BÁO CÁO THỰC TẬP
Đ ti
Phân tích mối quan hệ giữa vật chất
v ý thức vận dụng vo việc xây dựng
xã hội chủ nghĩa ở nước ta
1
MỤC LỤC
Lời mở đầu
Nội dung
I. Lý luận chung về mối quan hệ vật chất và ý thức
1. Vật chất quyết định sự ra đời của ý thức
2. Ý thức tác động trở lại vật chất
II. Vận dụng mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức đối với con
đường đi lên xã hội chủ nghĩa của nước ta
1. Để xây dựng xã hội chủ nghĩa phải nhận thấy nguyên lý vật chất định ý
thức là phải xuất phát từ thực tế khách quan và hành động theo nó
2. Để xây dựng XHCN cũng cần phải hiểu sâu sắc vai trò của ý thức tác
động trở lại vật chất
Kết luận
Ti liệu tham khảo
2
LỜI MỞ ĐẦU
Thế giới xung quanh ta có vô vàn sự vật và hiện tượng phong
phú và đa dạng. Nhưng dù phong phú và đa dạng đến đâu thì cũng
quy về hai lĩnh vực: vật chất và ý thức. Có rất nhiều quan điểm triết
học xoay quanh vấn đế về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức,
nhưng chỉ có quan điểm triết học Mác - Lênin là đúng và đầy đủ đó
là: vật chất là cái có trước, ý thức là cái có sau. Vật chất quyết định
sự ra đời của ý thức, đồng thời ý thức tác động trở lại vật chất.
Trước năm 1986, đất nước ta đã gặp rất nhiều khó khăn bởi
một nền kinh tế trì trệ, một hệ thống quản lý yếu kém cũng là do một

não không hoạt động được hay không có bộ não thì không thể có ý
thức được. Cũng như câu chuyện cậu bé sống trong rừng cùng bầy
sói không được tiếp xúc với xã hội loài người thì hành động của cậu
4
ta sau khi trở về xã hội cũng chỉ giống như những con sói. Tức là
hoàn toàn không có ý thức.
Thứ hai, là phải có lao động và ngôn ngữ đây chính là nguồn
gốc xã hội của ý thức. Nhờ có lao động mà các giác quan của con
người phát triển phản ánh tinh tế hơn đối với hiện thực ngôn ngữ là
cần nối để trao đổi kinh nghiệm tình cảm, hay là phương tiện thể hiện
ý thức. Ở đây ta cũng nhận thấy rằng nguồn gốc của xã hội có ý
nghĩa quyết định hơn cho sự ra đời của ý thức.
Vật chất là tiền đề cho sự tồn tại và phát triển của ý thức nên
khi vật chất thay đổi thì ý thức cũng phải thay đổi theo.
VD1: Hoạt động của ý thức diễn ra bình thường trên cơ sở hoạt
động sinh lý thần kinh của bộ não người. Nhưng khi bộ não người bị
tổn thương thì hoạt động của ý thức cũng bị rối loạn.
VD2. Ở Việt Nam, nhận thức của các học sinh cấp 1, 2, 3 về
công nghệ thông tin là rất yếu kém sở dĩ như vậy là do về máy móc
cũng như đội ngũ giáo viên giảng dậy còn thiếu. Nhưng nếu vấn đề
về cơ sở vật chất được đáp ứng thì trình độ công nghệ thông tin của
các em cấp 1, 2, 3 sẽ tốt hơn rất nhiều.
VD2. Đã khẳng định điều kiện vật chất như thế nào thì ý thức
chỉ là như thế đó.
2. Ý thức tác động trở lại vật chất.
Trước hết ta đưa ra định nghĩa của ý thức: ý thức là sự phản
ánh sáng tạo thế giới khách quan vào trong bộ não con người thông
qua lao động mà ngôn ngữ. Nó là toàn bộ hoạt động tinh thần của con
người như: Tình cảm yêu thương, tâm trạng, cảm súc, ý trí, tập quán,
5

