1
KIM LOẠI KIỀM
I - Vị trí và cấu tạo:
1.Vị trí của kim lọai kiềm trong bảng tuần hoàn.
− Các kim lọai kiềm thuộc nhóm IA , đứng đầu mỗi chu kì (trừ chu
kì I) , gồm 6 nguyên tố hóa học đứng sau các nguyên tố khí hiếm là: liti(Li), kali(K),
natri(Na), rubiđi(Rb), xesi(Cs), franxi(Fr). Franxi là nguyên tố phóng xạ tự nhiên. Sở
dĩ được gọi là kim lọai kiềm vì hiđroxit của chúng là chất kiềm mạnh.
2.Cấu tạo và tính chất của kim lọai kiềm.
− Cấu hình electron :
+ Kim lọai kiềm là những nguyên tố s, lớp electron ngoài cùng của nguyên
tử chỉ có 1 e, ở phân lớp ns
1
, các nguyên tử kim lọai kiềm rất dễ mất 1 e
hóa trị biến thành ion dương M
+
, nghĩa là chúng là những kim lọai rất họat
động.
+ Các cation M
+
của kim lọai kiềm có cấu hình e của nguyên tử khí hiếm
đứng trước.
Thí dụ: Na → Na
+
+ e
[Ne]3s
1
[Ne]
− Do đó, các kim lọai kiềm có tính khử rất mạnh.
− Số oxi hóa: Các kim lọai kiềm tạo nên chủ yếu các hợp chất ion,
trong đó số oxi hóa duy nhất là +1.

0
thường : tạo oxit có công thức M
2
O (Li, Na) hay tạo M
2
O
2
(K,
Rb, Cs, Fr).
− Ở t
0
cao : tạo M
2
O
2
(Na) hay MO
2
(K, Rb, Cs, Fr) ( trừ trường hợp
Li tạo LiO).
− Phản ứng mãnh liệt với halogen để tạo muối halogenua.
2M + X
2
→ 2MX
− Phản ứng với hiđro tạo kim loại hiđrua.
2M + H
2
→ 2MH
Thí dụ: 2Na + O
2
→ Na

↑
− Do vậy các kim lọai kiềm được bảo quản bằng cách ngâm chìm
trong dầu hỏa.
3. Tác dụng với cation kim loại
− Với oxit kim loại.
Thí dụ : 2Na + CuO → Na
2
O + Cu
− Với cation kim loại của muối tan trong nước thì kim loại kiềm tác
dụng với nước trước mà không tuân theo quy luật bình thường là kim loại hoạt động
mạnh đẩy kim loại hoạt động yếu ra khỏi muối của chúng.
3
t
o
t
o
t
o
t
o
t
o
Thí dụ: Khi cho Na tác dụng với dd muối CuSO
4
.
2 Na +2H
2
O →2NaOH +H
2
↑ 2 NaOH+ CuSO

 Kim lọai xesi dùng chế tạo tế bào quang điện.
 Điều chế 1 số kim lọai hiếm bằng phương pháp nhiệt luyện.
 Dùng nhiều trong tổng hợp hữu cơ.
2. Điều chế kim lọai kiềm:
− Trong tự nhiên kim lọai kiềm chỉ tồn tại ở dạng hợp chất.
− Phương pháp thường dùng để điều chế KLK là đp nóng chảy muối
halogenua hoặc hiđroxit của kim loại kiềm trong điều kiện không có không khí.
Thí dụ : *Na được điều chế bằng cách điện phân nóng chảy hỗn hợp NaCl với 25%
NaF và 12% KCl ở nhiệt độ cao, cực dương than chì và cực âm làm bằng Fe.
2NaCl → 2Na + Cl
2
* Li được điều chế bằng cách điện phân hỗn hợp LiCl và KCl:
* Rb và Cs được điều chế bằng cách dung kim loại Ca khử các clorua ở nhiệt độ cao và
trong chân không:
2RbCl + Ca → CaCl
2
+ 2Rb
CaC
2
+ 2CsCl → 2C + CaCl
2
+ 2Cs
MỘT SỐ HỢP CHẤT QUAN TRỌNG CỦA KIM LOẠI KIỀM
I. NATRI HIĐROXIT, NaOH.
1. Tính chất
b. Tính chất vật lí:
4
700
o
C

