Tiểu luận tư tưởng Hồ Chí
Minh:Thống nhất giữa lý luận và thực
tiễn

PGS,TS Đ c V ng(*)ứ ượ

Th ng nh t gi a lý lu n vàố ấ ữ ậ th c ti n là m t trong nh ng tự ễ ộ ữ ư t ng c b nưở ơ ả
c a Chủ ủ t ch H Chí Minh:ị ồ
Th ng nh t gi a lý lu n và th c ti n, h c đi đôi v i hành, nói và làm điố ấ ữ ậ ự ễ ọ ớ
li n v i nhau là m t trong nh ng t t ng c b n c a Ch t ch H Chíề ớ ộ ữ ư ưở ơ ả ủ ủ ị ồ
Minh. Đây v a là n i dung hành đ ng, v a là ph ng pháp nghiên c uừ ộ ộ ừ ươ ứ
theo quan đi m t t ng H Chí Minh.ể ư ưở ồ
Lý lu n và th c ti n là m t trong nh ng v n đ c b n c a khoa h cậ ự ễ ộ ữ ấ ề ơ ả ủ ọ
mácxít nói chung và c a nh n th c lu n mácxít nói riêng. H Chí Minh coiủ ậ ứ ậ ồ
lý lu n và th c ti n có m i liên h khăng khít v i nhau, không th táchậ ự ễ ố ệ ớ ể
r i. Nó tác đ ng l n nhau, chuy n hoá cho nhau. Trong m i liên h này,ờ ộ ẫ ể ố ệ
th c ti n có tác đ ng quy t đ nh và lý lu n, đ n l t nó, l i ph n ánh vàoự ễ ộ ế ị ậ ế ượ ạ ả
th c ti n. Theo quan đi m c a H Chí Minh, lý lu n chính là nh ng kinhự ễ ể ủ ồ ậ ữ
nghi m rút ra t th c t (th c ti n) trong m i ho t đ ng c a con ng iệ ừ ự ế ự ễ ọ ạ ộ ủ ườ
và xã h i. Còn th c ti n l i cũng là toàn b nh ng ho t đ ng c a conộ ự ễ ạ ộ ữ ạ ộ ủ

th c ti n, có tính kh thi, cũng là bi t k t h p gi a lý lu n và th c ti n.ự ễ ả ế ế ợ ữ ậ ự ễ
Trái l i, m t công trình nghiên c u toàn lý lu n, không liên h gì đ n th cạ ộ ứ ậ ệ ế ự
ti n, không đ m x a gì đ n th c ti n, công trình y cũng ch đ t yêu c uễ ế ỉ ế ự ễ ấ ỉ ạ ầ
m t n a.ộ ử
Ch t ch H Chí Minh nói r ng, trong công tác c a cán b chúng ta cóủ ị ồ ằ ủ ộ
nhi u u đi m, nh ng cũng b c l nhi u khuy t đi m. M t trong nh ngề ư ể ữ ộ ộ ề ế ể ộ ữ
khuy tế đi m là lý lu n suông. Ng i k có l n Ng i đi công tác trênể ậ ườ ể ầ ườ
Vi t B c, d c đ ng ngh chân, Ng i g p m t cán b tên là L đi t pệ ắ ọ ườ ỉ ườ ặ ộ ộ ậ
hu n chính tr v . Nhân ti n, Ng i h i v tình hình đ a ph ng n i cánấ ị ề ệ ườ ỏ ề ị ươ ơ
b L công tác: "Mùa màng năm nay th nào?". L tr l i: "Vi c đó tôi đãộ ế ả ờ ệ
đ ng viên nhân dân r i". Ng i h i: "R i sao n a?". L nói: "Công vi cộ ồ ườ ỏ ồ ữ ệ
xem ch ng khá". Ng i l i h i ti p: "R i sao n a?". L tr l i: "Ch c làừ ườ ạ ỏ ế ồ ữ ả ờ ắ
có ti n b ". Ng i l i h i: "Nói tóm l i là đã c y đ c m y m u?". Lế ộ ườ ạ ỏ ạ ấ ượ ấ ẫ
nói: " vùng chúng tôi, cày c y hi n nay ch a đâu ra đâu c ". Tr cở ấ ệ ư ả ướ
nh ng câu tr l i vu v , sáo r ng nh v y, Ng i k t lu n: "Trong Đ ngữ ả ờ ơ ỗ ư ậ ườ ế ậ ả
ta, có m t s ng i nh th . Ch bi t nói là nói, nói gi này qua gi khác,ộ ố ườ ư ế ỉ ế ờ ờ
ngày này qua ngày khác. Nh ng m t vi c gì thi t th c cũng không làmư ộ ệ ế ự
đ c. Nh ng ng i nh th cũng không dùng vào vi c th c t "(4). Theoượ ữ ườ ư ế ệ ự ế
Ng i, nh ng khuy t đi m đó đ u là "ch ng b nh". Trong các "ch ngườ ữ ế ể ề ứ ệ ứ
b nh", có b nh có th ch a đ c ngay, nh ng cũng có b nh "nan y", ph iệ ệ ể ữ ượ ư ệ ả
ch a c đ i. Ng i còn cho r ng, m i "ch ng b nh" phát sinh do nhi uữ ả ờ ườ ằ ỗ ứ ệ ề
nguyên nhân, trong đó, nguyên nhân c a b nh ch quan là: "Kém lý lu n,ủ ệ ủ ậ
ho c khinh lý lu n, ho c lý lu n suông"(5). Theo Ng i, li u thu c hi uặ ậ ặ ậ ườ ề ố ệ
nghi m nh t đ ch a căn b nh này, chính là "Phê bình và t phê bình".ệ ấ ể ữ ệ ự
Ng i nói: "M i cán b , m i đ ng viên, m i ngày ph i t ki m đi m, tườ ỗ ộ ỗ ả ỗ ả ự ể ể ự
phê bình, t s a ch a nh m i ngày ph i r a m t. Đ c nh th thì trongự ử ữ ư ỗ ả ử ặ ượ ư ế
Đ ng s không có b nh mà Đ ng s m nh kho vô cùng"(6).ả ẽ ệ ả ẽ ạ ẻ
V n d ng t t ng H Chí Minh, th ng nh t gi a lý lu n và th c ti n,ậ ụ ư ưở ồ ố ấ ữ ậ ự ễ
h c đi đôi v i hành, nói và làm:ọ ớ
V n d ng t t ng H Chí Minh, th ng nh t gi a lý lu n và th c ti n,ậ ụ ư ưở ồ ố ấ ữ ậ ự ễ

