Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Văn Hóa Và Đạo Đức GVHD:Trần Văn Bé Tư
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC VÀ VĂN HÓA
…o0o…
I. Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức
Chủ tịch Hồ Chí Minh là một tấm gương mẫu mực về thực hành đạo đức cách
mạng để toàn Đảng, toàn dân noi theo. Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, lãnh tụ Hồ
Chí Minh đặc biệt quan tâm tới giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ,
đảng viên và nhân dân.
1. Khái niệm đạo đức theo tư tưởng hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh quan niệm đạo đức là nền tảng và là sức mạnh của người cách
mạng, coi đó là cái gốc của cây, ngọn nguồn của sông nước: Người cách mạng phải có
đạo đức cách mạng làm nền tảng thì mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ
vang vì sự nghiệp độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.
Người viết: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông
cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức,
không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân” Người
quan niệm đạo đức tạo ra sức mạnh, nhân tố quyết định sự thắng lợi của mọi công
việc: “Công việc thành công hoặc thất bại, đều do cán bộ tốt hay kém”.
Quan niệm lấy đức làm gốc của Hồ Chí Minh không có nghĩa là tuyệt đối hoá
mặt đức, coi nhẹ mặt tài. Người cho rằng có tài mà không có đức là người vô dụng
nhưng có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó. Cho nên, đức là gốc nhưng
đức và tài phải kết hợp với nhau để hoàn thành nhiệm vụ cách mạng.
2. Những phẩm chất cơ bản của đạo đức
Theo Hồ Chí Minh những chuẩn mực chung nhất của nền đạo đức cách mạng
Việt Nam gồm:
Một là, trung với nước hiếu với dân.
Đây là phẩm chất quan trọng nhất, bao trùm nhất và chi phối các phẩm chất khác.
Từ khái niệm cũ "trung với vua, hiếu với cha mẹ" trong đạo đức truyền thống của xã
hội phong kiến phương Đông, Hồ Chí Minh đưa vào đó một nội dung mới, phản ánh
đạo đức ngày nay cao rộng hơn là “Trung với nước hiếu với dân”. Đây là một cuộc
Lớp: DA10HH Page 1

do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành". Hồ Chí Minh yêu
thương đồng bào, đồng chí của Người, không phân biệt họ ở miền xuôi hay miền
Lớp: DA10HH Page 2
Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Văn Hóa Và Đạo Đức GVHD:Trần Văn Bé Tư
ngược, là trẻ hay già, trai hay gái không phân biệt một ai, không trừ một ai, hễ là
người Việt Nam yêu nước thì đều có chỗ trong tấm lòng nhân ái của Người.
Tình yêu thương của Người còn thể hiện đối với những người có sai lầm khuyết
điểm. Với tấm lòng bao dung của một người cha, Người căn dặn, chúng ta: "Mỗi con
người đều có thiện và ác ở trong lòng ta, phải biết làm cho phần tốt ở trong mỗi con
người nảy nở như hoa mùa xuân và phần xấu bị mất dần đi, đó là thái độ của người
cách mạng. Đối với những người có thói hư tật xấu, từ hạng người phản lại Tổ quốc và
nhân dân, ta cũng phải giúp họ tiến bộ bằng cách làm cho cái phần thiện trong con
người nảy nở để đẩy lùi phần ác, chứ không phải đập cho tơi bời".
Trong Di chúc, Người căn dặn Đảng: “Phải có tình đồng chí thương yêu lẫn
nhau, nhắc nhở mỗi cán bộ, đảng viên luôn luôn chú ý đến phẩm chất yêu thương con
người’’.
Ba là, cần kiệm liêm chính, chí công vô tư.
Theo Hồ Chí Minh thì:
Cần tức là lao động cần cù, siêng năng; lao động có kế hoạch, sáng tạo, có năng
suất cao; lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lười biếng, không ỷ lại, không
dựa dẫm. Phải thấy rõ "lao động là nghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn sống, nguồn hạnh
phúc của chúng ta".
Kiệm tức là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thì giờ, tiết kiệm tiền của của dân,
của nước, của bản thân mình; phải tiết kiệm từ cái to đến cái nhỏ, nhiều cái nhỏ cộng
lại thành cái to; "không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi", không phô trương
hình thức.
Liêm tức là "luôn luôn tôn trọng giữ gìn của công và của dân"; "không xâm phạm
một đồng xu, hạt thóc của Nhà nước, của nhân dân". Phải "trong sạch, không tham
lam". "Không tham địa vị. Không tham tiền tài. Không tham sung sướng. Không ham
người tâng bốc mình. Vì vậy mà quang minh chính đại, không bao giờ hủ hoá".