2
SiO
3
(*)
 Lưu ý:
− Phản ứng (*) là phản ứng ăn mòn thủy tinh (NaOH ở nhiệt độ nóng
chảy) vì thế khi nấu chảy NaOH, người ta dùng các dụng cụ bằng sắt, niken hay bạc.
− Khi tác dụng với axit và oxit axit trung bình, yếu thì tùy theo tỉ lệ
mol các chất tham gia mà muối thu được có thể là muối axit, muối trung hòa hay cả
hai.
OH¯ + CO
2
→ HCO
3
¯
2OH¯ + CO
2
→ CO
3
2−
+ H
2
O
− Tác dụng với một số dung dịch muối tạo bazơ không tan, bazơ dễ
bay hơi:
MgCl
2
+ NaOH → NaCl + Mg(OH)
2
↓

2
O
− Tác dụng với một số phi kim như Si, C, P, S, Halogen:
Si + 2OH¯ + H
2
O → SiO
3
2
¯ + 2H
2
C + NaOH
nóng chảy
→ 2Na + 2Na
2
CO
3
+ 3H
2
↑
4P
trắng
+ 3NaOH + 3H
2
O → PH
3
↑ + 3NaH
2
PO
2
Cl

− Cực dương: làm bằng kim loại titan phủ oxit kim loại ruteni, titan,
coban…(trước đây làm bằng than chì).
2Cl¯ → Cl
2
+2e
− Cực âm:
2H
2
O + 2e → H
2
+ OH¯
− Phương trình phản ứng tổng quát:
2NaCl + H
2
O 2NaOH + H
2
+ Cl
2
b. Điện phân dung dịch có cực âm làm bằng thủy ngân:
− Quá trình xảy ra như trên.
− Ưu điểm của phương pháp: Độ tinh khiết của NaOH cao hơn.
− Nhược điểm: Hg rất độc mà cần rất nhiều Hg.
c. Điện phân dung dịch có màng bán thấm:
− Màng bán thấm là màng làm bằng polime hữu cơ.
− Quá trình điện phân xảy ra như trên.
− Ưu điểm :
+ Độ tinh khiết cao (cao nhất trong 3 phương pháp)
+ Không gây ô nhiễm môi trường và không độc hại như 2 phương pháp trên.
+ Giá thành thấp.
II. Natri Hidrocacbonat và Natri cacbonat(NaHCO

O
− Tính lưỡng tính : Ion HCO
3
-
vừa cho, vừa nhận proton.
HCO
3
-
+ H
+
→H
2
O +CO
2
HCO
3
-
+ OH
-
→CO
3
2-
+H
2
O
→ muối NaHCO
3
có tính lưỡng tính là do t/c của ion HCO
3
-

851
o
C.
− Dễ tan trong nước và tỏa nhiều nhiệt .
− Tác được với axit :
CO
3
2-
+ 2H
+
→ CO
2
+ H
2
O
→Muối Na
2
CO
3
có tính bazơ (có CO
3
2-
)
b. Ứng dụng :
− Nguyên liệu trong Công nghiệp sản xuất thủy tinh, xà phòng , giấy
dệt và điều chế muối khác.
− Tẩy sạch vết mỡ bám trên chi tiết máy trước khi sơn , tráng kim
loại.
− Công nghiệp sản xuất chất tẩy rửa.
c. Điều chế : bằng phương pháp Xonvay

2
đi qua
dung dịch NaCl bão hòa :
NaCl + CO
2
+ NH
3
+ H
2
NaHCO
3
+ NH
4
Cl
7
t
o
− Lọc tách NaHCO
3
ra và đun nóng để chuyển thành Na
2
CO
3
khan.Quá trình này giải phóng một nửa lượng CO
2
đã sử dụng. Khí CO
2
này được đưa
lại vào quá trình sản xuất. Chế hóa sản phẩm phụ NH
4

− Người ta thường khai tác muối từ mỏ bằng phương pháp ngầm,
nghĩa là qua các lỗ khoan dùng nước hòa tan muối ngầm ở dưới lòng đất rồi bơm
dung dịch lên để kết tinh muối ăn.
− Cô đặc nước biển bằng cách đun nóng hoặc phơi nắng tự nhiên,
người ta có thể kết tinh muối ăn.
2. Tính chất:
 Tính chất vật lí:
− Là hợp chất ion có dạng mạng lưới lập phương tâm diện. tinh thể
NaCl không có màu và hoàn toàn trong suốt.
− Nhiệt độ nóng chảy và nhiệt độ sôi cao, t
o
nc
= 800
o
C, t
o
s
= 1454
o
C.
− Dễ tan trong nước và độ tan không biến đổi nhiều theo nhiệt độ
nên không dễ tinh chế bằng cách kết tinh lại.
− Độ tan của NaCl ở trong nước giảm xuống khi có mặt NaOH, HCl,
MgCl
2
, CaCl
2
, … Lợi dụng tính chất này người ta sục khí HCl vào dung dịch muối ăn
bão hòa để điều chế NaCl tinh khiết.
 Tính chất hóa học:

