19

19

thì năm học 1986-1987 cả nớc có 12482, 9 nghìn học sinh phổ thông thì năm
học 1990-1991 con số đó là 11882, 9 nghìn giảm 5%. Những năm sau số học
sinh phổ thông đã tăng lên. So với tỉ lệ tăng dân số trong độ tuổi đi học thì mức
tăng lợng học sinh đến trờng không đáng kể. Nói khác đi là tỉ lệ học sinh
trong độ tuổi đi học giảm đi, thí dụ năm học 86-87 cả nớc có 910, 6 nghìn thì
năm 90-91 chỉ còn 524, 2 nghìn, giảm 73%. Số học sinh trong độ tuổi đi học
trung học liên tục giảm từ năm 90-93, phần lớn những ngời bỏ học là con em
lao động nghèo hoặc con em nông dân họ trở thành lao động chính, một bộ phận
khác là con em các gia đình thành thị họ cần có việc làm để nâng cao mức sống
tìm việc làm trong các cơ sở t nhân. Năm 1991-1992 là năm học chặn đứng tình
trạng xuống cấp về quy mô giáo dục ở các cấp học. Trong hai năm học sau đó
số lợng học sinh các cấp học phổ thông đã tăng lên với mức tăng hàng năm là
5%và 7%.
Điểm nổi bật của nền giáo dục Việt Nam là tỉ lệ học sinh nữ so với tỉ lệ
học sinh nam trong nhiều năm là không thay đổi ở các bậc học phổ thông và là
93-94%. Đó là thực tế đã có tại VIệT NAM trong khi ở các nớc đông dân khác
nh Trung Quốc, Ân Độ không có.
So với thời kì trớc năm 1986 thì số học sinh trung học chuyên nghiệp và
các trờng dạy nghề giảm nhanh năm 86-87 có 156 nghìn thì năm 90-91 là 135,
4 nghìn giảm 15%. Quy mô học sinh trung học chuyên nghiệp đã tăng từ năm
90-91 đến nay nhng xu thế không rõ ràng. Quy mô đào tạo sinh viên đại học và
cao đẳng có nhiều biến động lớn. Mỗi năm có khoảng 20 nghìn sinh viên đại học
cao đẳng chính quy tốt nghiệp. Tỉ lệ sinh viên đại học cao đẳng trong độ tuổi đi
học của Việt Nam là 2, 3-2, 5%. Tỉ lệ này cao hơn mức 2% của Trung Quốc
nhng lại thấp hơn so với mức 16% của Thái Lan, 10% của Inđônêxia và 40%

không tăng đời sống một bộ phận đội ngũ giáo viên gặp khó khăn do đó một số
bỏ nghề. Năm học 94-95 đã có 20 nghìn giáo viên phổ thông xin thôi việc có
nghĩa là năm đõ thiếu 60 nghìn giáo viên phổ thông chủ yếu là giáo viên ở bậc
tiểu học. Thiếu giáo viên phổ thông đã trở thành vấn đề bức xúc trong nhiều
năm. 21

21

Hệ thống đào tạo tại chức.
Trong chính sách giáo dục và đào tạo hình thức giáo dục tại chức rất đợc
Nhà nớc quan tâm hình thức này sẽ đáp ứng đợc 3 yêu cầu cấp bách. Thứ nhất
phát triển nguồn nhân lực bổ sung vào lực lợng lao động những ngời có trình
độ cao hơn. Thứ hai tạo điều kiện cho ngời nghèo hoặc những ngời đang làm
việc tại các cơ quan không có điều kiện học tập chính quy tập trung có thể học
tập đại học và sau đại học. Thứ ba khắc phục tình trạng thiếu hụt đội ngũ có
chuyên môn cao để xây dựng đất nớc sau những năm bị chiến tranh tàn phá. Số
sinh viên đại học tại chức liên tục tăng từ 91 đến 95. Năm 91-92 chỉ có khoảng
17 nghìn học viên đến năm 94-95 con số đó là 66, 4 nghìn tốc độ tăng khá nhanh
so với các năm trớc đó. Hình thức đào tạo tại chức cũng rất quan tâm đến yêu
cầu đào tạo nghề mới và đào tạo lại nghề. Hệ thống đào tạo tại chức đã có những
đóng góp to lớn phát triển đội ngũ cán bộ, trí thức vơn lên trình độ cao để làm
chủ các lĩnh vực khoa học công nghệ.
Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo.
Trong suốt thời kì 51-90 các nớc Liên Xô và Đông Âu, Trung Quốc đã
đào tạo cho Việt Nam hơn 52000 sinh viên, nghiên cứu sinh, thực tập sinh.
Trong cùng thời gian đó có một số ít sinh viên Việt Nam đợc các nớc Pháp
Thuỵ Điển Nhật Bản giúp đào tạo. Đến cuối 1994 do sự mở rộng giao lu quốc

