Tư duy những đặc điểm và phẩm chất của
tư duy
Theo M.N.Sacđacop : Tư duy là sự nhận thức khái quát gián tiếp
các sự vật và hiện tượng trong những dấu hiệu, những thuộc tính
chung và bản chất của chúng. 1. Những đặc điểm của tư duy
Đặc điểm quan trọng của tư duy là tính có vấn đề, tức là trong
hoàn cảnh có vấn đề tư duy được nẩy sinh. Tư duy có liên hệ
chặt chẽ với ngôn ngữ và được phản ánh rõ bằng ngôn ngữ.
Thông qua tư duy con người phải hiểu biết được những cái
không trực tiếp cảm giác được, hiểu biết được đặc điểm bên
trong bản chất mà những giác quan không phản ánh được.
2.Những phẩm chất của tư duy
Những công trình nghiên cứu về tâm lí học và giáo dục đã
khẳng định rằng: sự phát triển tư duy nói chung được đặc trưng
bởi sự tích luỹ các thao tác tư duy thành thạo vững chắc của con
người.
Những phẩm chất của tư duy là:
Tính định hướng: thể hiện ở ý thức nhanh chóng và chính xác
đối tượng cần lĩnh hội, mục đích phải đạt và con đường tối ưu
để đạt mục đích đó.
Bề rộng: thể hiện có khả năng vận dụng nghiên cứu các đối
tượng khác.
Độ sâu: thể hiện ở khả năng nắm vững ngày càng sâu sắc bản
chất của sự vật, hiện tượng.
Tính linh hoạt: thể hiện ở sự nhạy bén trong việc vận dụng
những tri thức và cách thức hành động vào các tình huống khác
nhau một cách sáng tạo.
Tính mềm dẻo: thể hiện ở hoạt động tư duy được tiến hành


2. Phán đoán
Phán đoán là sự tìm hiểu tri thức về mối quan hệ giữa các khái
niệm, sự phối hợp giữa các khái niệm, thực hiện theo một qui
tắc, qui luật bên trong.
Nếu khái niệm được biểu diễn bằng một từ hay bằng một cụm từ
riêng biệt thì phán đoán bao giờ cũng được biểu diễn dưới dạng
một câu ngữ pháp.
Hướng học sinh vào qui luật, quy tắc, khái niệm để giúp cho sự
phán đoán chân thực
Cũng có những khái niệm chân thực, phán đoán chân thực
nhưng không đầy đủ.
Như vậy, nếu khái niệm chân thực như là điều kiện tiên quyết
của phán đoán thì những qui tắc, qui luật sẽ giúp cho phán đoán
chân thực hơn.
Tóm lại trong thao tác tư duy người ta luôn luôn phải chứng
minh để khẳng định hoặc phủ định, phải bác bỏ các luận điểm
khác nhau để tiếp cận chân lí. Tuân thủ các nguyên tắc logic
trong phán đoán sẽ tạo được hiệu quả cao.
3. Suy lí
Hình thức suy nghĩ liên hệ các phán đoán với nhau để tạo một
phán đoán mới gọi là suy lí. Suy lí được cấu tạo bởi hai bộ phận:
*Các phán đoán có trước gọi là tiền đề
*Các phán đoán có sau gọi là kết luận, dựa vào tính chất của tiền
đề mà kết luận.
Như vậy muốn có suy lí phải thông qua chứng minh. Trong thực
tiễn tư duy ta thường sử dụng suy lí hoặc để chứng minh hoặc
để bác bỏ cái gì đó. Muốn suy lí tốt ta cần tuân thủ những qui
tắc, phải từ những luận điểm chân thực.
Như trên đã nói, suy lí phải dựa trên cơ sở tiền đề chân thực và

*Từ phán đoán có tính chất tổng quát này đến phán đoán có tính
chất tổng quát khác.
Khẳng định rèn luyện tư duy logic trong học tập chính là tạo cho
học sinh có phương pháp trong tư duy từ khái niệm đến phán
đoán suy lí không phải là quá trình tuần tự cho rèn luyện mà là
những thao tác được vận dụng đồng thời. Nhờ những thói quen
và phương pháp xác định học sinh có thể xây dựng những giả
thuyết khoa học.
Hải Châu - Luận văn thạc sĩ Giáo dục học