VIỆT NAM TRONG NHỮNG NĂM
CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT
(1914 - 1918) I. MỤC TIÊU BÀI HỌC
1. Kiến thức
Sau khi học xong bài học, yêu cầu HS cần:
- Hiểu được đặc điểm của bối cảnh Việt Nam trong chiến tranh và phong trào giải
phóng dân tộc thời kỳ này.
- Biết được các cuộc khởi nghĩa và vận động khởi nghĩa trong những năm Chiến
tranh thế giới thứ nhất: Thời gian, địa điểm, hình thức đấu tranh.
- Sự xuất hiện khuynh hướng cứu nước mới ở Việt Nam đầu thế kỉ XX
2. Tư tưởng:
- Trân trọng truyền thống yêu nước của nhân dân ta.
3. Kỹ năng.
- Biết sử dụng phương pháp đối chiếu, so sánh các sự kiện.
- Biết tổng kết kinh nghiệm rút ra bài học.

II. THIẾT BỊ VÀ TÀI LIỆU DẠY HỌC
Tổ chức cho HS sưu tầm tranh ảnh, tư liệu lịch sử phản ảnh nền kinh tế - xã hội và
các cuộc khởi nghĩa trong thời kỳ này.

III. TIẾN HÀNH TỔ CHỨC DẠY HỌC.
1. Kiểm tra bài cũ:
- Bối cảnh nảy sinh khuynh hướng mới trong phong trào vận động giải phóng dân
tộc đầu thế kỷ XX.
- Phân tích sự giống và khác nhau giữa hai xu hướng bạo động và cải cách đầu thế
kỷ XX.
2. Dẫn dắt vào bài mới
- GV gợi cho HS nhớ lại những nét cơ bản về cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất

thu được 184.305.114 phơrăng tiền công trình và 13.816.117 phơrăng tiền quyên
góp.
- Vơ vét hàng trăm tấn lương thực và nông sản các loại, hàng vạn tấn kim loại cần
thiết cho việc chế tạo vũ khí để đưa sang Pháp
- Bắt nông dân chuyển từ trồng lúa sang trồng cây công nghiệp phục vụ cho chiến
tranh (đay, thầu dầu )
* Hoạt động 2: Nhóm
- GV : Tình trạng chiến tranh và những chính sách kinh tế của Pháp đã tác động
không nhỏ đến nền kinh tế Việt Nam, tạo ra những biến động về kinh tế của Việt
Nam. Yêu cầu HS thảo luận theo nhóm (mỗi bàn hợp thành một nhóm) để trả lời
câu hỏi: Tình trạng chiến tranh và những chính sách kinh tế của Pháp trong chiến
tranh đã ảnh hưởng như thế nào đến kinh tế Việt Nam ?
- GV gợi ý : Tác động tích cực và hạn chế gì đối với nông nghiệp, công thương
nghiệp ?
- HS thảo luận, trả lời câu hỏi, bổ sung cho nhau để hoàn thiện câu trả lời.
- GV nhận xét,kết luận :
+ Trong nông nghiệp: Từ chỗ độc canh cây lúa đã một phần chuyển sang trồng cây
phục vụ cho chiến tranh như thầu dầu, đậu, lạc Ở các tỉnh trung du miền Bắc có
tới 251 ha đất trồng lúa chuyển sang trồng đậu tây. Trong 4 năm chiến tranh, nông
nghiệp trồng lúa gặp nhiều khó khăn. Đầu năm 1915, các tỉnh Sơn Tây, Bắc Ninh,
Hoà Bình bị hạn đến mức gần như mất trắng. Giữa năm 1915, đê vỡ ở hầu hết
các sông lớn thuộc Bắc Kì làm ngập tới 22.000 ha đất. Vì vậy nông dân bị bần
cùng hóa
+ Trong công nghiệp : Những mỏ đang khai thác được đầu tư thêm vốn, một số
công ty than mới xuất hiện như : Công ty than Tuyên Quang (1915), Đông Triều
(1917). Các kim loại cần thiết được đẩy mạnh khai thác.
+ Nhập khẩu từ Pháp giảm đáng kể (vì nước Pháp có chiến tranh, sản xuất hàng
hóa đình đốn). Vì vậy, tư sản người Việt tranh thủ mở rộng kinh doanh và quy
mô sản xuất, đồng thời xuất hiện nhiều xí nghiệp mới Chứng tỏ những chính sách
của Pháp ít nhiều đã kích thích sự phát triển của công nghiệp giao thông vận tải