chính tập trung mọi nguồn vốn vào tay Nhà nớc để phân phối theo kế hoạch cho
từng dự án đầu t từng xí nghiệp. Khi công cuộc đổi mới đợc tuyên bố vào cuối
năm 1986 và chính sách phát triển kinh tế nhiều thành phần thì chính sách tài
chính đã có sự chuyển đổi một cách mạnh mẽ từ cơ chế đầu t trực tiếp bằng
Ngân sách sang tín dụng đầu t mở rộng liên doanh liên kết huy động mọi nguồn
vốn trong và ngoài nớc. 23

23

Sự chuyển biến về chính sách tài chính đã làm thay đổi lớn trong cơ cấu
vốn đầu t nớc ta. Trớc kia nguồn vốn chỉ toàn từ ngân sách nhng khi sang
kinh tế thị trờng thì các nguồn vốn đợc giải phóng và làn sóng đầu t dâng lên
mạnh mẽ ở tất cả các khu vực. Nếu nh năm 1988 tỉ lệ đầu t của nền kinh tế chỉ
đạt 8, 9%GDP thì đến năm 1991 tỉ lệ tiết kiệm là 10, 1%và tỉ lệ đầu t là 15%.
Năm 1994 tỉ lệ tơng ứng là 16, 7 và 24%. Tỉ lệ tiết kiệm và đầu t đều tăng
nhanh và mạnh ở cả hai khu vực Nhà nớc và t nhân. Nếu nh năm 1991 phần
thu ngân sách của chính phủ vấn cha đủ chi thờng xuyên thì năm 1992 đã bắt
đầu có tiết kiệm va năm 1994 tỉ lệ tiết kiệm là 4, 5 % GDP. khu vực t nhân
năm 1994 tỉ lệ tiết kiệm của hộ gia đình đạt trên 11% GDP trong đó tự đầu t
của khu vực này đạt 6, 5% GDP phần còn lại đợc cung cấp cho khu vực doanh
nghiệp và chính phủ. Tuy nhiên một phần đáng kể 5%GDP đợc đầu t vào xây
dựng nhà ở do đó phần chi cho đầu t phát triển kinh tế còn thấp. Trong 5 năm
1991- 1995 ớc tính huy động vốn nguốn vốn đầu t cho phát triển của toàn xã
hội đạt 15- 16 tỉ USD trong đó Nhà nớc chiếm 43% (bao gồm đấu t từ ngân
sách Nhà nớc tín dụng đầu t Nhà nớc và doanh nghiệp Nhà nớc tự đầu t )
phần vốn từ đầu t trực tiếp nớc ngoài chiếm 37% đầu t của dân là 20%.
Chính phủ đầu t nhiêu hơn cho hạ tầng kinh tế xã hội. Đầu t của nhân dân dẫn