Nói đi đôi với làm đối lập hoàn toàn với thói đạo đức giả của giai cấp bóc lột, nói một
đằng làm một nẻo, Thậm chí nói mà không làm.
Sau thắng lợi của cách mạng tháng tám, Hồ Chí Minh đã chỉ ra những biểu hiện
của thói đạo đức giả ở một số cán bộ, “ vác mặt làm quan cách mạng”, nói mà không
làm. sau này Người đã nhiều lần bàn đến việc tẩy sạch căn bệnh quan liêu, coi thường
quần chúng của một số cán bộ, đảng viên “miệng thì nói dân chủ, nhưng làm việc thì
họ theo lối “ quan” chủ. “ Miệng thì nói “ sự quần chúng”, nhưng họ làm trái ngược
Lớp: DA10HH Page 4
Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Văn Hóa Và Đạo Đức GVHD:Trần Văn Bé Tư
với lợi ích của quần chúng, trái ngược với phương châm, chính sách của đảng và
Chính phủ, làm tổn hại uy tín của đảng và chính phủ trước nhân dân.
Nêu gương về đạo đức là một nét đẹp của truyền thống văn hóa phương Đông.
Nói đi đôi với làm phải gắn liền với nêu gương về đạo đức. Hồ Chí Minh đã có lần chỉ
rõ: “nói chung thì các dân tộc phương Đông đều giàu tình cảm, và đối với họ một tấm
gương sống còn có gí trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”. Với ý nghĩa đó, Hồ
Chí Minh đã đào tạo các thế hệ cán bộ cách mạng tiền phong, mà còn bằng chính tấm
gương đạo đức cao cả của mình.
Hồ Chí Minh cho rằng, hơn bất cứ một lĩnh vực nào khác, trong việc xây dựng
một nền đạo đức mới, đạo đức cách mạng phải đặc biệt chú trọng “đạo làm gương”.
Người nói: “ Lấy gương người tốt, việc tốt để hằng ngày giáo dục lẫn nhau là một
trong những cách tốt nhất để xây dựng Đảng, xây dựng các tổ chức cách mạng, xây
dựng con người mới, cuộc sống mới”. Để làm được như thế, phải chú ý phát hiện, xây
dựng những điển hình người tốt, việc tốt rất gần gũi trong đời thường, trong các lĩnh
vực lao động sản xuất, trong chiến đấu, trong học tập…Như vậy, một nền đao đức mới
chỉ có thể được xây dựng trên một cái nền rộng lớn, vững chắc, khi những chuẩn mực
đạo đức trở thành hành vi đạo đức hằng ngày của toàn xã hội.
Thứ hai: Xây đi đôi với chống.
Để xây dựng một nền đạo đức mới, cần phải kết hợp chặt chẽ giữa xây và chống.
Trong đời sống hằng ngày, những hiện tượng tốt - xấu, đúng – sai, cái đạo đức và cái
vô đạo thường đan xen nhau, đối chọi nhau thông qua hành vi của những con người