Những ai cứng cổ, thì chúng tìm ngay ra cớ để sinh chuyện với họ và gia đình họ,
tốp thì bị xích tay về tỉnh lị, tốp thì trong khi chờ đợi xuống tàu bị nhốt trong các
trường trung học ở Sài Gòn, có lính canh gác, “lưỡi lê tuốt trần, súng lên đạn sẵn”.
+ Do công nghiệp phát triển hơn một bước nên giai cấp công nhân tăng lên về số
lượng, năm 1913 có 12.000 người đến năm 1916 lên tới 17.000 người. Công nhân
cao su tăng gấp 5 lần.Công nhân trong các xí nghiệp của tư sản Việt Nam cũng
tăng lên
* Hoạt động 2: Cả lớp, cá nhân
- GV nêu câu hỏi : Số lượng công nhân tăng rõ rệt trong chiến tranh là do đâu ?
- HS dựa vào kiến thức đã học để trả lời.
Do chính sách của tư bản Pháp trong chiến tranh như: bỏ thêm vốn đầu tư, mở
rộng công nghiệp khai thác, khuyến khích tư bản nước ngoài đầu tư vào Việt Nam
(nới lỏng tay độc quyền) để ổn định kinh tế thuộc địa và cung cấp sản phẩm cho
nhu cầu của nước Pháp.
- GV có thể bổ sung: Trong chiến tranh, Pháp cần nhiều công nhân làm việc trong
các ngành công nghiệp quốc phòng để chế tạo vũ khí sản xuất quân trang, quân
dụng
chính quyền Đông Dương đã tuyển mộ nhiều lính thợ Việt Nam sang Pháp.
Chính quyền Đông Dương còn có chính sách mở rộng kinh doanh cho tư sản bản
xứ , giới kinh doanh Việt Nam có điều kiện mở rộng cơ sở sản xuất của mình. Một
số nhà tư sản có số vốn lớn, thu hút hàng ngàn công nhân.
Trước đây công nhân Việt Nam chỉ tập trung ở các khu khai thác, nay tập trung cả
ở một số ngành phục vụ chiến tranh: đóng tàu, sửa chữa quân nhu, sản xuất cao su,
hóa chất
- GV thông báo : Trong chiến tranh do có một số cơ hội kinh doanh nên tư sản
Việt Nam tranh thủ thoát khỏi sự kiềm chế của tư bản Pháp (Bạch Thái Bưởi) tầng
lớp tiểu tư sản thành thị cũng có bước phát triển rõ rệt về số lượng. Tuy nhiên đến
cuối chiến tranh, hai giai tầng tư sản và tiểu tư sản vẫn chưa thực sự hình thành.
Mặc dù vậy đã giành được vai trò nhất định trong kinh tế, tư sản Việt Nam muốn
có địa vị chính trị nhất định. Họ lập các cơ quan ngôn luận riêng như các báo diễn

+ Cuộc vận động khởi nghĩa của Thái Phiên và Trần Cao Vân có sự tham gia của
vua Duy Tân: con của Thành Thái, lên ngôi từ lúc 8 tuổi, ông đã có thái độ chống
Pháp tích cực hơn cha ; từ khi còn nhỏ đã có những việc làm và lời nói cương nghị,
chống Pháp quyết liệt. Cuối năm 1916 ông đã liên lạc với Thái Phiên và Trần Cao
Vân (hai nhà chí sĩ của Việt Nam Quang phục hội - Phan Bội Châu chủ xướng)
bàn mưu khởi nghĩa song do bị lộ nên cả ba người đã bị thực dân Pháp bắt. Thực
dân Pháp tìm đủ cách dụ dỗ ông quay lại ngai vàng song ông kiên quyết từ chối,
không chịu khuất phục trước quân Pháp và tay sai. Duy Tân đã bị lưu đày sang
đảo Rêuyniông cùng vua cha là Thành Thái. Trần Cao Vân , Thái Phiên cùng
những người lãnh đạo khác bị chém đầu. Trong lịch sử triều Nguyễn đã có 3 vua
yêu nước bị thực dân Pháp lưu đày
+ Cuộc khởi nghĩa của binh lính Thái Nguyên có nhiều nét độc đáo . Đây là cuộc
vũ trang bạo động duy nhất trong những năm chiến tranh đã lật đổ được chính
quyền ở một địa phương. Ngọn cờ “Nam binh phục quốc” bay cao trên bầu trời
tỉnh lỵ Thái Nguyên, lãnh đạo nghĩa quân phát hịch tuyên bố Thái Nguyên độc lập,
đặt quốc hiệu là Đại Hùng, vạch tội ác của Pháp, kêu gọi đồng bào vùng lên khôi
phục nền độc lập của đất nước. Đây là cuộc vùng dậy mãnh liệt của binh lính
người Việt trong quân đội Pháp, dùng súng giặc giết giặc, tạo nên truyền thống tốt
đẹp của những binh sĩ cứu quốc Việt Nam sau này.
+ Phong trào hội kín ở Nam Kì diễn ra khắp Nam Kì, thành lập nhiều nhóm, hội
kín khác nhau, đấu tranh bằng nhiều hình thức khác nhau nhưng đều thống nhất
hành động. Mục tiêu chung là lật đổ chính quyền tay sai, giành độc lập dân tộc.
Phong trào mang màu sắc huyền bí, mê tín, đề cao vai trò của bùa chú và tôn giáo
trong tổ chức và họat động, vì đây là phong trào tự phát của nông dân, chưa có
được sự lãnh đạo của những giai cấp tiên tiến trong xã hội, họ chưa đặt niềm tin
vào một tổ chức nào vì vậy gởi gắm niềm tin của mình nơi tôn giáo thần thánh.
+ Các cuộc nổi dậy của đồng bào dân tộc thiểu số diễn ra trên những địa bàn rộng
lớn; lợi dụng địa hình rừng núi gây cho địch nhiều thiệt hại, buộc địch phải rút lui
hoặc nhân nhượng một số quyền lợi.
- GV dẫn dắt : Bên cạnh phong trào đấu tranh vũ trang cứu nước mang tính chất

