Tạp chí y - dợc học quân sự số 3-2010 1
Nghiên cứu một số chỉ tiêu về môI trờng lao động
của phi công quân sự việt nam

Nguyễn Hoàng Thanh*
Đỗ Thanh Tuấn**
Tóm tắt
Qua nghiên cứu một số yếu tố môi trờng lao động (MTLĐ) của phi công quân sự Việt Nam trên
hai loại máy bay phản lực (MBPL) và máy bay cánh quạt (MBCQ) chúng tôi nhận thấy:
Tiếng ồn, rung xóc và quá tải là các yếu tố nguy cơ có tác hại đến sức khoẻ phi công. Tiếng ồn
cao từ 9,6 - 10,7 dB, rung xóc, cao 17 - 19 lần so với tiêu chuẩn vệ sinh cho phép (TCVSCP). Riêng
hiện tợng quá tải là đặc trng của môi trờng bay quân sự và có giá trị 2,3 - 3,9 đơn vị. Các chỉ số
về tiếng ồn, rung xóc và quá tải ở MBPL cao hơn so với MBCQ.
* Từ khoá: Môi trờng lao động; Phi công quân sự.

Studying the working environment
of vietnamese military pilots
Summary
Studying the working environment of Vietnamese military pilots through the survey of environmental
factors on jet-plane and propeler plane, we realised that:
Noise, shaking and overloading are 3 factors that are harmful to pilots health. In comparison with
standards: the shaking rate is from 17 to 19 times higher while the volume of noises is higher from 9.6 to
10.7 dB. Overloading is a typical feature of military plane environment and its index is from 2.3 to 3.4
units.
Index in jet-plane is higher than that in propeler plane.
* Key words: Working environment; Military pilots.

đặt vấn đề

0
C): xác định bằng nhiệt kế khí tợng thuỷ ngân.
+ Độ ẩm không khí (%): xác định bằng máy THEMOHYGROMETER hiện số (Mỹ).
+ Tốc độ gió (m/s) xác định bằng máy đo tốc kế cánh quạt CASELLA (Anh).
* Tiếng ồn (dBA): đo bằng máy RIONNL - 04, phân tích dải tần hiện số (Nhật), xác định
mức áp âm tức thời, trung bình (Lep), cực đại (MaxL) và liều tiếp xúc (%).
+ Vị trí đo: trong và ngoài máy bay khi nổ máy tại chỗ, khi bay. Riêng máy bay phản lực
MIC-21, SU-22M4, SU-27 đầu ghi đợc đặt trong cáp chụp tai của phi công.
* Cờng độ rung (biên độ (A) àm, vận tốc (V) cm/s, tần số Hz: đo bằng máy VIP-2 và
VR-A (Nga), cho phép xác định biên độ (A) tới 6000 àm, vận tốc (V) tới 150 cm/s, tần số tới
500 Hz. Vị trí đo trên máy bay khi nổ máy tại chỗ và trong khi bay.
* Quá tải: dựa theo chỉ số đồng hồ đo trên máy bay. Quá tải là trạng thái của cơ thể khi
bị tác động của gia tốc, đợc tính theo công thức:
V
2
g =
2Sa
g là mức quá tải, V là tốc độ rơi (m/s), S là cự ly đờng đi (m) và a là gia tốc trọng trờng.
- Xử lý số liệu theo phơng pháp thống kê y học trên chơng trình SPSS 13.0.

Kết quả nghiên cứu

1. Kết quả khảo sát vi khí hậu trong và ngoài máy bay trên sân bay.
Bảng 1: Vi khí hậu môi trờng lao động tại sân bay.
Loại
máy bay
Vị trí
đo
Thời gian
đo

2,5 0,2
Phản lực Ngoài trời
Gầm máy bay
Trong ca bin

14 giờ 30
3
9
9
32,7 2,3
33,2 1,3
33,8 1,7
70 5,3
70 4,8
70 4,7
2 0,8
1,5 0,4
1,5 0,2
Tiêu chuẩn vệ sinh lao động
(TCVSLĐ) 3733/2002 QĐ-BYT.
32 80 1,5

Tạp chí y - dợc học quân sự số 3-2010

- Nhiệt độ trên MBPL và MBCQ, luôn vợt TCVSCP và ở mức 33,2 - 33,8
o
C, cao hơn
nhiệt độ ngoài trời từ 0,5 - 1,8
o
C, cao nhất trong ca bin (34,5


Loại máy bay n
X
SD

Cánh quạt 9 93,85 6,50
Phản lực 9 104,07 5,82
< 0,05
TCVSLĐ 3733/2002 QĐ-BYT 85/8h

Tiếng ồn trong ca bin của hai loại máy bay khi đang nổ máy tại sân bay đều cao hơn tiêu
chuẩn cho phép, MBPL cao hơn có ý nghĩa so với MBCQ.
Bảng 4: Cờng độ tiếng ồn trong ca bin khi máy bay đang bay.
Mức áp âm (dBA)

Loại
máy bayn
X
SD
p
Cánh quạt 6 94,23 6,56
Phản lực 6 105,68 5,74
> 0,05
TCVSLĐ 3733/2002

< 4 cm/8 giờ
Khi nổ máy trên sân bay, mức độ rung xóc trong ca bin của hai loại máy bay đều cao hơn
rất nhiều lần so với TCCP; rung ở MBPL cao hơn MBCQ cha có ý nghĩa thống kê.
Bảng 6: Mức độ rung xóc trong ca bin máy bay khi đang bay.
Vận tốc
rung
(cm/s)
Loại máy
bay
Tần số
f (Hz)
X
SD
p
Cánh quạt
(n = 6)
80 - 90 67,60 42,49
Phản lực
(n = 6)
80 - 135 69,52 30,67
> 0,05
TCVSLĐ 3733/2002
QĐ-BYT.
< 4 cm/8 giờ
- Khi bay, rung xóc trong ca bin của hai loại máy bay đều cao hơn nhiều lần so với tiêu
chuẩn cho phép; rung ở MBPL cao hơn MBCQ nhng cha có ý nghĩa.
* Kết quả khảo sát quá tải trên các loại máy bay:
Bảng 7: Kết quả khảo sát quá tải trên máy bay.
Mức độ quá tải (g)