bu c ng i ch gia đình ph i có trách nhi m ph bi n, h c t p lu t,ộ ườ ủ ả ệ ổ ế ọ ậ ậ
chính sách đó cho c gia đình đó đ quán tri t, th c hi n. D n d n, nh ngả ể ệ ự ệ ầ ầ ữ
cu n sách lu t, chính sách đó đ y p trong các gia đình, hình thành "tố ậ ầ ắ ủ
sách gia đình". Có nh ng bà m th ng xuyên mang lu t c a nhà n c đóữ ẹ ườ ậ ủ ướ
ra gi i thích cho con, cháu nghe. K t qu là con, cháu c a gia đình đóả ế ả ủ
không b ph m pháp. Đó là cách đ a các văn b n pháp quy vào cu c s ngị ạ ư ả ộ ố
có hi u qu nh t. Ph bi n ngh quy t, lu t, chính sách trên các ph ngệ ả ấ ỏ ế ị ế ậ ươ
ti n thông tin đ i chúng và trong các cu c h p cũng r t quan tr ng, nh ngệ ạ ộ ọ ấ ọ ư
cái quan tr ng, thi t th c nh t là các gia đình trong c ng đ ng xã h i ph iọ ế ự ấ ộ ồ ộ ả
n m v ng ngh quy t, lu t, chính sách. Gia đình là t bào c a xã h i, m tắ ữ ị ế ậ ế ủ ộ ộ
hình th c có tính ch t l ch s c a t ch c đ i s ng chung c a loài ng i,ứ ấ ị ử ủ ổ ứ ờ ố ủ ườ
gi a nam gi i và n gi i. Hình th c gia đình đ u do nh ng s thay đ iữ ớ ữ ớ ứ ề ữ ự ổ
c a ch đ kinh t - xã h i, do tính ch t c a các quan h xã h i nói chungủ ế ộ ế ộ ấ ủ ệ ộ
quy t đ nh. Vì v y, vai trò c a gia đình trong xã h i là r t quan tr ng.ế ị ậ ủ ộ ấ ọ
Ch t ch H Chí Minh d y chúng ta là mu nủ ị ồ ạ ố đ a đ c ngh quy t, chínhư ượ ị ế
sách c a Đ ng và Nhà n c vào trong cu c s ng xã h i có hi u qu nh t,ủ ả ướ ộ ố ộ ệ ả ấ
thì ph i bi t k t h p gi a chính sách chung v i s ch đ o riêng và ph iả ế ế ợ ữ ớ ự ỉ ạ ả
có s liên h p gi a ng i lãnh đ o và ng i b lãnh đ o. Ng i nói r ng,ự ợ ữ ườ ạ ườ ị ạ ườ ằ
b t k vi c gì, n u không có chính sách chung, kêu g i chung,, thì khôngấ ể ệ ế ọ
th đ ng viên đ c toàn th nhân dân. Song, n u ng i lãnh đ o ch làmể ộ ượ ể ế ườ ạ ỉ
chung, làm kh p c m t lúc, mà không tr c ti p nh m vào m t n i nàoắ ả ộ ự ế ằ ộ ơ
đó, th c hành cho kỳ đ c, r i l y kinh nghi m n i đó mà ch đ o nh ngự ượ ồ ấ ệ ơ ỉ ạ ữ
n i khác, thì không th bi t chính sách c a mình đúng hay sai và cũngơ ể ế ủ
không th làm cho n i dung c a chính sách đó đ y đ , thi t th c. Ng iể ộ ủ ầ ủ ế ự ườ
nêu thí d , nh vi c th c hi n ngh quy t, chính sách trong m t c quan,ụ ư ệ ự ệ ị ế ộ ơ
đ n v , ngoài nh ng ch ng trình, k ho ch chung, m i c quan, đ n vơ ị ữ ươ ế ạ ỗ ơ ơ ị
đó ph i ch n ra m t vài b ph n trong c quan, đ n v có tính ch t tiêuả ọ ộ ộ ậ ơ ơ ị ấ
bi u trong vi c v n d ng, ngh quy t, chính sách đ nhân đi n hình h cể ệ ậ ụ ị ế ể ể ọ
t p chung trong toàn c quan, đ n v . Đ ng th i, ph i ch n ra đ c m tậ ơ ơ ị ồ ờ ả ọ ượ ộ
s ng i tiêu bi u đ nêu t m g ng h c t p chung. Trong m t t ch c,ố ườ ể ể ấ ươ ọ ậ ộ ổ ứ