phát
* Hoạt động 1: Cả lớp
- GV yêu cầu HS theo dõi SGK , kết hợp với những hiểu biết xã hội của mình về
Hồ Chí Minh để giới thiệu về tiểu sử và hòan cảnh ra đi tìm đường cứu nước của
Người.
- HS theo dõi SGK và dựa vào những hiểu biết của mình để trả lời.
- GV bổ sung: Nguyễn Ái Quốc tên thật là Nguyễn Sinh Cung, sau đó đổi tên là
Nguyễn Tất Thành, sinh ngày 19.5.1890 tại Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An. Cha là
Nguyễn Sinh Sắc, mẹ là Hoàng Thị Loan. Sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu
nước. Chứng kiến cảnh nước mất nhà tan, các phong trào đấu tranh anh dũng của
nhân dân ta đều thất bại, từ rất sớm Người có chí đuổi thực dân Pháp, cứu đồng
bào.
Người khâm phục tinh thần yêu nước của các chí sĩ như Phan Đình Phùng, Hoàng
Hoa Thám, Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh,nhưng lại thấy phong trào đấu tranh
do họ lãnh đạo đều bị thất bại, bế tắc. Vì vậy, Nguyễn Aïi Quốc không tán thành
con đường cứu nước của họ. Theo người ,Phan Bội Châu định dựa vào Nhật để
đánh Pháp thì chẳng khác nào “Đưa hổ cửa trước, rước beo cửa sau”, vì Nhật là
một đế quốc đang tranh giành thuộc địa. Còn Phan Chu Trinh muốn dựa vào Pháp
để chấn hưng đất nước thì chẳng khác nào: “Xin giặc rủ lòng thương”, còn phong
trào đấu tranh của các sĩ phu như Phan Đình Phùng, khởi nghĩa nông dân của
Hoàng Hoa Thám còn mang nặng cốt cách phong kiến truyền thống. Vì vậy,
Người đã quyết định đi sang phương Tây tìm con đường cứu nước mới với tư
tưởng đúng đắn đó là: muốn đánh thắng kẻ thù thì phải hiểu rõ về kẻ thù của mình.
Người muốn xem nước Pháp và các nước khác làm thế nào, rồi trở về giúp đồng
bào mình.
* Hoạt động 2:
- HS theo dõi SGK những hoạt động buổi đầu của Nguyễn Ái Quốc
- GV bổ sung :
+ Khác với Phan Bội Châu (coi Nhật là bạn), Phan Chu Trinh (coi Pháp là bạn),
Nguyễn Ái Quốc đã phân biệt rõ đâu là bạn, đâu là thù. Người nhận thức được chủ

trong thời gian chiến tranh thế giới thứ nhất là :
A. giáo dục tuyên truyền
B. cải cách văn hóa xã hội
C. kêu gọi mọi người đấu tranh vũ trang kết hợp đấu tranh chính trị.
D. vận động nhiều tầng lớp tham gia vào các cuộc bạo động.
3. Vua Duy Tân tham gia vào hoạt động của tổ chức yêu nước .
A.Việt Nam Quang Phục Hội
B. khởinghĩa của Thái Phiên và Trần Cao Vân
C. khởi nghĩa ở Thái Nguyên
D. phong tràohội kín ở Nam Kì