mình để khắc phục; phải kiên trì rèn luyện, tu dưỡng suốt đời như công việc rửa mặt
hằng ngày.
Hồ Chí Minh khẳng định đạo đức không phải là thứ có sẵn trong mỗi người mà
đạo đức là do con người tiếp thu được qua giáo dục và tạo thành nhờ bản thân tích cực
tu dưỡng bền bỉ rèn luyện trong môi trường sống và trong cuộc đấu tranh cách mạng.
Người đưa ra lời khuyên rất dễ hiểu: "Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa
xuống. Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển, củng cố. Cũng như
ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong".
Nâng cao đạo đức trong tình hình mới, Đảng và nhân dân ta quán triệt tư tưởng
đạo đức Hồ Chí Minh, ra sức bồi dưỡng các phẩm chất đạo đức, vận dụng các nguyên
tắc xây dựng đạo đức mà Người đã nêu ra.
Hồ Chí Minh luôn luôn chủ trương tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với phát triển
mọi mặt của xã hội; phát triển kinh tế phải đi đôi với phát triển văn hoá, đạo đức, con
Lớp: DA10HH Page 6
Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Văn Hóa Và Đạo Đức GVHD:Trần Văn Bé Tư
người. Tinh thần này đã được thể hiện trong câu nói bất hủ của Hồ Chí Minh "Muốn
xây dựng chủ nghĩa xã hội trước hết cần có những con người xã hội chủ nghĩa".
Học tập tư tưởng trong đạo đức Hồ Chí Minh, Đảng và Nhà nước tiếp tục cổ
động phong trào thi đua yêu nước trong thời kỳ đổi mới, biểu dương các tập thể, cá
nhân có thành tích xuất sắc, dấy lên phong trào “người tốt việc tốt”, nêu gương sáng
đạo đức cách mạng để mọi người tôn vinh và noi theo.
II. TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA
1. Khái niệm văn hoá theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Định nghĩa của Hồ Chí Minh có rất nhiều điềm gần với quan niệm hiện đại về
văn hoá. Người viết: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích cuộc sống, loài người mới
sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, nghệ thuật,
những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc ăn, ở và các phương thức sử dụng.
Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó là văn hoá. Văn hoá là sự tổng hợp của mọi
phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm
thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn.”

Văn hoá phải ở trong kinh tế và chính trị, có nghĩa là văn hoá phải tham gia thực
hiện những nhiệm vụ chính trị, thúc đẩy xây dựng và phát triển kinh tế.
Văn hoá phải ở trong kinh tề và chính trị, điều đó cũng có nghĩa là kinh tế và chính
trị cũng phải có tính văn hoá.
Quan điểm về tính chất của nền văn hoá:
Mặc dù có nhiều cách diễn đạt khác nhau song nền văn hoá mới mà chúng ta xây
theo tư tưởng Hồ Chí Minh bao hàm ba tính chất: tính dân tộc, tính khoa học và tính
đại chúng.
Tính dân tộc của nền văn hoá được Hồ Chí Minh biểu đạt bằng nhiều khái niệm,
như đặc tính dân tộc, cốt cách dân tộc. Tính dân tộc của nền văn hoá không chỉ thể
hiện ở chỗ biết giữ gìn, kế thừa, phát huy những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, mà
còn phải phát triển những truyền thống tốt đẹp ấy cho phù hợp với điều kiện lịch sử
mới của đất nước.
Tính khoa học của nền văn hoá thể hiện ở tính hiện đại, tiên tiến, thuận với trào
lưu tiến hoá của thời đại.
Tính đại chúng của nền văn hoá thể hiện ở chỗ nền văn hoá ấy phải phục vụ nhân
dân và do nhân dân xây dựng nên.
Quan điểm về chức năng của văn hoá:
Lớp: DA10HH Page 8
Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Văn Hóa Và Đạo Đức GVHD:Trần Văn Bé Tư
Chức năng của văn hoá rất phong phú, đa dạng, Hồ Chí Minh cho rằng, văn hoá
có ba chức năng chủ yếu sau:
Một là, bồi dưỡng những tư tưởng đúng đắn và tình cảm cao đẹp.
Hai là, mở rộng hiểu biết, nâng cao dân trí.
Nói đến văn hoá là phải nói đến dân trí. Đó là trình độ hiểu biết, là vốn kiến
thức của người dân. Nâng cao dân trí là để nhân dân có thể tham gia sáng tạo và hưởng
thụ văn hoá, góp phần cùng Đảng “…biến một nước dốt nát cực khổ thành một nước
văn hoá cao và đời sống tươi vui hạnh phúc”.Đó cũng là mục tiêu: “dân giàu, nước
mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” mà Đảng ta vạch ra trong công cuộc đổi
mới

