Lời mở đầu
Sau khi Luật đầu t nớc ngoài đợc ban hành vào tháng 12 năm 1987
cùng với việc áp dụng hàng loạt các chính sách khuyến khích đầu t của
Chính phủ cho một nền kinh tế mở, 40 quốc gia và hàng trăm các tập
đoàn, công ty nớc ngoài đã đầu t và đang tìm kiếm cơ hội đầu t vào Hà
Nội, một thị trờng mà các chuyên gia nớc ngoài đánh giá là còn nhiều tiềm
năng có thể khai thác.
Để xây dựng Hà nội trở thành một trong những khu vực hấp dẫn đầu
t nhất trong cả nớc, nhằm thu hút và sử dụng hiệu quả nguồn vốn đầu t
trực tiếp nớc ngoài cần phải có những giải pháp hữu hiệu, khoa học, phù
hợp với những điều kiện chính trị - xã hội có thể cho phép. Đề tài Luận
văn tốt nghiệp với tiêu đề:
Nghiên cứu thực trạng môi trờng đầu t trực tiếp nớc
ngoài (FDI) tại Hà Nội - Những giải pháp về xúc tiến và quản lý s
ẽ đóng góp
một phần cho việc tham khảo để định hớng xây dựng kế hoạch phát triển
trung hạn và dài hạn về đầu t trực tiếp nớc ngoài của Thành phố Hà Nội
góp phần đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô nhằm sớm đa
Hà nội trở thành một thành phố công nghiệp hiện đại trong những năm của
thập kỷ 2010.
Tác giả xin trân trọng cám ơn sự giúp đỡ nhiệt tình và hết lòng ủng
hộ của các cơ quan đã cung cấp số liệu; các đồng chí lãnh đạo, các nhà
khoa học, các Giáo s, Tiến sĩ, các nhà cố vấn, đặc biệt là các Giáo s của
bộ môn Quản lý Kinh tế của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh đã
giúp đỡ và đóng góp một phần quan trọng cho sự thành công của đề tài.
Hà Nội -2000 FDI project 2000
1
Hà Nội -2000 FDI project 2000
2
đã thực hiện đầu t ra nớc ngoài thờng là vào các nớc lạc hậu hơn, vì ở đó
do các yếu tố đầu vào của sản xuất còn rẻ hơn nên lợi nhuận thu đợc thờng
Hà Nội -2000 FDI project 2000
3
cao hơn. Chẳng hạn nh vào thời điểm đầu thế kỷ XX, lợi nhuận thu đợc từ
các hoạt động đầu t ở nớc ngoài ớc tính khoảng 5% trong một năm, cao
hơn đầu t ở trong các nớc tiên tiến. Sở dĩ nh vậy là vì, trong các nớc lạc
hậu T bản vẫn còn ít, giá đất đai tơng đối thấp, tiền công hạ và nguyên liệu
rẻ. Mặt khác các công ty T bản lớn đang cần nguồn nguyên liệu và các tài
nguyên thiên nhiên khác, đảm bảo cung cấp ổn định và đáng tin cậy cho
việc sản xuất của họ. Điều này vừa tạo điều kiện cho các công ty lớn thu
đợc lợi nhuận cao, vừa giúp họ giữ vững vị trí độc quyền
Theo Lê nin thì "Xuất khẩu T bản" là một trong năm đặc điểm kinh
tế của Chủ nghĩa Đế quốc, thông qua Xuất khẩu T bản, các nớc T bản thực
hiện việc bóc lột đối với các nớc lạc hậu và thờng là thuộc địa của nó. Nh-
ng cũng chính Lênin khi đa ra "chính sách kinh tế mới" đã nói rằng:
những ngời Cộng sản phải biết lợi dụng những thành tựu kinh tế và khoa
học kỹ thuật của Chủ nghĩa T bản thông qua hình thức "Chủ nghĩa T bản
Nhà nớc". Theo quan điểm này nhiều nớc đã "chấp nhận" phần nào sự bóc
lột của Chủ nghĩa T bản để phát triển kinh tế, nh thế có thể còn nhanh hơn
là tựu thân vận động hay đi vay vốn để mua lại những kỹ thuật của các nớc
công nghiệp phát triển. Mặt khác, mức độ "bóc lột" của các nớc T bản
cũng còn tuỳ thuộc vào điều kiện kinh tế chính trị của các nớc tiếp nhận
đầu t T bản. Nếu nh trớc đây, hoạt động Xuất khẩu T bản của các nớc Đế
quốc chỉ phải tuân theo pháp luật của chính họ, thì ngày nay các nớc nhận
đầu t đã là các quốc gia độc lập có chủ quyền, hoạt động đầu t nớc ngoài
phải tuân theo pháp luật, sự quản lý của Chính phủ sở tại và thông lệ quốc
tế, nếu các Chính phủ của nớc chủ nhà không phạm những sai lầm của
quản lý vĩ mô thì có thể hạn chế đợc những thiệt hại của hoạt động đầu t
trực tiếp nớc ngoài.
công ty, cho phép nó so sánh trong các công ty con của nó ở những vị trí
khác nhau do việc tận dụng T bản chuyển dịch cũng nh chuyển giao các
công nghệ sản xuất của nớc ngoài, tới những nơi mà giá thành thấp.