+ 2HCl
− Điện phân dung dịch NaCl:
8
đpdd
Có MN
250
o
C
400
o
C
2NaCl + 2H
2
O 2NaOH + H
2
+ Cl
2
3. Ứng dụng:
− Là nguyên liệu để điều chế Na, Cl
2
, HCl, NaOH và hầu hết các hợp
chất quan trọng khác của natri. Ngoài ra, NaCl còn được dùng nhiều trong các ngành
công nghiệp như thực phẩm (muối ăn…), nhuộm, thuộc da và luyện kim.
9
KIM LOẠI KIỀM THỔ
I. VỊ TRÍ CẤU TẠO:
1) Vị trí của kim loại kiềm thổ trong bảng tuần hoàn:
− Kim loại kiềm thổ thuộc nhóm IIA của bảng tuần hoàn; trong một
chu kì, kiềm thổ đứng sau kim loại kiềm.
− Kim loại kiềm thổ gồm: Beri (Be); Magie (Mg); Canxi (Ca);

+ Bằng phương pháp nhiễu xạ Rơghen, người ta xác định được rằng trong một
số rất ít hợp chất kim loại kiềm thổ có thể có số oxi hóa +1.
Thí dụ : Trong hợp chất CaCl được tạo nên từ CaCl
2
và Ca (ở 1000
◦
C )
II. TÍNH CHẤT VẬT LÝ :
− Màu sắc : kim loại kiềm thổ có màu trắng bạc hoặc xám nhạt.
Nhận xét:
− Nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi thấp (trừ Be) và biến đổi không theo một chiều.
Vì các nguyên tố có cấu trúc tinh thể khác nhau Be, Mg, Ca
β
có mạng lưới lục
phương ; Ca
α
và Sr có mạng lưới lập phương tâm diện ; Ba lập phương tâm khối.
10
− Độ cứng : kim loại kiềm thổ cứng hơn kim loại kiềm, nhưng nhìn chung kim loại
kiềm thổ có độ cứng thấp ; độ cứng giảm dần từ Be → Ba (Be cứng nhất có thể
vạch được thủy tinh ; Ba chỉ hơi cứng hơn chì).
− Khối lượng riêng : tương đối nhỏ, nhẹ hơn nhôm (trừ Ba).
* Lưu ý : Trừ Be, Mg ; các kim loại kiềm thổ tự do và hợp chất dễ bay hơi, cháy khi
đưa vào ngọn lửa không màu, làm cho ngọn lửa có màu đặc trưng.
• Ca : màu đỏ da cam
• Sr : màu đỏ son • Ba : màu lục hơi vàng.
III. TÍNH CHẤT HOÁ HỌC:
− Các kim loại kiềm thổ có tính khử mạnh, yếu hơn so với kim loại
kiềm. Tính khử của các kim loại kiềm thổ tăng từ Be → Ba.
1) Tác dụng với phi kim :

, Al
2
O
3
, Cr
2
O
3
,).
2Be + TiO
2
→ 2BeO + Ti
2Mg + CO
2
→ 2MgO + C
2) Tác dụng với axit:
− Các kim loại kiềm thổ đều có thế điện cực chuẩn rất âm (E
◦
M
2+
/M
từ
-2,90V→ -1,85V) vì vậy chúng đều khử được H
+
trong các dd axit ( H
2
SO
4
loãng
HCl) tạo khí hiđro.

2
O → Na
2
[Be(OH)
4
] + H
2
Be + 2NaOH
(nóng chảy)
→ Na
2
BeO
2
+ H
2
IV. ỨNG DỤNG VÀ ĐIỀU CHẾ
1) Ứng dụng:
− Kim loại Be: làm chất phụ gia để chế tạo hợp kim có tính đàn hồi
cao, bền, chắc, không bị ăn mòn.
− Kim loại Ca: dùng làm chất khử để tách oxi, lưu huỳnh ra khỏi
thép, làm khô 1 số hợp chất hữu cơ.
− Kim loại Mg có nhiều ứng dụng hơn cả: tạo hợp kim có tính cứng,
nhẹ, bền để chế tạo máy bay, tên lửa, ôtô… Mg còn được dùng để tổng hợp nhiều hợp
chất hữu cơ. Bột Mg trộn với chất oxi hóa dùng để chế tạo chất chiếu sáng ban đêm
dùng trong pháo sáng, máy ảnh.
2) Điều chế kim loại kiềm thổ:
− Trong tự nhiên, kim loại kiềm thổ chỉ tồn tại dạng ion M
2+
trong
các hợp chất.

