Tìm hiểu thêm về Hành trình Khai hoang Việt Nam
6
Lại còn một chi tiết khác : thày hương thân trong làng đã mướn người gặt lúa của
anh em Biện Toại, vì lịnh tịch thâu đưa tới nhằm lúc lúa chín. Mười Chức, em
Biện Toại đã xin phép vị hương thân để được tự mình gặt lúa nhưng vị hương thân
từ chối, hồ nghi rằng nhân cơ hội ấy Mười Chức có thể giấu bớt lúa. Khi ra tòa,
viên Chưởng lý thắc mắc : tại sao số lúa mà hương chức làng mướn gặt chỉ có
2.080 giạ thay vì 3.500 giạ như phỏng định ? Phải chăng hương chức làng đã lén
ăn cắp bớt số lúa này để xài riêng ? Và nếu lúa gặt được nhiều, sau khi đong lúa
ruộng theo án lịnh tòa mà còn dư lại đủ ăn trong mấy tháng đầu năm thì anh em
Biện Toại chưa ắt tuyệt vọng đến mức, để rồi thảm trạng lại xảy ra !
Biện Toại sống với mẹ và các em trong đại gia đình, số lúa thu hoạch chia ra vẫn
là ít. ở xứ Bạc Liêu, mỗi năm gia đình nào cũng phải dư nhiều lúa để bán mà sắm
quần áo, thuốc men, chớ không như ở Tiền giang chỉ cần đủ lúa ăn, còn bao nhiêu
món khác trong gia đình đều mua sắm nhờ hoa màu phụ như vườn dừa, chuối,
hoặc chăn nuôi.
Thảm trạng xảy ra vào sáng ngày 16/2/1928. Tìm lại sự thật, nhứt là các chi tiết thì
hơi khó khăn. Lính mã tà thì cương quyết đổ tội cho đám anh em Biện Toại (trong
giấy thuế thân, ghi sai là Tại). Những nạn nhân trong cuộc thì muốn chứng minh
rằng họ chỉ tự vệ. Một số người trong cuộc đã chết, nếu còn sống thì họ sẽ đưa ra
nhiều bằng chứng khác.
Đại khái, những nét lớn như sau :
Khoảng 7 giờ sáng, hai tên cò Tây là Tournier và Bouzou cùng bốn người lính mã
tà từ Bạc Liêu đến Phong Thạnh để tiếp tay với hương chức làng mà thi hành lịnh
án của tòa, đong số lúa hiện ở trên phần đất của anh em Biện Toại. Hai viên cò này
tưởng là chuyện thông thường, họ không được cho biết là sẽ gặp khó khăn. Tên cò
Tournier vừa mua được cây súng săn nên đem theo, dọc đường anh ta còn lạc
quan, bắn thử một phát chết một con cò. Cùng đi với họ đến đống lúa có hương
thân, hương hào và hương quản làng sở tại;
Anh em của Biện Toại cất nhà rải rác hơi xa nhau, sát bờ rạch. Đống lúa thì ở
ngoài ruộng, cách nhà họ chừng 500 thước.

Mười Chức cứ tiến tới và tên cò lại nhắm ngay Mười Chức mà bắn.
Tuy bị thương rất nặng, Mười Chức vẫn cầm mắc gượng nhào tới, đâm trúng bụng
tên Tournier, rồi cả hai đều ngã xuống.
Anh em của Mười Chức tấn công bọn lính mã tà và tên cò Bouzou. Cò Bouzou rút
súng lục, bắn làm bị thương nặng bốn người. Cò Tournier tuy bị thương nặng
nhưng cũng bò lết lại gần cò Bouzou. Vì bắn không còn một viên đạn, Bouzou bèn
giựt khẩu súng lục của Tournier mà bắn tiếp. Một số người bị thương, bị chết.
Miều là em rể của Biện Toại giựt được khẩu súng mút—cơ—tông của Bouzou.
Với khẩu súng ấy, Miều chạy ra xa bắn về phía bọn lính mã tà nhưng không gây
thương tích cho ai. Lính mã tà cũng rút lui một lượt.
Nhân viên công lực đến điều tra, được biết trong số người “làm loạn” có 5 người
đàn ông, 2 người đàn bà và 3 người đàn bà khác không biết tên.
Ngay buổi sáng hôm ấy, Mười Chức và vợ (tên Nghĩa) đều chết, luôn cả người
anh tên Nhẫn cũng chết.
Nhịn (trong giấy thuế ghi sai là Nhịnh, anh của Mười Chức), Liễu (em gái của
Mười Chức) đều bị thương nặng, được đưa tới nhà thương. Liễu còn sống. Ba
ngày sau, Nhịn chết. Tóm lại, về phía gia đình Biện Toại thì có 4 người chết (ba
đứa em ruột và một người em dâu là vợ Mười Chức). Nên chú ý là vợ Mười Chức
đang mang thai. Bài vè Nọn Nạn ở đoạn chót kể lại với giọng trầm hùng là “Năm
người đổi một thằng Tây” tức là kể luôn đứa hài nhi còn trong bụng mẹ.
Về phía đối phương, chỉ có tên cò Tournier chết ngày 17, khi nằm ở nhà thương
Bạc Liêu.
Bọn hương chức hội tề đã nhanh chân bôn tẩu từ khi thấy tình hình quá căng
thẳng.
Cô Trọng bị bắt. Biện Toại với con trai là Tía thì ra chợ Bạc Liêu với khẩu súng
mà Miều đã giựt được. Ông Biện nộp súng và thưa với nhà nước về chuyện các
em bị cò Tây giết. Ông Biện và đứa con bị bắt luôn. Miều thì hôm sau bị bắt. Còn
một người duy nhất trốn thoát là Dậu.
Hoàn cảnh của bà hương chánh Luông thật đáng thương hại : các con của bà đều
bị chết, không chết thì bị bắt. Bà ở nhà một mình.