Xu hớng quốc tế hoá đời sống kinh tế xã hội, kết quả của quá trình
phân công lao động xã hội mở rộng trên phạm vi toàn thế giới đã lôi kéo
Hà Nội -2000 FDI project 2000
5
tất cả các nớc và các vùng lãnh thổ từng bớc hoà nhập vào nền kinh tế thế
giới. Trong xu thế đó, chính sách biệt lập "đóng cửa" là không thể tồn tại
vì chính sách đó chỉ kìm hãm quá trình phát triển của xã hội. Một quốc gia
hay vùng lãnh thổ khó tách biệt khỏi thế giới vì những thành tựu của khoa
học và kỹ thuật đã kéo con ngời ở khắp nơi trên thế giới xích lại gần nhau
hơn và dới tác động quốc tế khác buộc các nớc phải mở cửa với bên ngoài.
Vì vậy, đầu t trực tiếp nớc ngoài (FDI) là một trong những hình thức hợp
tác quốc tế hữu hiệu nhất hiện nay, đã và đang trở thành phổ cập nh một
phơng thức tiến tạo.
Đầu t quốc tế là những phơng thức đầu t vốn, tài sản ở nớc ngoài để
tiến hành sản xuất, kinh doanh, dịch vụ với mục đích tìm kiếm lợi nhuận
và những mục tiêu kinh tế xã hội nhất định.
Đầu t quốc tế có hai dòng chính: Đầu t của t nhân và trợ giúp phát
triển chính thức (ODA). Các dòng vốn đầu t quốc tế bao gồm các kênh
chính sau đây:
- Đầu t của T nhân:
+ Đầu t trực tiếp (FDI)
+ Đầu t gián tiếp
+ Tín dụng thơng mại
- Hỗ trợ phát triển chính thức ODA:
+ Hỗ trợ dự án
+ Hỗ trợ phi dự án
+ Hỗ trợ cán cân thanh toán
Hỗ trợ phi dự án
Phát triển nền kinh tế của một quốc gia
Mặt khác các nớc phát triển sẽ thu đợc lợi nhuận cao hơn khi bỏ vốn
đầu t ra nớc ngoài - nơi có các chi phí đầu vào thấp hơn trong nớc ... Đầu
t trực tiếp nớc ngoài còn góp phần cải thiện mối quan hệ chính trị giữa các
quốc gia, các quan hệ về hợp tác thơng mại, vấn đề môi trờng, các quan hệ
văn hoá xã hội khác, tạo nên tiếng nói chung giữa các cộng đồng và khu
vực.
Đầu t nớc ngoài ngày nay, bên cạnh tốc độ tăng trởng phân bổ theo
địa lý, việc phân bổ theo ngành đang thay đổi. Trớc đây đầu t vào các nớc
đang phát triển tập trung vào việc khai thác tài nguyên và cơ sở hạ tầng.
Nhng các khoản đầu t này đã giảm xuống trong khi đầu t vào các hoạt
động chế tạo và dịch vụ lại tăng lên. Nhân tố thúc đẩy dẫn đến sự chuyển
biến này là Chủ nghĩa Dân tộc Kinh tế sau chiến tranh, đặc biệt vấn đề
quyền sở hữu và kiểm soát các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Nhân tố lôi
kéo chính là việc đề ra các chơng trình công nghiệp hoá thờng dựa vào
việc thay thế nhập khẩu, ít ra là cho lúc khởi đầu. Một số nớc lúc đầu là
các nớc Nics đã bớc đầu chuyển sang công nghiệp hoá vào những năm
1970, chuyển từ sản xuất để phục vụ cho thị trờng của nớc sở tại sang sản
xuất để xuất khẩu sang nớc đầu t hoặc các nớc thứ 3. Chi phí vận tải rẻ
hơn cũng nh những khuyến khích của nớc chủ nhà cũng làm tăng đầu t
vào chế biên nguyên liệu công nghiệp ở các nớc sản xuất. ở khu vực dịch
vụ, các ngân hàng xuyên quốc gia đã đầu t ra nớc ngoài để áp sát các thị
trờng mới ở các nớc đang phát triển.
Nh vậy, cho dù tất yếu hay khách quan, các nớc đang phát triển
ngày nay vẫn tranh thủ vận dụng quan hệ này bằng việc đa ra nhiều các
biện pháp, chính sách cũng nh chiến lợc để thu hút và sử dụng nguồn vốn
đầu t từ nớc ngoài một cách có hiệu quả nhất nhằm thúc đẩy phát triển
kinh tế trong nớc và khu vực.