O
3
+ 3Sr
2Al + 4BaO → BaO. Al
2
O
3
+ 3Ba
12
MỘT SỐ HỢP CHẤT QUAN TRỌNG CỦA KIM LOAI KIỀM THỔ
I. Những hiđroxit M(OH)
2
của các kim loại kiềm thổ:
1) Tính chất:
− Các hiđroxit M(OH)
2
khan đều ở dạng màu trắng.
− Tính tan: Be(OH)
2
; Mg(OH)
2
rất ít tan trong nước.
Ca(OH)
2
tương đối ít tan ( 0,12g/100g H
2
O).
Các hiđroxit còn lại tan nhiều trong nước.
− Độ bền nhiệt của hiđroxit tăng từ Be→Ba:
Mg(OH)

2
ứng dụng rộng rãi
hơn cả :trộn vữa xây nhà, khử chua đất trồng, sản xuất cloruavôi dùng để tẩy trắng và
khử trùng.
II. CanxiCacbonat :CaCO
3
1) Tính chất:
− Canxi cacbonat là chất rắn màu trắng, không tan trong nước ( ở
25
◦
C: 0,00013g/100g H
2
O) tan nhiều hơn trong nước chứa amoniclorua; khi đun sôi
với dung dịch amonclorua; CaCO
3
phân hủy hoàn toàn.
CaCO
3
+ 2NH
4
Cl → CaCl
2
+ 2NH
3↑
+ H
2
O + CO
2
↑
− Độ tan của CaCO

động, nước sông thường chứa Ca(HCO
3
)
2
; sự tạo thành lớp cặn CaCO
3
trong ấm đun
nước, phích đựng nước nóng…
− Caxicacbonat phân hủy ở nhiệt độ cao:
CaCO
3
→ CaO + CO
2
(900
◦
C)
- Ở nhiệt độ cao, CaCO
3
tương tác với các oxit axit như: SiO
2
, Al
2
O
3
, NO
2
, hay NH
3
.
CaCO

↑ + H
2
O
CaCO
3
+ CH
3
COOH → Ca(CH
3
COO)
2
+ H
2
O + CO
2
↑
2) Ứng dụng
III. Canxisunfat CaSO
4
1) Tính chất:
− Là chất rắn màu trắng tan ít trong nước ( ở 25
◦
C tan 0,15g/100g
H
2
O).
− Tùy theo lượng nước kết tinh trong muối sunfat, ta có 3 loại:
− CaSO
4
.2H

.0,5H
2
O → CaSO
4
+ 0,5H
2
O (200
◦
C)
− CaSO
4
: không tan trong nước, không tác dụng với nước, chỉ phân
hủy ở nhiệt độ rất cao.
2CaSO
4
→ 2CaO + 2SO
2
+ O
2
( 960
◦
C)
2) Ứng dụng:
14
Được dùng trong
nhiều ngành công
nghiệp (thủy tinh, xi
măng, gang, thép )
Khử chua đất trồng trọt
+H

1) Nước cứng là gì?
− Nước cứng là nước có chứa nhiều cation Ca
2+
, Mg
2+
. Nước chứa ít
hoặc không chứa các ion trên được gọi là nước mềm.
2) Phân loại:
− Căn cứ vào thành phần các anion gốc axit có trong nước cứng,
người ta chia nước cứng ra 3 loại:
a. Nước cứng tạm thời:
− Tính cứng tạm thời của nc cứng là do các muối Ca(HCO
3
)
2
,
Mg(HCO
3
)
2
gây ra:
Ca(HCO
3
)
2
→ Ca
2+
+ 2HCO
3
-