Tạp chí y - dợc học quân sự số 3-2010

qua đờng hô hấp và da. Do đó, để có vi khí hậu tốt giúp cho quá trình thải nhiệt của phi
công tốt hơn, cần hoàn thiện hệ thống thông gió và điều hoà không khí trong ca bin máy bay.
2. Về tiếng ồn trên máy bay.
Tiếng ồn gây nhiều tác hại, ảnh hởng tới chức năng của cơ thể, đặc biệt là tổn thơng hệ
thần kinh TW, hệ tim mạch và mức độ tác hại phụ thuộc tần số, cờng độ, thời gian tác động
của tiếng ồn. Đối với phi công, cần chú ý các tác hại nh: tiếng ồn làm kéo dài thời gian tiềm
tàng của phản xạ cảm giác - vận động, giảm khả năng di chuyển giữa hai quá trình hng
phấn và ức chế, giảm khả năng tập trung chú ý, làm chậm và rối loạn nhịp xoang, chậm dẫn
truyền nhĩ - thất, từ đó ảnh hởng đến khả năng điều khiển máy bay và xử lý tình huống.
Kết quả bảng 2, 3, 4 cho thấy, trong quá trình máy bay nổ máy, chuẩn bị cất cánh, tiếng
ồn tăng lên ở mức cao khi tăng ga, khi chế độ vòng quay động cơ đạt 100%, tăng lực và cất
cánh, mức âm đạt tới 100 - 130 dBA. Tuy vậy, phi công ít bị tác động do đợc bảo vệ bằng
mũ bay và thời gian tiếp xúc tiếng ồn thờng ngắn. Đối tợng bị ảnh hởng đáng kể là thợ kỹ
thuật.
3. Về rung xóc trên máy bay.
Rung xóc ảnh hởng rất nhiều đến cơ quan của cơ thể, tuỳ theo thời gian tiếp xúc, vị trí
tác động, biên độ và tần số của rung. Rung xóc trên máy bay là do lực quay không đều của
động cơ, của cánh quạt, đồng thời còn đợc tạo ra bởi thay đổi áp suất lớp không khí bao
bọc xung quanh gây ra. Kết quả khảo sát rung xóc trong ca bin của máy bay (bảng 5 và 6)
khi nổ máy tại sân bay và khi bay đều vợt TCCP nhiều lần, đặc biệt ở MBPL. Rung xóc làm
cho cơ bắp co cứng, các chi bị rung do đó hiệp điều vận động của các chi bị rối loạn, làm
giảm độ chính xác trong điều khiển máy bay. Rung xóc tần số thấp (2 - 20 Hz) gây tổn
thơng cột sống, còn với tần số cao (20 - 1000 Hz) thờng gây bệnh rung nghề nghiệp điển
hình. Theo Nguyễn xuân Tịnh, 70,83% số phi công phản lực và 95,20% số phi công cánh
quạt bị bệnh lý xơng khớp. Cùng với tiếng rất ồn lớn, rung xóc trên máy bay cánh quạt và
phản lực gây mệt mỏi, tác động tới cơ quan tiền đình, gây cảm giác chóng mặt. Nếu thời gian
bị tác động kéo dài có thể gây nguy hiểm. Rung xóc tác động kéo dài có thể gây nên bệnh lý
về xơng khớp, do đó cần có biện pháp bảo vệ chống rung nh ghế ngồi, cần lái cần đợc

gian ngắn đợc gọi là quá tải xung đột và tác động nguy hiểm nhất có thể làm dập nát phần
mềm và gãy xơng Vũ Khắc Khoan, Nguyễn Anh Hùng, Chu Ân Khanh (1994) nghiên cứu
về tổn thơng cột sống của phi công khi phóng ghế nhảy dù bắt buộc trong huấn luyện bay
cho thấy: tỷ lệ phi công có tổn thơng cột sống là 42,2%; khi ngồi đúng t thế 22,2%, ngồi
không đúng t thế 75%. Tổn thơng cột sống khi nhảy dù chủ yếu là xẹp thân đốt sống và
gặp ở hầu hết các đốt sống từ C
1
đến L
4
, trong đó tập trung chủ yếu là đoạn từ D
11
-L
2
(7,1%).
Các tác giả coi đây là tổn thơng đặc trng của phóng ghế nhảy dù. Trong nghiên cứu của
chúng tôi chỉ gặp quá tải trị số thấp (2,3 - 3,9) khi phi công thực hiện bay huấn luyện với các
động tác đơn giản.

Kết Luận

Thực trạng MTLĐ trên 2 loại máy bay phản lực và cánh quạt có nguy cơ tác hại đến sức
khoẻ phi công quân sự Việt Nam chủ yếu là tiếng ồn, rung xóc và quá tải:
+ Tiếng ồn cao hơn TCVSCP từ 9,6 - 10,7 dB.
+ Rung xóc cao hơn TCVSCP từ 17 - 19 lần.
+ Quá tải từ 2,3 - 3,9 đơn vị.
Các chỉ số trên ở MBPL cao hơn MBCQ có ý nghĩa thống kê.

TàI LIệU THAM KHảO

1. Lê Khắc Đức. ảnh hởng của môi trờng vi khí hậu nóng trong lao động đối với phi công và thợ