Xây dựng văn hoá đời sống mới, nhằm biến Việt Nam từ một quốc gia nghèo
nàn, lạc hậu trở thành một quốc gia văn minh và phú cường là một công việc lâu dài và
phải trước hết, phải được bắt bắt đầu từ mỗi con người, mỗi gia đình, với tư cách là
một tế bào xã hội.
III. Ý nghĩa của tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức, văn hóa trong sinh viên hiện
nay.
Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho Đảng và Nhân dân Việt Nam trên con
đường xây dựng đất nước vì mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân
chủ, văn minh. Vì vậy nghiêm túc học tập tư tưởng Hồ Chí Minh để nâng cao tư duy
lý luận, rèn luyện bản lĩnh chính trị, nâng cao đạo đức cách mạng, năng lực công tác,
thực hiện tốt các nhiệm vụ cách mạng trọng đại của Đảng, của nhà nước ta trên con
đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
Đối với thế hệ trẻ nói chung, sinh viên nói riêng:
Học tập và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức, văn hóa: Bồi đưỡng
thế giới quan, phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.
Nắm vững phương pháp luận biện chúng duy vật giúp cho con người khi xem
xét sự vật, hiện tượng khách quan một cách đúng đắn, tránh mắc phải bệnh chủ quan
duy ý chí tùy tiện trong hoạt động thực tiển.
Nêu cao tinh thần yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, có ý chí vươn lên trong lao
động, học tập, bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa: Chủ nghĩa yêu nước là giá trị truyền
thống ngàn đời của dân tộc Việt Nam, nhận thức sâu sắc chủ nghĩa yêu nước truyền
thống Việt Nam với những nội dung cơ bản yêu quê hương, xứ sở xóm làng; gắn bó
cộng đồng, hướng về dân lấy dân làm gốc; tự hào lịch sử và văn hóa ông cha; ý thức
Lớp: DA10HH Page 10
Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Văn Hóa Và Đạo Đức GVHD:Trần Văn Bé Tư
bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ quốc gia; ý thức sâu sắc về độc lập dân tộc. Biết giữ gìn đạo
đức, nhân phẩm, lương tâm, danh dự.
Thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh, coi đạo đức cách mạng là gốc, đức gắn
với tài; trong đức có tài, trong tài có đức; tài càng cao đức càng phải lớn. Có như vậy
mới phục vụ được nhiệm vụ chính trị, mới đưa sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội

đựng trong nó cả mặt tiêu cực và tích cực. Hội nhập trên cơ sở lấy bản sắc dân tộc làm
nền tảng.
Tiếp thu văn hóa phải chọn lọc. Chống khuynh hướng hòa tan giá trị, áp đặt
văn hóa ngoại lai, từng bước hủy hoại nhân cách con người, đầu độc nhân dân.
Là một công dân Việt Nam, là một thanh niên trong thời đại mới, là chủ nhân
tương lai của đất nước bản thân tôi cần phải cố gắng hơn nữa, tích cực hơn nữa trong
học tập cũng như trong mọi phong trào hoạt động của đoàn trường và xã hội. Trau dồi
kiến thức trong học tập và trong cuộc sống, rút ra những bài học kinh nghiệm, lấy tư
tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng cho bản thân để xứng đáng là một công dân Việt
Nam.
…Hết…

Lớp: DA10HH Page 12