Nguyễn Huệ và Ngọc Hân Công Chúa
1

Huyện Bình Khê có ngôi nhà cũ của Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ và ngước
nhìn lên đèo An Khê mà người dân quanh vùng gọi là đèo Chàng Háng - Ý muốn
nói leo đèo này cứ phải chàng háng mà leo từng bước vất vả lắm!
Qua đèo An Khê vẫn theo quốc lộ 19, sẽ tới miền Gia Trung thuộc Pleiku. Sở dĩ
mệnh danh miền này là Gia Trung vì có con suối Ya Yung chảy qua đâỵ Người
thiểu số địa phương gọi con suối này là Ya Yung, khi chuyển sang tiếng Việt Nam
thành Gia Trung.
1. Ngọc Hân công chúa (1770-1803)
Ngọc Hân Công Chúa tục gọi là Chúa Tiên là con gái út vua Lê Hiển Tông
(1770-1803), thông kinh sử, thạo âm luật và sành văn quốc âm.
Năm Bính Ngọ (1786) nàng được gả cho Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ khi ông
đem quân ra Bắv tỏ ý phò Lê.
Năm Mậu Thân (1788), Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng Đế, bà được phong làm
Bắc Cung Hoàng Hậu.
Vua Quang Trung mất vào năn Nhâm Tí (1792), tính ra bà ăn ở với nhà vua
được 6 năm, sinh hạ được một trai và một gái.
Có truyền thuyết cho rằng sau khi nhà Tây Sơn đổ, bà đem hai con về sống lẩn
lút trong tỉnh Quảng Nam, sau vì có người chỉ điểm, bà và các con đều bị nhà
Nguyễn bắt giết.

Tương truyền bà đã làm rất nhiều thơ văn, nhất là thơ Quốc âm, nhưng nay phần
nhiều đều bị thất truyền, chỉ còn lưu lại hai áng văn với lời lẽ lâm ly thống thiết
phơi bày nỗi lòng đau đớn, thương nhớ của bà đối với chồng. Đó là bài "Văn Tế
Vua Quang Trung" và bài "Khóc Vua Quang Trung" tức Ai Tư Vãn theo thể song
thất lục bát.
Nhưng nếu tìm đọc Việt Nam Thi Văn Giảng Luận của giáo sư Hà Như Chi
xuất bản vào đầu năm 1951, chúng ta còn được biết thêm những chi tiết quí giá
khác về tiểu sử Ngọc Hân Công Chúa như sau:

Đông rồi thì lại trông tây:
Thấy non cao ngất, thấy cây rườm rà.
Trông Nam thấy nhạn sa lác đác,
Trông bắc thời ngàn bạc màu sương.
Nọ trông trời đất bốn phương,
Cõi tiên khơi thẳm, biết đường nào đi".
Kế tiếp đây ta sẽ Sử Xanh Lần Giở tới những trang nói về Nguyễn Huệ.
2. Nguyễn Huệ (1752-1792)
Vị anh hùng cứu quốc này đã tung hoành suốt 21 năm trường, thoạt khởi binh
vào năm Tân Mão (1771) ở Tây Sơn và mất năm Nhâm Tí (1792).
Trong khoảng 21 năm tung này, lẫy lừng nhất phải kể hai lần chống ngoại xâm.
Lần thứ nhất đánh bại quân Xiêm tại Soài Mút vào năm Giáp Thìn (1784); lần thứ
hai là trận đánh đuổi giặc Mãn Thanh ra khỏi Bắc Hà vào năm Kỷ Dậu (1789) để
thống nhất nước nhà
Tục danh Nguyễn Huệ là Thơm, sau đổi tên là Quang Bình. Miếu hiệu: Thái Tổ
Võ Hoàng Đế.
Nhị vị thân sinh ra Nguyễn Huệ là Nguyễn Phi Phúc và Nguyễn Thị Đồng. Có
thuyết cho rằng tổ tiên vốn họ Hồ, gốc ở huyện Hưng Nguyên, trấn Nghệ An; thuở
mới vào Qui Nhơn thì ngụ tại ấp Tây Sơn Nhất, thuộc huyện Quy Ninh, nay là phủ
Tuy Phước, tỉnh Bình Định, Trung phần Việt Nam.
Gặp lúc quốc phó Trương Phúc Loan chuyên quyền làm bậy, Nguyễn Huệ cùng
với hai anh là Nguyễn Nhạc và Nguyễn Lữ nổi dậy chống lại chúa Nguyễn.
Năm Bính Thân (1776) khi Nguyễn Nhạc tự xưng là Tây Sơn Vương, Nguyễn
Huệ được phong làm Phụ chính. Đến năm Mậu Tuất (1778), Nguyễn Nhạc lên
ngôi vua, lấy niên hiệu là Thái Đức, Nguyễn Huệ được lãnh chức vị Long Nhưỡng
Tướng Quân.
Vốn có biệt tài về quân sự, kể từ đó Nguyễn Huệ đã giúp vua Thái Đức hết sức
đắc lực trong việc chống lại với chúa Nguyễn: Bốn lần đánh vào Gia Định, lần nào
cũng đại thắng. Chúa Nguyễn đã từng mấy phen chạy trốn ra đảo Phú Quốc và
sang Xiêm.