2
→ Mg
2+
+ 2Cl
-
CaSO
4
→ Ca
2+
+ SO
4
2-
MgSO
4
→ Mg
2+
+ SO
4
2-
− Nước tự nhiên thường có cả tính cứng tạm thời và vĩnh cửu.
c. Nước có tính cứng toàn phần:
− Là nước có cả tính cứng tạm thời và vĩnh cửu.
3) Tác hại của nước cứng:
* Về mặt đời sống thường ngày:
− Giặt áo quần bằng xà phòng (natri stearat C
17
H
35
COONa) trong
nước cứng sẽ tạo ra muối không tan là canxi stearat (C

quan trọng.
3) Các phương pháp làm mềm nước cứng:
− Nguyên tắc làm mềm nước cứng là giảm nồng độ các cation
Ca
2+
,Mg
2+
trong nước cứng.
a. Phương pháp kết tủa:
Đối với nước có tính cứng tạm thời
− Đun sôi nước có tính cứng tạm thời trước khi dùng, muối
hiđrocacbonat chuyển thành muối cacbonat không tan:
Ca(HCO
3
)
2
→ CaCO
3
↓ + CO
2
↑ + H
2
O
Mg(HCO
3
)
2
→ MgCO
3
↓ + CO

2
→Mg(OH)
2
 +2CaCO
3
 +2H
2
O
M(HCO
3
)
2
+Na
2
CO
3
→MCO
3
 +2NaHCO
3
Đối với nước có tính cứng vĩnh cửu
− Dùng dung dịch Na
2
CO
3
, Ca(OH)
2
và dung dịch Na
3
PO

+ 2OH
-
→ Mg(OH)
2
↓ + CaCO
3
↓
b. Phương pháp trao đổi ion:
− Phương pháp trao đổi ion được dùng phổ biến để làm mềm nước.
Phương pháp này dựa trên khả năng trao đổi ion của các hạt zeolit (các alumino silicat
kết tinh, có trong tự nhiên hoặc được tổng hợp, trong tinh thể có chứa những lỗ trống
nhỏ) hoặc nhựa trao đổi ion.
Thí dụ: Cho nước cứng đi qua chất trao đổi ion là các hạt zeolit thì số mol ion Na
+
của
zeolit rời khỏi mạng tinh thể, đi vào trong nước nhường chỗ cho các ion Ca
2+
và Mg
2+
bị
giữ lại trong mạng tinh thể silicat.
16
t
o
t
o
NHÔM
I. VỊ TRÍ VÀ CẤU TẠO:
1. Vị trí của nhôm trong bảng tuần hoàn :
− Nhôm có số hiệu nguyên tử 13, thuộc nhóm IIIA, chu kì 3.

− Nhôm là kim loại nhẹ (2,7g/cm
3
), nóng chảy ở 660
o
C.
− Nhôm dẫn điện và nhiệt tốt. Độ dẫn nhiệt bằng 2/3 đồng nhưng lại
nhẹ hơn đồng(8,92g/cm
3
) 3 lần.Độ dẫn điện của nhôm hơn sắt 3 lần.
III. TÍNH CHẤT HÓA HỌC
− Nhôm có thế điện cực chuẩn nhỏ so với nhiều kim loại khác( E=-
1,66V).
− Nhôm có năng lượng ion hóa thấp và nhôm có 3e lớp ngoài cùng.
Nhôm có tính khử mạnh.
− Tính khử của nhôm yếu hơn các kim loại kiềm và kiềm thổ.
− Tính khử mạnh của nhôm được thể hiện qua các phản ứng hóa học
sau:
1. Tác dụng với phi kim
− Nhôm tác dụng mãnh liệt với các phi kim, điển hình là với các
halogen, oxi, S…
− Phản ứng với các halogen
Nhôm tự bốc cháy khi tiếp xúc với các halogen
2Al + 3X
2
2AlX
3
(X= F, Cl, Br ,I)
Ví dụ: 2Al + 3Cl
2
2AlCl

O
3
,CuO…) thành kim loại tự do.
Ví dụ 1: phản ứng giữa bột nhôm và sắt oxit.
2Al + Fe
2
O
3
2Fe + Al
2
O
3
∆H
o
= -(2 x 252kJ).
Ví dụ 2: phản ứng giữa bột nhôm và crom oxit.
2Al + Cr
2
O
3
2Cr + Al
2
O
3

− Nhiệt độ của phản ứng lên tới gần 3000
o
C làm nhôm oxit nóng
chảy.
Do đó phản ứng của Al với oxit kim loại gọi là phản ứng nhiệt nhôm.