trong những năm đổi mới năm 1988 pháp lệnh ngân hàng, hợp tác xã tín dụng và
công ty tài chính đợc ban hành và có hiệu lực từ năm 1990 đã cho phép thành
lập các loại ngân hàng sau ngân hàng thơng mại quốc doanh, ngân hàng thơng
mại cổ phần, chi nhánh ngân hàng nớc ngoài mở tại Việt Nam, ngân hàng liên
doanh, hợp tác xã tín dụng. Từ khi có pháp lệnh này hệ thống ngân hàng đã
mạnh cả về số lợng và chất lợng. Tính bình quân cứ 20000 ngời dân có một
chi nhánh ngân hàng. Con số này so với các nớc trên thế giới còn thấp nhng là
bớc tiến đáng kể của Việt Nam. Hệ thống ngân hàng huy động tiền gửi của các
tổ chức kinh tế và của các tầng lớp dân c thông qua hệ thống quỹ tiết kiệm và
hợp tác xã tín dụng. Ngân hàng đã đa dạng hoá các hình thức huy động vốn với
nhiều hình thức hấp dẫn. Mức tăng huy động vốn của năm hệ thống ngân hàng 25

25

năm 1994 đạt 160% năm 1993 chiếm 70% tổng nguồn vốn huy động năm 1994
đã chiếm 20% GDP.
Thị trờng trái phiếu cổ phiếu.
Trong những năm gần đây với chủ trơng cổ phần hoá doanh nghiệp nhà
nớc là một sự thúc đẩy thị trờng trái phiếu cổ phiếu phát triển. Việc phát
hành trái phiếu, cổ phiếu dựa trên các văn bản pháp lí sau :
- Luật công ty ban hành 1990 quy định về việc phát hành cổ phiếu trái
phiếu của các công ty cổ phần.
- Quyết định 202 Ttg 8-6-1991 ban hành quy chế tạm thời về phát hành cổ
phiếu trái phiếu doanh nghiệp nhà nớc
- Luật doanh nghiệp ban hành tháng 4- 1995.
- Nghị định 23CP ngày 22 - 3 1995 về việc phát hành trái phiếu quốc tế.
Thị trờng trái phiếu cổ phiếu đã có sự phát triển cao hơn nhng cho tới

công nghệ lạc hậu với giá cao và bên Việt Nam còn có nhiều sơ hở trong tiêu
thụ sản phẩm.
Viện trợ phát triển chính thức (ODA ).
Thời kì 1991-1995 giá trị ODA cho Việt Nam bình quân mỗi năm đạt
khoảng 480 triệu USD. Thực tế cho thấy tiềm năng vốn nớc ngoài tuy lớn
nhng việc khai thác huy động còn nhiều khó khăn và còn đang ở mức thấp. 27

27

Tháng 11-1993 các nhà tài trợ tại Hội nghị quốc tế tại Pari cam kết hỗ trợ
phát triển 1, 86 tỉ USD vào tháng 11-1994 nhóm t vấn cam kết hỗ trợ phát triển
1, 95 tỉ USD. Vấn đề là phải giải ngân, tiếp nhận nhanh chóng và sự dụng có
hiệu quả Việt Nam vẫn trong tình trạng thiếu quy hoạch chung về kêu gọi ODA
làm cơ sở cho việc vận động các dự án cụ thể. Phân bố dàn trải thời gian thẩm
định kéo dài, giải phóng đền bù di dân chậm chạp nhất là đối với các dự án cần
diện tích mặt bằng lớn
Hiện nay cha có số liệu thống kê chính thức cho phép nghiên cứu tin cậy
và chi tiết về cơ cấu và hiệu quả vốn đầu t tại Việt Nam. Theo nhiều tài liệu thì
thời kì 1989-1994 hệ số ICOR của Việt Nam vào khoảng 1, 8-2, 4 trong nông
nghiệp 1, 5 đến 2, 0 trong công nghiệp 2, 5 đến 3, 0 và trong dịch vụ và kết cấu
hạ tầng 3, 0 đến 4, 0 hoặc hơn nữa.
Hệ số ICOR của Việt Nam đợc đành giá là thấp so với nhiều nớc đang phát
triển khác. Các chuyên gia của ngân hàng thế giới đa ra 3 lí do giải thích cho
điều trên là :
Một là nhiều dự án đầu t lớn từ thập kỉ trớc đến giai đoạn phát huy hết
công suất.
Hai là do tác động của cơ chế mới làm cho các tiềm năng đợc phát huy