và Nhà n c trong công tác ngo i giao. Ph i có s k t h p nhu n nhuy nướ ạ ả ự ế ợ ầ ễ
gi a v n đ dân t c và v n đ th i đ i, gi a đ c l p dân t c và chữ ấ ề ộ ấ ề ờ ạ ữ ộ ậ ộ ủ
nghĩa xã h i trên m t tr n ngo i giao. Ngày 31-5-1946, tr c khi lênộ ặ ậ ạ ướ
đ ng sang Pháp đ th ng l ng v i Chính ph Pháp gi i quy t v n đườ ể ươ ượ ớ ủ ả ế ấ ề
đ c l p, t do cho nhân dân Vi t Nam, Ch t ch H Chí Minh nói v i cộ ậ ự ệ ủ ị ồ ớ ụ
Huỳnh Thúc Kháng, quy n Ch t ch n c Vi t Nam Dân ch C ng hoàề ủ ị ướ ệ ủ ộ
(nay là n c C ng hoà xã h i ch nghĩa Vi t Nam): "Dĩ b t bi n, ngướ ộ ộ ủ ệ ấ ế ứ
v n bi n" (nghĩa là: L y cái không thay đ i đ ng phó v i muôn s thayạ ế ấ ổ ể ứ ớ ự
đ i). Cái không thay đ i là lý lu n, nguyên t c, đ ng l i, chính sách c aổ ổ ậ ắ ườ ố ủ
Đ ng và Nhà n c. Cái thay đ i là th c ti n, th hi n, th hi n tài ngả ướ ổ ự ễ ể ệ ể ệ ở ứ
phó linh ho t c a cán b ngo i giao trên chính tr ng qu c t . Trong tácạ ủ ộ ạ ườ ố ế
ph m "Nh ng năm tháng không th nào quên" c a Đ i t ng Võ Nguyênẩ ữ ể ủ ạ ướ
Giáp, k r ng, có l n B c H nói v i Đ i t ng v công tác k t h p đ uể ằ ầ ắ ồ ớ ạ ướ ề ế ợ ấ
tranh gi a quân s và ngo i giao: "Th c l c nh cái chiêng, ngo i giaoữ ự ạ ự ự ư ạ
nh cái ti ng. Chiêng có to, ti ng m i l n". V y đó!ư ế ế ớ ớ ậ
Trong hoàn c nh h i nh p qu c t , tr c h t là h i nh p kinh t qu c t ,ả ộ ậ ố ế ướ ế ộ ậ ế ố ế
công tác ngo i giao là c n ph i n m v ng đ c đi m c a Vi t Nam, đ ngạ ầ ả ắ ữ ặ ể ủ ệ ồ
th i ph i n m ch c lu t l qu c t . "Th c hi n nh t quán đ ng l i đ iờ ả ắ ắ ậ ệ ố ế ự ệ ấ ườ ố ố
ngo i đ c l p, t ch , hoà bình, h p tác và phát tri n; chính sách đ iạ ộ ậ ự ủ ợ ể ố
ngo i r ng m , đa ph ng hoá, đa d ng hoá các quan h qu c t . Chạ ộ ở ươ ạ ệ ố ế ủ
đ ng và tích c c h i nh p kinh t qu c t , đ ng th i m r ng h p tácộ ự ộ ậ ế ố ế ồ ờ ở ộ ợ
qu c t trên các lĩnh v c khác. Vi t Nam là b n, đ i tác tin c y c a cácố ế ự ệ ạ ố ậ ủ
n c trong c ng đ ng qu c t , tham gia tích c c vào ti n trình h p tácướ ộ ồ ố ế ự ế ợ
qu c t và khu v c(11). Đó là s k t h p gi a lý lu n và th c ti n, thố ế ự ự ế ợ ữ ậ ự ễ ể
hi n s k t h p gi a đ c l p, t ch c a Vi t Nam v i h i nh p qu c tệ ự ế ợ ữ ộ ậ ự ủ ủ ệ ớ ộ ậ ố ế
trong tình hình hi n nay theo t t ng H Chí Minh. ệ ư ưở ồ