Tìm hiểu thêm về Hành trình Khai hoang Việt Nam
3
Bức điện tín của người cai điền đến tay chủ tỉnh Rạch Giá vào lúc chủ tỉnh hội
thường lệ với các chủ quận. Chủ quận Phước Long và viên cai tổng được lịnh trở
về địa phương để xem xét tình hình và ứng phó gấp.
Bấy giờ, tình hình như căng thẳng hơn. Sau cuộc lễ lớn, chủ Chọt bước qua giai
đoạn mới : cho giăng tứ phía một sợi chỉ màu trắng tượng trưng cho ranh giới bất
khả xâm phạm, cấm ngặt không cho ai bước qua.
Quan chủ quận Phước Long đi ghe đến công sở làng Ninh Thạnh Lợơi vào chiều
ngày 6/5/1927. Ông lên bờ, thấy vài người Miên mặc quần áo trắng đứng lãng
vãng gần đó. Ông ra lịnh gọi họ lại để hỏi chuyện. Trong công sở cũng còn một
vài người Miên nhưng tất cả đều không thèm trả lời và như theo một hiệu lịnh, họ
kéo ra, chạy về phía quan chủ quận.
Quan chủ quận hoảng sợ, chạy trở xuống ghe trong khi bọn tay em của chủ Chọt
rượt trên bờ và liệng đất theo ghe để khiêu khích.
Hôm sau, ngày 7, theo lịnh quan chủ quận, 2 người lính kín (mật thám), 4 lính mã
tà và viên cai tổng cùng đến nơi để tái lập trật tự. Họ mang theo loại súng bắn đạn
chài. Khi gặp tay em của chủ Chọt, lính bắn vài phát. Bọn tay em dùng dao mác và
phãng mà rượt theo, chẳng ai bị thương cả. Bọn lính mã tà và lính kín hoảng sợ
chạy trở về dinh quận để báo động.
Ngay trong đêm ấy, bọn chủ Chọt liền đến bao vây nhà của cai tổng Tr. ở ngã tư
Phó Sinh và nhà của viên xã trưởng Ninh Thạnh Lợi ở Cỏ Thum. Viên cai tổng
vắng mặt. Họ rút lui, không phá hại gì trong nhà cả. Nhưng mặc dầu không có xã
trưởng ở nhà, bọn người hăng máu nọ ra tay hạ sát cha của ông này.
Viên cai tổng và xã trưởng vì quá khôn ngoan nên không dám ngủ nhà, điều này
chứng tỏ rằng chủ Chọt hận về chuyện giựt đất.
Uy thế của chủ Chọt càng lẫy lừng, bọn tay em càng tin rằng với bùa phép thì súng
bắn không lủng, như lần bị bắn đạn chài hôm trước cho thấy rõ.
Chủ tỉnh Rạch Giá bèn đích thân vào quận Phước Long để đàn áp. Cùng đi với
ông ta có viên thanh tra mật thám và một số lính mã tà. Khi đến Phước Long thì đã
8 giờ tối. Và ông ta lại trở về chợ Rạch Giá vào lúc hừng đông hôm sau. Ông ta

sức giải tán và gây tổn thất nặng cho đối phương, chớ không rút lui một cách thảm
bại.
Viên chủ tỉnh gặp toán quân của tên cò Bouchet trên đường về Phước Long. Lính
mã tà của chủ tỉnh và của tên cò cộng lại cỡ 30 người, đủ sức trở lại ăn thua với
bọn người làm loạn. Nhưng viên chủ tỉnh không làm chuyện đó được vì ông ta “đi
tàu đò từ Long Mỹ đến, và chủ tàu này không chịu chạy đến nơi bất an”. Vả lại,
chủ tỉnh còn muốn đưa tên cò Bouchet về Sài Gòn để điều trị gấp.
Quả thật là thắng lợi cho phe chủ Chọt về phương diện tâm lý : chủ quận rút lui,
chủ tỉnh cũng rút lui, tên cò bị thương Vì vậy dân trong vùng hoảng sợ, trong
một đêm ai nấy vội vã tản cư trong khi chủ Chọt treo bảng ra lịnh không cho bất
cứ tàu bè nào qua lại khu vực của ông ta kiểm soát, đồng thời mấy tiệm buôn Huê
kiều phải mua bán như thường lệ, bằng không thì sẽ bị phá cửa.
Chủ tỉnh Rạch Giá bèn đánh điện cầu cứu với tỉnh Cần Thơ. Hôm ấy, khi nhận
được điện văn là vào lúc xế trưa, các quan ăn lễ kỷ niệm nữ anh hùng Jeanne
díArc. Chủ tỉnh Cần Thơ nghỉ phép, vắng mặt. Phó chủ tỉnh bèn ra lịnh cho trung
úy cảnh sát tên là Turcot tức tốc qua Rạch Giá với 30 lính mã tà của tỉnh Cần Thơ.
Họ đi xe hơi tới Long Mỹ. Nơi đây, trung úy Turcot gặp viên Thanh tra Lao động
từ Sài Gòn đến. Viên Thanh tra này biết nói rành tiếng Miên. Khi bàn chuyện bạo
động ở Ninh Thạnh Lợi, viên Thanh tra này hỏi về cách ứng phó sẽ áp dụng thì
Turcot bảo rằng khi đến nơi sẽ bắt bọn làm loạn, nếu bọn này chống lại thì lính mã
tà sẽ dùng súng đạn, không cần dè dặt.
Toán lính của trung úy Turcot đến, tấn công ngay vào sào huyệt. Lẽ dĩ nhiên,
chẳng một ai chịu ra đầu hàng khi viên trung úy ra lịnh.
Súng nổ, bọn tay em của chủ Chọt chống cự hăng hái, họ dùng khí giới bén và bốn
khẩu súng giựt được của lính mã tà hôm trước. Họ bắn tất cả 80 viên đạn, tức là
đến viên đạn cuối cùng. Bên chủ Chọt, 14 người chết tại trận, gồm chủ Chọt, tên
thày bùa và con gái của chủ Chọt. Cô gái này đứng hàng đầu, xung phong khi
nghinh chiến. Ngoài ra còn khoảng 20 người bị thương, bị bắt giam.
Tài liệu không nói rõ bên lính mã tà tổn thất ra sao (theo lời thuật lại sau này của
người địa phương thì lính mã tà bị thương khá đông, nhưng nhẹ thôi).