4.Tác dụng với axit.
− Thế điện cực chuẩn của nhôm (E = -1,66V) nhỏ hơn kim loại
nhôm khử dễ dàng ion H
+
của dung dịch axit, như HCl và H
2
SO
4
loãng, giải phóng H
2
:
Al
3+
(aq) + 3e Al(r) E
o
= -1,66V
6H
+
(aq)

+ 6e 3 H
2
(k) E
o
= 0,00V
2Al(r) + 6H
+
(aq) 2Al
3+
(aq)

2
SO
4đặc
t
o
Al
2
(SO
4
)
3
+ 3SO
2
+ 6H
2
O
− Nhôm không tác dụng với H
2
SO
4
và HNO
3
đặc, nguội. Những axit
này đã oxi hóa bề mặt kim loại tạo thành một màng oxit có tính trơ, làm cho nhôm thụ
động. Nhôm thụ động sẽ không tác dụng với các dung dịch HCl, H
2
SO
4
loãng.
5. Tác dụng với dung dịch kiềm

bị phá hủy trong dung dịch bazơ:
Al(OH)
3
+ NaOH Na[Al(OH)
4
] (3)
− Các phản ứng (2) và (3) xảy ra luân phiên nhau cho đến khi nhôm
bị hòa tan hết.
− Có thể viết gọn thành:
2Al + 2NaOH + 6H
2
O 2Na[Al(OH)
4
] (dd) + 3H
2
IV. ỨNG DỤNG VÀ SẢN XUẤT
1. Ứng dụng
− Nhôm có nhiều ưu điểm nhưng vì nó khá mềm lại kém dai nên
người ta thường chế tạo hợp kim nhôm với magie, đồng, silic… để tăng độ bền. Sau
đây là vài hợp kim và ứng dụng của nó:
+ Đura (95% Al, 4%Cu, 1%Mg, Mn, Si). Hợp kim đura nhẹ bằng ⅓ thép, cứng gần
như thép.
+ Silumin (~90% Al, 10%Si): nhẹ, bền.
+ Almelec (98,5% Al. còn lại là Mg, Si, Fe) dùng làm dây cáp.
− Hợp kim electron (10,5% Al, 83,3% Mg, còn lại là Zn, Mn…), hợp
kim này chỉ nặng bằng 65% Al lại bền hơn thép, chịu được sự thay đổi đột ngột nhiệt
độ trong một giới hạn lớn nên được dùng làm vỏ tên lửa.
− Nhôm được dùng chế tạo các thiết bị trao đổi nhiệt và dụng cụ nấu
ăn gia đình, nhôm còn được dùng là khung cửa và trang trí nội thất.
− Bột nhôm dùng để chế tạo hỗn hợp tecmit (hỗn hợp bột Al và

[(Na,K)
2
O.Al
2
O
3
.2SiO
2
].
− Hai khoáng vật quan trọng đối với công nghiệp của nhôm là
boxit(Al
2
O
3
.xH
2
O) và criolit(Na
3
[AlF
6
]).
− Boxit có hàm lượng lớn ở nhiều tỉnh như Lạng Sơn, Hà Tuyên,
Sơn La, Lai Châu,Hải Hưng, Nghệ Tĩnh, Lâm Đồng.
2.2 Sản xuất.
− Trước thế kỉ XIX, nhôm được sản xuất bằng cách dùng kim loại
kiềm để khử muối nhôm clorua khan(AlCl
3
) hoặc muối natri
tetracloroaluminat(NaAlCl
4

có Al
2
O
3
nguyên chất.
20
Bôxit
(Al
2
O
3
Lẫn nhiều +dd NaOH
Tạp chất)
nước lọc chứa ion Al(OH) và SiO
Al(OH)
3
Al
2
O
3
nguyên chất
Máy
nghiền
Lọc, loại bỏ Fe
2
O
3
và
những chất không
tan khác.

] + 9H
2
O +2CO
2
• Công đoạn 2: Điện phân Al
2
O
3
nóng chảy:
− Al
2
O
3
nóng chảy ở 2050
o
C. Người ta trộn nó với criolit (Na
3
AlF
6
).
Hỗn hợp này nóng chảy ở khoảng 900
o
C.Việc làm này có ý nghĩa tiết kiệm năng
lượng và tạo được chất lỏng dẫn điện tốt, hỗn hợp này nhẹ nên nổi lên trên mặt ngăn
cản Al nóng chảy không bị oxi hóa trong không khí.
− Thùng điện phân có cấu tạo:
Cực âm là tấm than chì ở đáy thùng.
Cực dương là những khối than chì có thể chuyển động theo phương thẳng đứng.
+Ở cực âm xảy ra quá trình oxh Al
3+