II. sự vận động
4
90/89 91/90 92/91 93/92 94/93 95/94 96/95 97/96
Số lợng vốn đầu t trực tiếp của nớc ngoài tăng lên mạnh trong thời
gian qua và chiếm tỷ lệ ngày càng lớn trong tổng số vốn đầu t trên toàn thế
giới. Vào cuối thập kỷ 70 vốn đầu t trực tiếp của nớc ngoài chiếm 5%
trong tổng số vốn đầu t trên toàn thế giới, bớc sang năm 1989, tổng số vốn
đầu t nớc ngoài đạt mức xấp xỉ 200 tỷ USD, chiếm 13% trong tổng số vốn
đầu t trên toàn thế giới là 1500 tỷ USD. Tình hình trên đây chứng tỏ xu h-
ớng phát triển sản xuất quốc tế ngày càng đợc mở rộng và ngày càng có
nhiều nớc tiến hành đầu t ra nớc ngoài.
Hà Nội -2000 FDI project 2000
10
Bảng: So sánh vốn đầu t FDI với
tổng số vốn đầu t trên toàn thế giới
Đơn vị: tỷ USD
Năm
1970 1989 1990 1995 1997 1999
* Vốn FDI 25 195 200 235 252 285
* Vốn Đầu t thế giới 500 1500 1520 1710 1800 1950
* So sánh (%) 5 13 13.2 13.7 14 15
Nguồn: T liệu từ Th viện Quốc gia
Tình hình trên đây cũng có nghĩa là dòng vốn đầu t trực tiếp nớc
ngoài chảy vào khu vực các nớc đang phát triển có xu hớng tăng lên, nhng
mức tăng hàng năm không đều. Những số liệu dới đây sẽ chứng minh cho
nhận định này:
Bảng: Dòng vốn FDI chảy vào các nớc đang phát triển
Đơn vị: tỷ USD
nhóm nớc
1986 1987 1988 1989 1990 1993 1994 1998
tổng số
87 - 91 0.5 9 16 15 278 47 4 9
1992 - 3 - 9 34 76 81 - 54 8 - 4
1993 5 - 2 15 13 5 - 13 8 0.04
1994 5 -2 15 13 5 - 13 8 0.04
Nguồn: T liệu từ Th viện Quốc gia
Hà Nội -2000 FDI project 2000
12
I. qu¸ tr×nh thu hót ®Çu t
n íc ngoµi vµo viÖt nam.
Hµ Néi -2000 FDI project 2000
13
phÇn ii
Thùc tr¹ng ®Çu t
trùc tiÕp cña níc
ngoµi vµo Hµ néi
Chính phủ Việt Nam quyết định thực hiện chiến lợc mở cửa nền
kinh tế trong giai đoạn nền kinh tế thế giới đang chuyển nhanh vào giai
đoạn toàn cầu hoá, là một trong những biểu hiện của sự nhận đầy đủ hơn
đặc điểm của thời đại để lựa chọn một chiến lợc thích nghi. Vì thế, năm
1987 Việt Nam đã ban hành Luật đầu t nớc ngoài với nhiều u đãi vào loại
bậc nhất so với các nớc trong khu vực.
Tuy Luật đầu t nớc ngoài thông thoáng nhng môi trờng đầu t nớc
ngoài tại Việt nam còn nhiều yếu kém và rủi ro cao. Do vậy trong 3 năm
đầu thực hiện Luật đầu t nớc ngoài tại Việt nam, số dự án và số vốn đầu t
có xu hớng tăng song còn rất ít. Có thể nói từ 1988 đến 1990 là thời gian
thận trọng của tất cả các bên. Số vốn đầu t nớc ngoài vào Việt Nam đạt b-
ớc nhảy vọt vào năm 1991, chừng gần 1,3 tỷ USD. Từ năm 1991 đến năm
1996 số vốn đầu t nớc ngoài vào Việt Nam tăng mạnh, kể cả số dự án
cũng tăng, từ năm 1996 đến 2000 giảm mạnh. Tình hình đó đợc thể hiện
315 1500 1350
Tổng
3182 40175 15904
Nguồn: Bộ Kế hoạch và Đầu t
Hà Nội -2000 FDI project 2000
15
Bảng: Tình hình đầu t nớc ngoài vào
Hà Nội từ năm 1989 đến 2000
Đơn vị: 1000 USD
tt chỉ tiêu
năm
số dự án Vốn đầu t
đăng ký
vốn đầu t
thực hiện
1 1989 4 48170 700
2 1990 8 295088 12582
3 1991 13 126352 28444
4 1992 26 301000 54962
5 1993 43 856912 108933
6 1994 62 989781 386340
7 1995 59 1058000 519458
8 1996 45 2641000 605000
9 1997 50 913000 712000
10
1998
46 673000 525000
11
1999
44 345000 182000
$20.00
$25.00
$30.00
