Danh sách thuốc và hóa chất thông dụng Dưới đây là danh sách thuốc và hóa chất thường được sử dụng trong các
trang trại cá dĩa. Đương nhiên còn có nhiều loại khác nữa nhưng những loại
dưới đây, về cơ bản, đủ để điều trị những bệnh thông thường và duy trì một
môi trường lành mạnh cho trại cá. Mỗi quốc gia đều có quy định về sử dụng
thuốc và hóa chất riêng, các bạn cần tìm hiểu trước khi sử dụng.
Sát trùng
Calcium Hypochlorite
Đây là chất sát trùng phổ biến và hiệu quả. Nó không độc đối với người và
là lựa chọn tốt so với formol, i-ốt hoạt hóa (potentiated iodine) hay ammonia
cấp 4 (quarternary ammonia). Calcium hypochlorite là chất bột. Khi hòa tan
trong nước, khí clor được phóng thích. Một nhược điểm đó là nó làm kim
loại bị rỉ sét và rất bất tiện khi cần sát trùng và sử dụng hồ ngay trong ngày.
Để khử clor ngay trong ngày, phải sử dụng rất nhiều “hypo” bởi chỉ cần sót
lại chút clor cũng đủ làm chết cá. Ngoài ra, có thể khử clor một cách dễ dàng
bằng cách sục khí liên tục từ 24 đến 48 giờ tùy nồng độ.
Calcium hypochlorite dạng bột được cung cấp với các nồng độ 15%, 35%,
50%, 65% và 70% tùy vào mỗi quốc gia và nhà sản xuất.
Formol (formalin)
Đây là chất sát trùng thông dụng nữa thường được sử dụng trong các trang
trại cá cảnh. Trường hợp khẩn cấp, cần sát trùng nhanh chóng thì đây là chất
phù hợp nhất. Nhưng cũng cần lưu ý rằng thậm chí việc sử dụng formol liều
cao và lâu ngày cũng chưa chắc diệt hết vi khuẩn ngoài da hay bào nang của
các loài ký sinh so với sử dụng clor nồng độ cao (100 g/100 lít).
Formol là chất dễ bay hơi, độc và gây ung thư. Cần sử dụng ở nơi thoáng khí
và dùng găng tay. Không được dùng chung với thuốc tím hay acriflavine.
Chỉ sử dụng sau khi đã loại bỏ hoàn toàn các chất trên ra khỏi hồ.
Cần loại bỏ hoàn toàn formol sau khi sử dụng. Cách đơn giản là hòa
methylene blue vào nước hồ trước khi xả. Nếu nước mới thay trong vắt thì

khuẩn chuyển hóa ni-tơ và vô hại với cá dĩa trừ phi cực kỳ quá liều.
Liều sát khuẩn: 4 g/1 lít nước
Chống nấm: 50 ml/100 lít nước.
Điều trị bệnh nấm và đốm trắng: 40-50 ml/100 lít nước.
Tẩy giun sán (cho hồ)
Organophosphate (Dipterex, Meguvon, Dylox và Masoten)
Chất này diệt nhiều loại ký sinh ngoài da nhưng dễ bị kháng thuốc. Với cá
dĩa, liều điều trị trong 24 giờ là 150 mg/100 lít nước.
Lưu ý: sử dụng thuốc tốt. Một khi thuốc bị ô-xy hóa và vón cục thì không
nên sử dụng vì nó còn độc hại hơn cả ký sinh.
Tẩy giun sán (cho cá)
Piperazine Sulfate
Một khi bạn thấy những con giun cỡ 4 mm màu trắng bám ở mặt kiếng phía
trước hồ thì đấy là dấu hiệu cá của bạn nhiễm giun. Bạn phải kết hợp tẩy
giun cho cả hồ lẫn cá và việc điều trị phải lập lại liên tiếp 4 lần sau mỗi tuần.
Để tẩy giun trong hồ, sử dụng organophosphate. Để tẩy giun cho cá, trộn
800 mg piperazine sulfate vào 100 g thức ăn và cho ăn liên tục 4 ngày (vào
sáng và chiều).
Mặc dù sống ký sinh và cạnh tranh chất dinh dưỡng với cá, giun sán hoàn
toàn vô hại.
Trùng roi (flagellates)
Metronidazole
Cho cá ăn hiệu quả hơn nhiều so với ngâm vì thuốc không thẩm thấu mạnh.
Nhưng cách điều trị tốt nhất là kết hợp “trong uống ngoài thoa”.
Ngâm theo nồng độ 1 g/100 lít nước.
Cho ăn theo tỷ lệ 1g/100 g thức ăn
Phòng nhiễm khuẩn
Acriflavine
Thuốc này được dùng phổ biến trong ngành công nghiệp cá cảnh và thường
bị kháng thuốc bởi vi khuẩn, nấm và ký sinh. Có nhiều loại thuốc khác hiệu

Đây là muối sử dụng hàng ngày, hữu dụng trong nhiều trường hợp chẳng
hạn như vận chuyển cá, ngừa nhiễm trùng vết thương, đóng gói và cách ly,
và cả điều trị bệnh nữa.
Cá dĩa có thể chịu đựng được độ mặn lên đến 2 ppt.
Nhìn chung, 100 lít nước với khoảng một nắm muối hột (100 g) sẽ tạo ra độ
mặn khoảng 1 ppt.
Một cách vô tình, nồng độ 2 ppt vốn an toàn cho cá dĩa, lại có tác dụng tiêu
diệt ký sinh đốm trắng Ichthyophthirius multifiliis (tự do trong nước).
Nhiễm khuẩn nội và ngoài da
Kháng sinh (antibiotics)
Rất khó khẳng định loại kháng sinh nào có thể điều trị dòng vi khuẩn nào và
với liều lượng bao nhiêu. Bạn có thể nghe nói từ tetracyclines, macrolides,
cephalosporins cho đến quinolones, penicilins hay aminoglycosides nhưng
hầu như không thể sử dụng thông tin đó.
Trước hết, dẫu bạn có nghe đến tên thuốc nhưng không phải cứ muốn là có
vì luật kiểm soát thuốc ở mỗi quốc gia đều khác nhau. Thứ nhì, thuốc này có
thể có tác dụng ở đây nhưng lại bị kháng ở chỗ khác.
Dẫu vậy, kháng sinh vẫn xuất hiện ở các trại cá dĩa. Mọi người được khuyên
nên hạn chế dùng thuốc. Dùng thuốc sai cách, nhất là trộn vào thức ăn của
cá, có thể khiến sức khỏe của chúng bị ảnh hưởng. Phải sử dụng thuốc đúng
cách để chống kháng thuốc và nhiễm độc môi trường. Sau đây là một số
nguyên tắc sử dụng kháng sinh để chống kháng thuốc:
1) Sử dụng đúng liều lượng chỉ dẫn.
2) Mỗi đợt điều trị phải kéo dài tối thiểu 12 ngày.
3) Không được phỏng đoán liều lượng thuốc, chẳng hạn dùng muỗng cà phê.
Nếu cần, phải dùng cân tiểu ly.
4) Đừng cho ít kháng sinh chỉ vì bệnh có vẻ nhẹ. Dù bệnh nặng hay nhẹ,
phải dùng đúng liều chỉ định.
5) Khi thay nước, phải bổ sung thuốc bằng đúng lượng đã mất đi.
6) Khi kết thúc điều trị, phải thay 100% nước để chống kháng thuốc.