trong quá trình điện phân phải hạ thấp dần cực dương vào thùng điện phân.
− Sản phẩm thu được khá tinh khiết và có hàm lượng vào khoảng
99,4 - 99,8%. Điện phân lần hai có thể đến hàm lượng 99,9998%.
HỢP CHẤT CỦA NHÔM
I. Nhôm oxit Al
2
O
3
1. Tính chất vật lí:
− Al
2
O
3
là chất rắn màu trắng, chịu nhiệt rất tốt, rất cứng, không tan trong nước.
− Trong tự nhiên tồn tại ở cả dạng ngậm nước như Al
2
O
3
.2H
2
O và dạng khan như
emeri, corinđon có độ cứng cao.
− Al
2
O
3
tồn tại ở nhiều dạng thù hình khác nhau(dưới dạng polime), có cấu trúc
tinh thể khá nhau và phụ tuộc vào điều kiện điều chế như các dạng α-, β-, γ
−
,δ

21
t>2000
o
C
Vì thế Al
2
O
3
có nhiệt độ nóng chảy rất cao(3050
o
C) và rất khó bị khử thành kim
loại Al.
a. Tính lưỡng tính:
− Vừa tác dụng với dung dịch kiềm, vừa tác dụng với dung dịch axit.
AL
2
O
3
+ 6HCl → 2AlCl
3
+ 3H
2
O
Al
2
O
3
+ 2NaOH → 2NaAlO
2
+ H

2
, COở bất kì nhiệt độ nào.
3. Ứng dụng:
− Điều chế đá quý nhân tạo bằng cách nấu chảy Al
2
O
3
với một lượng nhỏ oxít của
kim loại tạo màu ở trong ngọn lửa hiđro – oxi hoặc hồ quang rồi cho kết tinh
thành những tinh thể lớn. Những đá quý này trong suốt, lấp lánh và có màu rất
đẹp nên được dung làm đồ trang sức.
− Tinh thể Al
2
O
3
còn được dùng để chế tạo các chi tiết trong các ngành kĩ thuật
chính xác như chân kính đồng hồ, thiết bị phát tia laze,…
− Bột Al
2
O
3
có độ cứng cao(emeri) được dùng làm vật liệu mài.
− Phần chủ yếu nhôm oxit được dùng để điều chế nhôm.
− Ngoài ra, Al
2
O
3
còn được dùng làm vật liệu chịu lửa: chén nung, ống nung và
lớp lót trong các lò điện. Nhôm oxit tinh khiết còn được dùng làm ximăng tram
răng.

t
o

Al
2
O
3
+ 3H
2
O
− Tính lưỡng tính:
Ta biết: Al(OH)
3
+ 3HCl → AlCl
3
+ 3H
2
O
Al(OH)
3
+ NaOH → NaAlO
2
+ 2H
2
O
− Pt ion:
22
Al(OH)
3
+ 3H

≡ HAlO
2
.H
2
O  AlO
-
2
+ H
3
O
+
− Nếu theo quan niệm tạo phức thì:
[Al(H
2
O)
6
]
3+
+ 3OH
-
 [Al(OH)
3
(H
2
O)
3
] + 3H
2
O ≡ H
3

+ 3Na
2
CO
3
+ 3H
2
O → 2Al(OH)
3
↓ + 6NaCl + 3CO
2
↑
AlCl
3
+ 3NH
3
+ 3H
2
O → Al(OH)
3
↓ + 3NH
4
Cl
− Từ muối NaAlO
2
:
2NaAlO
2
+ CO
2
+ 3H

SO
4
là chất bột màu trắng, bị phân hủy nhiệt trên 770
o
C. Nhôm
sunfat kết hợp với kim loại kiềm tạo thành loại muối gọi là phèn nhôm, mà quan
trọng nhất là phèn chua K
2
SO
4
.Al
2
SO
4
.24H
2
O.
− Phèn chua có dạng tinh thể, không màu, có vị hơi chua và chát.
− Phèn chua được dùng nhiều trong công nghiệp giấy, nhuộm, thuộc da và đánh
trong nước. Những công dụng này đều xuất phát từ sự thủy phân khá mạnh
trong nước của muối nhôm tạo thành nhôm hiđroxit:
KAl(SO
4
)
2
.12H
2
O→K
+
+Al