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2. Vốn đầu t nớc ngoài của Hà nội so với cả nớc:
Hà Nội là một trong những thành phố đứng đầu trong việc kêu gọi
và thu hút vốn đầu t trực tiếp nớc ngoài. Sau hơn 10 năm (từ năm 1989 đến
năm 2000) kể từ ngày ban hành Luật đầu t nớc ngoài tại Việt Nam cùng
với việc áp dụng hàng loạt các chính sách khuyến khích đầu t cho một nền
kinh tế mở cửa của Chính phủ Việt Nam, Hà Nội đã mở quan hệ hợp tác
đầu t với 40 quốc gia và hàng trăm các Tập đoàn, Công ty lớn trên thế
giới. Tính đến hết năm 2000 thành phố Hà Nội đã có 444 dự án đợc cấp
giấy phép đầu t với tổng số vốn đầu t đăng ký khoảng 8.3 tỷ USD (có 362
dự án đang còn hiệu lực hoạt động với tổng số vốn đầu t đăng ký 7.8 tỷ
USD), vốn Đầu t thực hiện đạt 3,2 tỷ USD. Tỷ trọng khai thác nguồn vốn
đầu t trực tiếp nớc ngoài của Hà Nội so với cả nớc thờng đạt ở mức bình
quân là 21%. Sau đây là biểu mô tả tỷ trọng FDI của Hà Nội so với cả nớc
qua các năm:
32%
1997
21%
Hµ Néi -2000 FDI project 2000
1995
16%
19
1998
12 %
1999
14%
2000
6%
3. Thu hút các quốc gia đầu t vốn vào
Việt nam nói chung và Hà nội nói riêng
- Đối với toàn quốc:
Năm 1988 chỉ có 12 quốc gia đầu t vốn vào Việt Nam, năm 2000 đã
thu hút đợc trên 65 quốc gia đầu t vốn vào Việt Nam (tăng gấp 5 lần). Sự
gia tăng các quốc gia đầu t vốn vào Việt Nam qua các năm nh sau:
Năm
1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 2000
Quốc gia 12 18 26 32 39 43 48 52 56 60 65
- Đối với Hà nội:
Năm 1989 chỉ có 4 quốc gia đầu t vốn vào Hà Nội, năm 2000 đã thu
hút đợc trên 40 quốc gia đầu t vốn vào Hà Nội (tăng gấp 9,5 lần). Sự gia
tăng các quốc gia đầu t vốn vào Hà Nội qua các năm nh sau:
Năm
1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 2000
Quốc gia 4 9 15 25 28 32 32 34 38 40
số tăng trởng bình quân năm là 2,1.
năm
1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 2000
Vốn
48170 295088 126352 301000 856912 989781 1058000 2641000 913000 100000
hệ số tăng
giảm
(năm sau so
năm trớc)
6.1 0.4 2.4 2.8 1.2 1.1 2.5 0.3 0.3
Hà Nội -2000 FDI project 2000
22
- Vốn đầu t thực hiện:
Năm 2000 vốn đầu t thực hiện đạt 3.2 tỷ USD chiếm 38,4% tổng
vốn đầu t đăng ký; 295 dự án đã góp vốn pháp định; 284 dự án đã đi vào
vận hành sản xuất kinh doanh (chiếm 64%), 97 dự án đang triển khai xây
dựng, lắp đặt máy móc thiết bị (chiếm 22%), 40 dự án đang hoàn thiện các
thủ tục ban đầu (chiếm 9%), 23 dự án đang bắt đầu xúc tiến (chiếm 5%).
Hệ số tăng trởng bình quân năm là 1,8.
Bảng: Vốn thực hiện qua các năm
Đơn vị: 1000 USD
Năm
1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 2000
Vốn thực hiện 12582 28444 54962 108933 386340 519458 605000 712000 80000
So sánh (năm) 91/90 92/91 93/92 94/93 95/94 96/95 97/96 00/99
Hệ số tăng giảm 2.2 1.9 2 3.5 1.3 1.2 1.2 0.4
Hà Nội -2000 FDI project 2000
23
Biểu so sánh vốn đầu t đăng ký và vốn đầu t thực hiện qua các năm
Hà Nội -2000 FDI project 2000
1989 48170 -
1990 295088 12582
1991 126352 28444
1992 301000 54962
1993 856912 108933
1994 989781 386340
1995 1058000 519458
1996 2641000 605000
1997 913000 712000
1998 673000 525000
1999 345000 182000
2000 100000 80000
Hµ Néi -2000 FDI project 2000
25
Copyright: Tài liệu đại học ©