VUA TRẦN NHÂN TÔNG VÀ SỰ NGHIỆP
XÂY DỰNG HÒA BÌNH THỜI HẬU CHIẾN
2

Sự kiện đây chứng tỏ một đường lối chính trị nhân đạo để ổn định đất nước sau
chiến tranh, làm cho mọi người cảm thấy yên tâm lao động xây dựng đất nước.
Không chỉ có thế. Nó còn thể hiện tấm lòng độ lượng của bản thân những người
lãnh đạo quốc gia đối với một bộ phận dân tộc có lỡ lầm.Thêm vào đó, phải tổ
chức lại bộ máy hành chính nhà nước, mà đã bị quân sự hóa để phục vụ chiến
tranh. Mùa xuân tháng 2 năm Canh Dần (1290), vua Trần Nhân Tông theo
ĐVSKTT 5 tờ 58a5 đã “chọn quan văn chia đi cai trị các lộ”, để thực hiện việc cai
trị theo pháp luật , từ đó tạo điều kiện sản xuất tốt cho người dân.

Đồng thời nhà vua tiến hành thanh tra công tác của các vị quan văn này. ĐVSKTT
5 tờ 60b1-4 chép về vụ an phủ sứ Phí Mạnh do tham ô mà bị đánh trượng và sau
đó trở thành thanh liêm vào năm 1292: “Cho Phí Mạnh làm An phủ sứ Diễn Châu.
Tại chức chưa bao lâu mà nổi chứng tham ô. Vua gọi về đánh trượng rồi lại cho về
trị sở lại được tiếng công bình thanh liêm. Người châu Diễn có lời nói: ‘An phủ
Diễn Châu trong như nước’”. Vua Trần Nhân Tông cũng bổ nhiệm một số người
có thành tích tốt như Phùng Sỹ Chu làm hành khiển, Trần Thì Kiến làm an phủ lộ
Yên Khang. Bộ máy nhà nước sau chiến tranh dần dần trở lại hoạt động bình
thường của nó với những viên chức hiểu biết luật pháp và có khả năng tổ chức đời
sống của dân.

Việc tổ chức lại bộ máy hành chinh dân sự là cần thiết. Tuy nhiên, không phải vì
thế mà sẽ có sự bổ nhiệm nhiều viên chức nhà nước và địa phương. Ta đã thấy
ngay việc phong thưởng những người có thành tích chiến đấu trong hai cuộc chiến
tranh giữ nước năm 1285 và 1288, vua Trần Nhân Tông còn giới hạn, đến nỗi có
những đòi hỏi phong thưởng thêm, mà Thượng hoàng Trần Thánh Tông đã phải
giải thích. Huống nữa là việc bổ quan phong tước.


thương rộn rịp như thế, Đại Việt không những phải có một nền nông nghiệp phát
triển, mà còn phải có một nền công nghiệp và thủ công nghiệp sắc sảo.

Để có một nền nông nghiệp và thương nghiệp phát triển phồn vinh như thế chỉ sau
bốn năm chiến tranh chấm dứt, nền công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp Đại Việt
cũng phải phát triển song song. Nền công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp này
trước mắt có nhiệm vụ xây dựng lại đất nước sau chiến tranh. Bao nhiêu dinh thự,
thành quách, đình chùa và nhà dân bị quân thù đốt phá. Bao nhiêu cầu cống,
đường sá bị giật sập cuốc bỏ vì yêu cầu chiến tranh. Thế mà khi Trần Phu đến kinh
đô Thăng Long, thấy chung quanh kinh thành đã có bốn chiếc cầu bắc ngang. Trần
Phu viết trong An Nam tức sự: “Giao Châu không có thành quách, tường đất thấp
tè mà thôi. Phía tây có châu Hoa Phúc có sông vây quanh, phía trước có bốn cầu là
Mạc Kiều, Tây Dương, Ma Tha, Lão Biên để thông việc ra vào”. Xa hơn kinh
thành một chút, Trần Phu lại viết: “Từ sứ quán đi sáu mươi dặm thì qua cầu An
Hoá, lại một dặm nữa thì đến phía bắc cầu Thanh Hóa. Trên cầu này có nhà mười
chín gian”.