hãm hoạt động thực tiễn của con người trong quá trình cải tạo thế
giới quan. VD. Nhà máy sử lý rác thải của Đồng Tháp là một ví dụ
điển hình, từ việc không khảo sát thực tế khách quan hay đúng hơn
nhận thức về việc sử lý rác vô cơ và rác hữu cơ là chưa đầy đủ vì vậy
khi vừa mới khai trương nhà máy này đã không sử lý nổi và cho đến
nay nó chỉ là một đống phế liệu cần được thanh lý.
II. VẬN DỤNG MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA VẬT
CHẤT VÀ Ý THỨC ĐỐI VỚI CON ĐƯỜNG ĐI LÊN XÃ HỘI
CHỦ NGHĨA CỦA NƯỚC TA.
1. Để xây dựng xã hội chủ nghĩa phải nhận thấy nguyên lý
vật chất quyết định ý thức là phải xuất phát từ thực tế
khách quan và hành động theo nó.
Trươc thời kì đổi mới, khi cơ sở vật chất con chưa có chúng ta
nôn nóng muôn đốt cháy giai đoạn nên đã phải trả giá. Ở thời kì này
chúng ta phát triển quan hệ sản xuất đi trước lực lượng sản xuất mà
không nhìn thấy vai trò quyết định của lực lượng sản xuất. Sau giải
phóng đất nước ta là một đất nước nông nghiệp với số dân tham gia
vào ngành này tới hơn 90%. Nhưng chúng ta vẫn xây dựng các nhà
máy công nghiệp trong khi để nhanh chóng trở thành nước công
nghiệp hoá trong khi lực lượng sản xuất chưa phát triển, thêm vào đó
là sự phân công không hợp lý về quản lý nhà nước và của xã hội,
quyền lực quá tập trung vào Đảng, và Nhà nước quản lý quá nhiều
các mặt của đời sống xã hội, thực hiện quá cứng nhắc làm cho toàn
xã hội thiếu sức sống, thiếu năng động và sáng tạo,. Các giám đốc
thời kì này chỉ đến ngồi chơi xơi nước và cuối tháng lĩnh lương, các
nông dân và công nhân làm đúng giờ quy định nhưng hiệu quả không
7
cao Ở đây chúng ta đã xem nhẹ thực tế phức tạp khách quan của
thời kì quá độ, chưa nhận thức đầy đủ rằng thời kỳ quá độ lên xã hội
chủ nghĩa là quá trình lịch sử lâu dài và phải trải qua nhiều chặng

hiệp định song phương đồng thời phải xây dựng nền kinh tế độc lập
tự chủ. Muốn vậy, ta phải đa phương hoá và đa dạng hoá hình thức
và đối tác, phải quán triệt trên nguyên tắc đôi bên cùng có lợi, không
can thiệp vào công việc nội bộ của nhau và không phân biệt chế độ
chính trị - xã hội phải triệt để khai thác lợi thế so sánh của đất nước
trong quanhệ kinh tế quốc dân nhằm khai thác tiềm năng lao động,
tài nguyên thiên nhiên đất nước, tăng xuất nhập khẩu, thu hút vốn
kỹ thuật, công nghệ hiện đại và kinh nghiệm quản lý.
Thu hút vốn đầu tư nước ngoài và phát triển cơ sở hạ tầng cũng
là một trong chủ trương quan trọng của Đảng. Để làm điều này thì
chúng ta cần giữ vững ổn định chính trị, hoàn thiện hệ thống pháp
luật, đổi mới các chính sách tài chính và tiền tệ, giá cả, phát triển
các thị trường quan trọng như thị trường chứng khoán, thị trường
lao động… Nhà nước cũng cần hạn chế việc can thiệp trực tiếp vào
sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp mà nên tập trung tốt các
chức năng tạo môi trường, hướng dẫn, hỗ trợ cần thiết cho các
doanh nghiệp nước ngoài. Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp
luật đồng bộ nhưng thông thoáng lành mạnh để tạo sự tin tưởng cho
các nhà đầu tư của nước ngoài. Tránh tình trạng giấy tờ phức tạp rắc
rối, trên bảo dưới không nghe làm cho quá trình giải toả mặt bằng
gặp nhiều khó khăn.
9
Với các chủ trương trên ta nhận thấy vai trò quyết định của vật
chất đối với ý thức, đó cũng là bài học quan trọng của Đảng là:
"Mọi đường lối chủ trương của Đảng phải xuất phát từ thực tế, tôn
trọng quy luật khách quan.
2. Để xây dựng XHCN cũng cần phải hiểu sâu sắc vai trò của
ý thức tác động trở lại vật chất
Một rong chủ trương quan trọng là phải lấy chủ nghĩa Mác -
Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm kim chỉ nam cho hành động. Tư

