Khái quát về sự hình thành và phát triển
của Việt ngữ học (Phần 4)
Về phạm vi nghiên cứu, Việt ngữ học thời hiện đại cũng phong phú, đa dạng hơn
hẳn thời cận đại. Thời cận đại (thuộc Pháp) đã có những công trình nghiên cứu về
ngữ pháp, chữ viết, phương ngữ, ngữ pháp, nguồn gốc tiếng Việt, nhưng nhìn
chung còn lẻ tẻ, chủ yếu do người Pháp tiến hành nhằm mục đích dạy và học tiếng
Việt cho bản thân họ.
Khi nước ta giành được độc lập, Việt ngữ học bước vào thời hiện đại và đã phát
triển vượt bậc, số lượng công trình tăng gấp bội. Những vấn đề giai đoạn trước đã
được đặt ra giai đoạn này đi sâu, mở rộng hơn. Chẳng hạn, về ngữ âm, không chỉ
quan sát, miêu tả như giai đoạn trước mà còn áp dụng ngôn ngữ học thực nghiệm
vào miêu tả chính xác ngữ âm tiếng Việt; về mặt chữ viết, không chỉ tập trung vào
việc cải tiến nó mà còn đi sâu vào nghiên cứu chữ Nôm; về phương ngôn, không
chỉ miêu tả tiếng nói của làng này, làng kia, mà còn tiến hành phân vùng tiếng nói
của cả nước; về lịch sử, không chỉ nghiên cứu lịch sử ngữ âm mà còn nghiên cứu
lịch sử từ vựng, ngữ pháp tiếng Việt

Điều quan trọng là thời hiện đại đã mở ra nhiều lĩnh vực nghiên cứu mới.

Trước hết là vấn đề xây dựng hệ thống thuật ngữ khoa học cho tiếng Việt. Một khi
tiếng Việt đã trở thành ngôn ngữ chính thức của cả nước, được sử dụng để giảng
dạy ở cả bậc phổ thông và đại học thì nhu cầu cấp thiết đặt ra là phải nghiên cứu
cách thức xây dựng các hệ thống thuật ngữ khoa học. Về việc này, công đầu phải
dành cho giáo sư Hoàng Xuân Hãn. Cuốn Danh từ khoa học (phần Toán, Lí, Cơ)
được in lần đầu tại Sài Gòn năm 1848, lần thứ hai ở Sài Gòn, năm 1957 và lần thứ
ba ở Paris, năm 1967. Tiếp sau ông, các nhà khoa học Việt Nam đã xây dựng các
hệ thống thuật ngữ cho tất cả các ngành khoa học, trong đó có cả ngành Việt ngữ
học. Sự phong phú của hệ thống thuật ngữ Việt ngữ học là thước đo sự phát triển
của ngành khoa học mà chúng ta đang xem xét.

Do ảnh hưởng của truyền thống ngôn ngữ học châu Âu, việc nghiên cứu ngữ pháp

thụ đắc ngôn ngữ, đến sự phát triển ngôn ngữ của trẻ em Việt Nam,

Mảng ngôn ngữ học ứng dụng cũng được một số học giả quan tâm, trong đó nổi
lên hai hướng chính là: thống kê ngôn ngữ học và phương pháp dạy tiếng.

Trong các chương sau, chúng tôi sẽ đi sâu phân tích kĩ thành tựu nghiên cứu ở
từng giai đoạn, từng lĩnh vực, từng học giả cụ thể.