Còn kinh thành Thăng Long trong cuộc chiến tranh năm 1285, khi Thoát Hoan
kéo đến chiếm kinh thành, Nguyên sử 209 tờ 7a 12-13 đã tả sơ lại cung điện như
thế này: “Cung thất có năm cửa, trên đề là cửa Đại Hưng hai bên có cửa nách,
chính điện có chín gian đề tên là Thiên An ngự điện, cửa chính nam đề là Triều
Thiên các”. Cung thất này, theo ĐVSKTT 5 tờ 55a2, đã bị đốt cháy. Tuy nhiên,
trong Trương thượng thư hành lục, mà Lê Thực chép lại ở An Nam chí lược 3 tờ
46, Trương Lập Đạo đến sứ nước ta vào năm 1291 đã đặt vấn đề là nếu Thoát
Hoan đã đốt phá dinh thự cung thất thì làm gì còn cung thất ở đây. Thực tế có khả
năng bọn Thoát Hoan đã đốt một số và sau đó chính quyền ta đã xây dựng lại. Cho
nên, khi đến nước ta vào năm 1293, tất nhiên Trần Phu đã thấy đất nước Đại Việt,
đặc biệc là kinh đô Thăng Long đã có một bộ mặt mới xinh đẹp hơn.

Cũng trong An Nam tức sự, Trần Phu đã tả lại nơi ở của vua ta như thế này: “Cửa

sách ta cũng như Trung Quốc không thấy nói tới, đó là nỏ nước hay thủy nỏ: “Nỏ
nước, một tên khác là xá sa, người bắn dùng hơi để bắn xa được ba mươi bộ. Bắn
trúng thì thấy có cái bóng màu hồng và ngứa thì liền lấy dao khoét bỏ mảnh thịt đó
đi. Không thế thì ngứa cho đến chết “.

Tất nhiên nền kinh tế Đại Việt vào thời Trần Nhân Tông không chỉ sản xuất các
vật liệu xây dựng các khí tài chiến tranh mà còn sản xuất các loại hàng tiêu dùng
như vải vóc, hương liệu, các đồ trang sức Chẳng hạn như loại hương long nhụy,
mà theo Trần Phu là “dùng nhụy hoa rồng hòa với dầu an tức hương, rồi xe làm
những thỏi nhỏ như chiếc đũa, dài chừng một thước, rồi treo lên vách mà đốt cháy
suốt ngày không tắt. Hương rất trong thơm”.Các thứ vải vóc thì đủ các loại lụa, là,
quyến, thô, sồi, giấy, có nhiều màu như xanh, vàng, tía, đỏ , nhưng theo Trần
Phu, người dân đa số mặc vải đen.

Nói tóm lại, nền kinh tế Đại Việt, sau hai cuộc chiến tranh, dù gặp nhiều thiên tai
như hạn hán kéo dài và mưa dầm nhiều tháng nên có xảy ra mấy trận đói, nhưng
qua đến đầu năm 1293 đã có những khởi sắc. Với những chính sách khôn khéo,
vua Trần Nhân Tông đã vực dậy nền kinh tế bị thiên tai và địch họa tàn phá, làm
cho đất nước có một bộ mặt tươi đẹp, như Trần Phu đã mô tả trong bài An Nam
tức sự của y.

Bên cạnh công cuộc tái thiết đời sống vật chất, tạo bộ mặt tươi đẹp cho đất nước
và con người, thì việc xây dựng một đời sống tinh thần lành mạnh cho người dân
cũng được vua Trần Nhân Tông quan tâm một cách sâu sắc. Đó là gây dựng một
quá khứ thần thánh cho dân tộc bằng việc phong thần cho những người có công
với dân với nước như Phù Đổng Thiên Vương, Sĩ Nhiếp, Triệu Quang Phục, Lý
Phật Tử, Phùng Hưng, Lý Thường Kiệt v.v Trong hai đợt phong thưởng cho
những người có chiến công trong các cuộc chiến tranh vệ quốc năm 1285 và 1288,
vua Trần Nhân Tông đã không quên tỏ lòng biết ơn những vị anh hùng đã khuất
bằng cách phong thưởng cho họ danh hiệu cao quý.