và các biện pháp cưỡng chế nhà nước.
Quyền thực hiện các hình thức và phương pháp hoạt động đó cũng là yếu tố
quan trọng của thẩm quyền cơ quan nhà nước.
Các cơ quan nhà nước chỉ hoạt động trong phạm vi thẩm quyền của
mình và trong phạm vi đó nó hoạt động độc lập, chủ động và sáng tạo. Thẩm
quyền của cơ quan nhà nước là nghĩa vụ không phụ thuộc vào ý muốn, sự xét
đoán riêng của bản thân cơ quan cũng như của bất cứ người lãnh đạo nào.
Ngoài các đặc điểm chung của cơ quan nhà nước, cơ quan quản lý nhà
nước có đặc điểm riêng, quyết định bởi chính bản chất của hoạt động chấp
hành và điều hành. Thông qua các đặc điểm riêng này mà chúng ta phân biệt
rõ cơ quan quản lý nhà nước với các cơ quan nhà nước khác (cơ quan quyền
lực, viện kiểm sát, toà án).
Các đặc điểm riêng cơ bản của địa vị pháp lý của cơ quan quản lý nhà
nước là:
1. Nhìn tổng thể, bộ máy hành chính nhà nước là bộ máy chấp hành của
các cơ quan quyền lực nhà nước. Các cơ quan đầu não của bộ máy hành
chính do các cơ quan quyền lực nhà nước thành lập (Chính phủ, bộ, các cơ
3
quan ngang bộ và các cơ quan khác thuộc Chính phủ, UBND các cấp). Do đó,
chúng trực thuộc, chịu sự lãnh đạo, giám sát, kiểm tra của các cơ quan quyền
lực nhà nước tương ứng và chịu trách nhiệm báo cáo công tác trước cơ quan
đó. Có những cơ quan quản lý nhà nước không do các cơ quan quyền lực nhà
nước trực tiếp lập ra mà do các cơ quan quản lý cấp trên thành lập, nhưng về
nguyên tắc cũng chịu sự giám sát, lãnh đạo của các cơ quan quyền lực tương
ứng.
2. Các cơ quan quản lý nhà nước thực hiện hoạt động chấp hành và điều
hành tức là hoạt động mang tính dưới luật, hoạt động tiến hành trên cơ sở và
để thi hành luật. Đó là hình thức chủ yếu để đưa các đạo luật và các văn bản

một trong những căn cứ để toà án và viện kiểm sát thực hiện hoạt động kiểm
sát và xét xử.
Bộ máy quản lý được giao nhiệm vụ quản lý các ngành và lĩnh vực
quản lý hành chính, chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội chủ yếu bao gồm rất
nhiều các cơ quan, các tổ chức, xí nghiệp trực thuộc và chịu sự lãnh đạo của
nó. Tòa án và viện kiểm sát không có các đối tượng quản lý này.
II. Địa vị pháp lý của các cơ quan quản lý với việc ban hành các
văn bản quy phạm pháp luật.
Như phần trên đã trình bày trong các yếu tố của thẩm quyền cơ quan
nhà nước thì thẩm quyền quan trọng nhất là quyền ban hành văn bản quy
phạm pháp luật. Đối với các cơ quan quản lý nhà nước thì việc ban hành văn
bản quy phạm pháp luật nhằm thực hiện hoạt động chấp hành và điều hành.
Những văn bản này đều có những đặc điểm của văn bản nhà nước nói chung,
đặc biệt là tính chất pháp lý của nó tuy nhiên là những văn bản hành chính
nhà nước bao giờ cũng là những văn bản dưới luật được ban hành trên cơ sở
để chấp hành Hiến pháp, Luật, Pháp lệnh và các Nghị quyết của các cơ quan
quyền lực.
Thực tiễn, việc ra các văn bản quy phạm pháp luật đã được quy định
đầy đủ trong Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008 của Quốc
hội. Tuỳ vào vị trí, tính chất pháp lý và hoạt động của từng cơ quan quản lý
trong bộ máy hành chính nhà nước để ra các văn bản pháp luật có giá trị pháp
lý khác nhau.
5