Trước Cách mạng Tháng Tám, người nước ngoài nghiên cứu tiếng Việt chủ yếu là
người Pháp. Họ nghiên cứu tiếng Việt phục vụ cho việc học tiếng của họ ở Việt
Nam, đồng thời cũng là để góp phần xây dựng và củng cố sự thống trị của họ. Sau
Cách mang, do vị thế của Việt Nam và tiếng Việt trên trường quốc tế, nhiều nước,
nhiều dân tộc có nhu cầu học tập, nghiên cứu tiếng Việt. Thực tế, đã có các trung
tâm nghiên cứu và giảng dạy tiếng Việt ở các nước như Pháp, Nga, Trung Quốc,
Úc, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trong giai đoạn hiện đại của Việt ngữ học,
ngoài thành tựu của Việt ngữ học trong nước phải kể đến những thành tựu của
Việt ngữ học ở nước ngoài. Việt ngữ học ở nước ngoài không chỉ do người nước
ngoài đóng góp mà còn có sự đóng góp của nhiều người Việt Nam sinh sống và
làm việc ở đó. Giới Việt ngữ học trong nước đã tiếp nhận và trân trọng sự đóng
góp của nhiều học giả quốc tế và học giả người Việt Nam sống ở nước ngoài như
Andreev, Gordina, Panfilov, (Nga); A.G. Haudricourt, M. Ferlus, Nguyễn Phú
Phong (Pháp); Thompson, G. Diffloth, Nguyễn Đình Hoà, Nguyễn Đăng Liêm,
(Mĩ); Vương Lực, Nhan Bảo, Hoàng Mẫn Trung, Phó Thành Cật, Mã Khắc
Thừa, (Trung Quốc); Huỳnh Sanh Thông (Canada); Phan Văn Giưỡng, Bích
Thuận, Nguyễn Xuân Thu, (Úc); v.v

Xét về đội ngũ các nhà Việt ngữ học thì giai đoạn cổ trung đại, số người đi sâu
nghiên cứu tiếng Việt không nhiều. Ngoài sự đóng góp của các tác giả vô danh
trong việc sáng tạo chữ Nôm, của một số nhà nho biên soạn tự điển Hán–Việt, thế
kỉ XVIII trở về trước chỉ có học giả Lê Quý Đôn là người đã để lại những nghiên

Phiến, Nguyễn Cao Đàm, Bùi Minh Toán, Phan Thiều, Đinh Văn Đức, Bùi Khánh
Thế, Nguyễn Minh Thuyết, Lê Cận, Diệp Quang Ban, Bùi Đức Tịnh, Nguyễn Anh
Quế, Nguyễn Lai, Trần Ngọc Ninh, Hoàng Văn Thung, Lê Biên, Lê Xuân Thại,
Hoàng Văn Vân,

Nói đến việc nghiên cứu chữ Nôm, chữ quốc ngữ, phải kể đến Đào Duy Anh,
Nguyễn Tài Cẩn, Nguyễn Triệu Luật, Thanh Lãng, Nguyễn Khắc Xuyên, Hoàng
Phê, Đỗ Quang Chính, Vũ Trọng Kính, Lê Văn Quán, Nguyễn Ngọc San,

Nói đến việc nghiên cứu phong cách học tiếng Việt, phải kể đến Đinh Trọng Lạc,
Cù Đình Tú, Phan Ngọc, Nguyễn Thái Hoà, Nguyễn Phan Cảnh, Hoàng Trọng
Phiến, Mai Ngọc Chừ, Nguyễn Hữu Đạt, Nguyễn Nguyên Trứ, Đào Thản,

Nói đến việc nghiên cứu dụng học Việt ngữ, phải kể đến Hoàng Phê, Đỗ Hữu
Châu, Nguyễn Đức Dân, Nguyễn Thiện Giáp, Nguyễn Quang, Lê Đông,

Nói đến phân tích diễn ngôn, phải kể đến Trần Ngọc Thêm, Nguyễn Quang Ninh,
Nguyễn Trọng Báu, Nguyễn Thị Việt Thanh, Nguyễn Hoà, Trịnh Sâm,

Nói đến việc nghiên cứu lịch sử tiếng Việt và phương ngôn, phải kể đến Nguyễn
Tài Cẩn, Vương Lộc, Hoàng Thị Châu, Phạm Đức Dương, Nguyễn Văn Lợi,
Nguyễn Văn Tài, Võ Xuân Trang, Trần Trí Dõi, Vũ Đức Nghiệu, Nguyễn Ngọc
San, Nguyễn Văn Ái,

Nói đến việc nghiên cứu ngôn ngữ học xã hội tiếng Việt, phải kể đến Hoàng Tuệ,
Nguyễn Như Ý, Nguyễn Văn Khang, Vũ Thanh Hương,

Nói đến việc nghiên cứu tâm lí ngôn ngữ học tiếng Việt, phải kể đến Lí Toàn
Thắng, Nguyễn Đức Tồn, Bùi Đình Mĩ,