cực trơ có màng ngăn cho tới khi catot thoát ra 1,5 gam khí thì dừng lại. Nồng độ chất
tan có trong dung dịch sau điện phân là:
A.9,2% B.9,6% C.10% D.10,2%
Câu 2: Điện phân dung dịch NaCl, dùng điện cực trơ, có vách ngăn, thu được 200 ml
dung dịch có pH = 13. Nếu tiếp tục điện phân 200 ml dung dịch này cho đến hết khí Clo
thoát ra ở anot thì cần thời gian 386 giây, cường độ dòng điện 2 A. Hiệu suất điện phân
100%. Lượng muối ăn có trong dung dịch lúc đầu là bao nhiêu gam?
A. 2,808 gam B.1,638 gam C. 1,17 gam D. 1,404 gam
Câu 3: Điện phân một dung dịch NaCl 4M có màng ngăn, thể tích dd là 1 lít cho đến
khi được 1 dd có nồng độ NaOH là 8% (thể tích dd vẫn là 1 lít), dd NaOH có d =
1,2g/ml.Thể tích (đktc) mỗi khí thu được ở mỗi điện cực là:
A.26,88 l B.13,44 l C.11,2 l D.22,4 l
Câu 4: Điện phân 1 lít dung dịch NaCl 0,1M với điện cực trơ, có màng ngăn với cường
độ I = 19,3 A trong 6 phút 40s. pH của dd thu được là:
A.12 B.13 C.11,2 D.12,9
Câu 5: Điện phân 200ml dung dịch NaCl 2M (d = 1,1g/ml) với anot bằng than, có
màng ngăn xốp và dung dịch luôn luôn được khuấy đều. Thể tích khí thoát ra ở catot là
22,4l (20
0
C,1atm) thì ngừng điện phân. Nồng độ chất tan có trong dung dịch sau điện
phân là:
A.15,4% B.14,7% C.8,32% D.11,9%
Câu 6: Thêm 250ml dd NaOH 2M vào 200ml dd H
3
PO
4
1,5M. Muối tạo thành và khối
lượng tương ứng là:
A.14,2g Na
2

2
HPO
4
.
Câu 7: Dung dịch chứa a mol NaOH tác dụng với dd chứa b mol H
3
PO
4
sinh ra hỗn
hợp Na
2
HPO
4
+ Na
3
PO
4
.Tỉ số a/b là:
A.1< a/b < 2 B.a/b ≥ 3 C.2<a/b < 3 D.a/b ≥ 1
24
Câu 8: Cho 336,3 ml dung d
ị
ch KOH 12% (D = 1,11 g/mL) vào 200 mL dung
d
ị
ch H
3
PO
4
1,5M, thu được dung d

4
1M thu được một muối trung hòa duy nhất và hỗn hợp khí X.Thành phần % thể
tích của hỗn hợp khí X là:
A.80% CO
2
; 20% SO
2
. B.70% CO
2
; 30% SO
2
.
C.60% CO
2
; 40% SO
2
. D.50%CO
2
; 50% SO
2
.
Câu 11: Cho từ từ dd chứa a mol HCl vào dd chứa b mol Na
2
CO
3
đồng thời khuấy đều,
thu được V lít khí(đktc) và dd X.Khi cho dư nước vôi trong vào dd X thấy có xuất hiện
kết tủa. Biểu thức liên hệ giữa V với a,b là:
A.V = 22,4(a – b) B. V = 11,2(a – b)
C.V = 11,2(a + b) D.V = 22,4(a + b)

Câu 14 : Hấp thụ 3,36 lít SO
2
(đktc) vào 0,5 lít hỗn hợp gồm NaOH 0,2M và KOH
0,2M. Cô cạn dung dịch sau phản ứng thu được khối lượng muối khan là :
A. 9,5gam B. 13,5g C. 12,6g D. 18,3g
Câu 15: Hấp thụ 4,48 lít CO
2
(đktc) vào 0,5 lít NaOH 0,4M và KOH 0,2M. Sau phản
ứng được dd X. Lấy 1/2 X tác dụng với Ba(OH)
2
dư, tạo m gam kết tủa. m và tổng khối
lượng muối khan sau cô cạn X lần lượt là:
A. 19,7g và 20,6g B. 19,7g và 13,6g
C. 39,4g và 20,6g D. 1,97g và 2,06g
Câu 16 : Phải đốt bao nhiêu g cacbon để khi cho khí CO
2
tạo ra trong phản ứng trên tác
dụng với 3,4 lít dd NaOH 0,5M ta được 2 muối với nồng độ mol muối hidrocacbonat
bằng 1,4 lần nồng độ mol muối trung hòa.
A.12,2 B.13,3 C.28,8 D.14,4
25