đánh giá đúng khó khăn thuận lợi, thực trạng và triển vọng. Tự nội
lực, vì dân và thực sự dựa vào dân, thực hiện dân chủ lắng nghe và
tâm trạng ý kiến của dân mà tìm ra phương sách, biện pháp, nguồn
vốn sức mạnh vật chất và tinh thần, trí tuệ để vượt qua khó khăn và
thách thức.
Phấn đấu tốt hai mặt trên là chúng ta đã thực sự quán triệt tư
tưởng Hồ Chí Minh và làm theo di chúc của Người, đẩy mạnh sự
nghiệp cách mạng mà Người đã chỉ đường để xây dựng một đất
nước Việt Nam hoà bình thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh.
Vai trò ý thức tác động lại vật chất cũng phải được hiện rõ ở
khía cạnh phát huy tính năng động và tích cực và vai trò trung tâm
của con người, một số giải pháp cho vấn đề này:
Một là, đổi mới hệ thống chính trị dân chủ hoá đời sống xã hội
nhằm phát huy đầy đủ tính tích cực và quyền làm chủ của nhân dân.
Hai là, đổi mới cơ chế quản lý, hoàn thiện hệ thống chính sách
xã hội phù hợp có ý nghĩa then chốt trong việc phát huy tính tích
cực của người lao động như: cơ chế quản lý mới phải thể hiện rõ
11
bản chất của một cơ chế dân chủ, và cơ chế này phải lấy con người
làm trung tâm, vì con người, hướng tới con người là phát huy mọi
nguồn lực. Cơ chế quản lý mới phải xây dựng đội ngũ quản lý có
năng lực và phẩm chất thành thạo về nghiệp vụ.
Ba là, đảm bảo lợi ích của người lao động là động lực mạnh mẽ của quá
trình nâng cao tính tích cực của con người: cần quan tâm đúng mức đến lợi ích
vật chất, lợi ích kinh tế của người lao động đảm bảo nhu cầu thiết yếu của họ
hoạt động sáng tạo như ăn, ở, mặc, đi lại, học hành, khám chữa bệnh, nghỉ
ngơi. Cũng cần có chính sách đảm bảo và kích thích phát triển về mặt tinh thần,
thể chất cho nhân dân, tăng cường xây dựng hệ thống cơ chế chính sách phù
hợp để giải quyết tốt vấn đề ba lợi ích tập thể, và lợi ích xã hội nhằm đảm bảo
lợi ích trước mắt cũng như lâu dài của người lao động.

luật khách quan trong hoạt động thực tiễn của con người.
Trong thời kì đổi mới của nước ta khi chuyển nền từ tập trung,
quan liêu sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước
theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Đảng cộng sản Việt Nam luôn
luôn xuất phát từ thực tế khách quan, tôn trọng và hành động theo
quy luật khách quan. Với chủ trương này chúng ta đã giành được
một số thắng lợi to lớn tuy nhiên vẫn còn một số thiếu sót, đặc biệt
ở khâu hành động. Đề ra chủ trương là vấn đề quan trọng nhưng
thực hiện nó mới là một vấn đề thực sự khó khăn.
13
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Tạp chí Cộng sản, số 6, năm 2001
2. Tạp chí Cộng sản, số 8, năm 2001
3. Tạp chí Cộng sản, số 23, năm 1999
4. Tạp chí Cộng sản, số 5, năm 2001
5. Tạp chí châu Á - TBD, số 2, năm 2000
6. Tạp chí Triết học, số 3, năm 2001
7. Nhiều tác giả "Chiến lược kinh doanh", NXB Hà Nội, 2001.
14
15