Vitamin D với phụ nữ có thai và trẻ sơ sinh
Vitamin D có vai trò quan trọng chuyển hóa hấp thu calci, giúp cơ thể
phát triển tốt với bộ xương cấu trúc vững chắc, giúp cho hoạt động bình
thường của hệ thống thần kinh cơ. Thiếu vitamin D và calci gây nên
những bệnh lý điển hình như còi xương, mềm xương ở trẻ em và người
lớn, bệnh loãng xương ở người cao tuổi.

Đa số các bà mẹ chỉ thấy rõ dấu hiệu điển hình của bệnh còi xương, mềm
xương khi trẻ được 1-2 tuổi; xương bị biến dạng: thóp rộng và lâu liền, đầu
bị bẹp hoặc méo, chân hoặc tay bị cong biến dạng, với cổ tay, cổ chân, đầu
gối to và cong hơn bình thường, trẻ chậm lớn, hay bị đau ốm Để đến khi
thấy rõ các dấu hiệu này mới đưa con đi khám bác sĩ thì đã muộn, có điều trị
tích cực thì bệnh vẫn để lại di chứng về biến dạng xương trong cả cuộc đời
cũng như nhiều hậu quả không tốt khác về sức khỏe cho trẻ.
Những dấu hiệu sớm để phát hiện bệnh còi xương do thiếu vitamin D ở
trẻ
Thật ra các nhà khoa học đã chứng minh rằng còi xương ở trẻ bắt đầu rất
sớm ngay trong thời kỳ thai nghén, mà nguyên nhân chính là do người mẹ bị
thiếu vitamin D và calci trong thời kỳ mang thai. Thiếu calci và vitamin D
của người mẹ, tiếp tục gây nên rối loạn chuyển hóa calci và bệnh còi xương
của thai nhi, cũng như những năm đầu sau khi sinh.
Người ta thấy rằng trọng lượng của thai nhi tăng gấp đôi trong 3 tháng cuối
của thời kỳ thai nghén, trong đó bộ khung xương với mật độ xương tăng 3
lần. Cơ và tế bào thần kinh của thai nhi cũng phát triển rất nhanh, nếu người
mẹ không cung cấp đủ calci và vitamin D cho thai nhi trong 3 tháng cuối của
thai kỳ sẽ dẫn đến rối loạn chuyển hóa xương của thai nhi. Rối loạn chuyển
hóa xương thường song hành với bệnh suy dinh dưỡng thời kỳ bào thai: trẻ

không được bổ sung. Ở nhóm không được bổ sung, nồng độ vitamin D trong
máu của thai phụ giảm nhanh trong 3 tháng cuối thai kỳ, ngay sau khi sinh
có đến 36% số bà mẹ và 32% số trẻ bị cạn kiệt vitamin D. Có 5 trẻ em trong
số 50 trẻ sinh ra có dấu hiệu hạ calci máu ngay khi sinh.
Nghiên cứu khác cho thấy bổ sung 1.000 UI/ngày (25microgam) trong 3
tháng cuối của thai kỳ cho phụ nữ cũng làm tăng trọng lượng của mẹ và
giảm 50% số trẻ bị suy dinh dưỡng bào thai. Một năm sau khi sinh, con của
những bà mẹ được bổ sung vitamin D tăng nhiều hơn 0,4kg cân nặng và
1,6cm chiều dài so với nhóm đối chứng.
Thực trạng còi xương ở trẻ nhỏ và phụ nữ có thai ở nước ta
Tuy chưa có số liệu thống kê một cách đầy đủ, nhưng tại các phòng khám
bệnh nhi khoa, một số lượng lớn trẻ đến khám có dấu hiệu còi xương sớm
(ngay trong tháng đầu tiên hoặc tháng thứ 2 sau khi sinh, trẻ có dấu hiệu
quấy khóc, ngủ không ngon giấc, thóp rộng, tóc rụng xung quanh đầu theo
hình vành khăn ) và gặp nhiều ở trẻ được bú sữa mẹ hoàn toàn. Những trẻ
này được chẩn đoán là còi xương, nếu được điều trị tích cực bằng vitamin D
thì cho những kết quả rất tốt. Bởi vậy các bà mẹ nên chú ý các dấu hiệu sớm
này và mang trẻ đến khám bác sĩ.
Yếu tố nguy cơ của bệnh thiếu vitamin D, còi xương, mềm xương ở
nước ta
Một yếu tố phổ biến là thực phẩm sữa giàu calci và vitamin D chưa được sử
dụng rộng rãi ở nước ta. Các thực phẩm được tăng cường vitamin D và calci
chưa phổ biến đến mọi tầng lớp. Tại các vùng nông thôn, vùng khó khăn
tuy có được tiếp xúc nhiều hơn với ánh sáng mặt trời, giúp cơ thể tổng hợp
được một phần vitamin D, nhưng khẩu phần ăn lại nghèo nàn, thiếu calci và
vitamin D cho cả mẹ và con, do vậy bệnh vẫn có nguy cơ xuất hiện.
Tại các thành phố lớn, ngay cả các tầng lớp có thu nhập khá, bữa ăn có khá
hơn vùng nông thôn nhưng bệnh vẫn hay gặp, yếu tố liên quan chính là mẹ
và bé không được tiếp xúc với ánh sáng mặt trời, trẻ luôn được giữ kín trong
nhà, mẹ ra đường cũng che kín sợ rám nắng, và kết quả là không tận dụng

8 giờ sáng hoặc 4-5 giờ chiều (với ánh nắng dịu) cho trẻ được cởi trần, đội
mũ, để tiếp xúc với ánh sáng mặt trời, cũng là biện pháp phối hợp quan
trọng để có thêm vitamin D.