Kiến trúc và điêu khắc quay lưng vào nhau
Không có nền kiến trúc hiện đại nào trên thế giới lại khước từ nghệ thuật tạo hình.
Tại VN, kiến trúc đô thị và điêu khắc ngoài trời đang trong tình trạng mỗi ngành
một ngã, nếu không muốn nói là đang quay lưng vào nhau!
Kiến trúc không điêu khắc, điêu khắc không kiến trúc
Thật ra, nếu nhìn vào bộ mặt của các đô thị Việt Nam vẫn thấy có sự hiện diện của
cả kiến trúc lẫn điêu khắc. Sự hiện diện ấy có thể còn nhiều hơn cần thiết ở những
điểm lẽ ra không cần thiết là đằng khác. Ví dụ về kiến trúc là sự tồn tại của đủ các
trường phái cổ kim Đông Tây trong một qui hoạch không có qui hoạch gì cả.
Và trong sự thiếu qui hoạch đó, thường là trống vắng hoặc không đến nỗi trống
vắng hoàn toàn nhưng tùy tiện và chắp vá (để rồi sẽ được bổ khuyết một cách
ngẫu hứng) một thành phần quan trọng cấu thành cảnh quan kiến trúc, đó là tượng
và tượng đài. Nếu chỉ xét riêng về điêu khắc, sự xuất hiện của tượng đài lại khá
thừa thãi, không ăn nhập gì vào qui mô và cảnh quan kiến trúc, mặc dù nếu không
có cảnh quan kiến trúc thì các tác phẩm điêu khắc ngoài trời sẽ không có chỗ
đứng.
Các nhà quản lý đô thị, kiến trúc sư (KTS) lẫn điêu khắc gia đều rất có ý thức
cống hiến cho cộng đồng những gì có thể tạo nên một tổng quan thẩm mỹ đô thị,
nhưng sự phối hợp giữa các thành phần của tổng quan đó lại chẳng ăn nhập gì với
nhau.
Về qui hoạch kiến trúc, KTS Nguyễn Trương Quý cho rằng: “Nếu không lầm thì
dường như chưa có một bản qui hoạch chi tiết như thế có mặt cùng với qui hoạch
thủ đô đến năm 2020 chẳng hạn. Dĩ nhiên là có những câu, những ý lẻ tẻ nói: “Hà
Nội sẽ làm những công trình tượng đài ở các cửa ô, các quảng trường, các ngã tư
lớn ”. Nhưng ai sẽ làm và sẽ đặt chúng ở đâu, chúng kết hợp với nhau, tương ứng
thế nào thì hình như người làm qui hoạch và những điêu khắc gia không hề một
lần ngồi với nhau mà bàn thảo ra một cái khung.
Ví dụ cụ thể là phương án các cửa ô mới hay phương án biểu tượng TP Hà Nội,
TP.HCM đang bị thả nổi, cái thì bị phát hiện sao chép của người khác, cái thì vẫn
chưa đủ thủ tục hành chính để cắm mốc
Có một ví dụ mà các nhà thiết kế có thể suy ngẫm: khu đô thị mới Ciputra - Nam

trên các giải pháp, tầm nhìn kiến trúc.
Quay lưng với nhau thay vì bắt tay nhau để đạt đến hiệu quả tốt nhất của mỗi
ngành còn có nguyên nhân xuất phát từ “hành lang” của những người xây dựng dự
án. Chẳng hạn, dự án dựng tượng đài Bồ tát Thích Quảng Đức ở quận 3, TP.HCM
năm qua, để “chạy kịp” tốc độ mấy tháng mà dự án đề ra, ban tổ chức mời các
điêu khắc gia tham gia phác thảo mô hình, đồng thời mời các KTS đấu thầu phác
thảo cảnh quan.
Kết quả là cảnh quan của khu tượng đài được “vẽ ra” không cần biết tượng đài sẽ
như thế nào, có kích thước và chất liệu ra sao. Ngược lại, bản thân điêu khắc gia
Võ Công Thắng, cho đến phút chót được chọn phác thảo làm mô hình dựng tượng,
cũng không hình dung nổi tác phẩm tượng lẫn phù điêu của mình sẽ được dựng
lên trong khung cảnh ra sao!
Quay lưng hoàn toàn với cảnh quan xung quanh, bị báo chí và cư dân đô thị, du
khách nước ngoài phản ứng nhiều nhất là tượng đài Lý Thái Tổ ở khu vực Hồ
Gươm, Hà Nội, một địa điểm được xem là bộ mặt trung tâm của thủ đô.
Thế nhưng lại có những vườn tượng (tượng nghệ thuật là chính) được dồn xếp dày
đặc trong góc nhỏ một đô thị có không gian trưng bày rất rộng như vườn tượng
bên bờ sông Hương của TP Huế, hoặc vườn Tao Đàn (TP.HCM) vốn rất nhỏ hẹp,
càng trở nên chật chội bởi hơn 40 tác phẩm điêu khắc - kết quả của những trại
sáng tác điêu khắc quốc tế mà địa phương đứng ra tổ chức rồi “không biết bỏ đi
đâu cho hết”!
Chúng ta đã có một Bảo tàng Nghệ thuật Điềm Phùng Thị, nhưng vẫn chưa làm
được điều mà nước Pháp đã làm: sử dụng tượng của Điềm Phùng Thị như một
điểm nhấn mỹ thuật của không gian đô thị. Cứ như thế này thì chúng ta sẽ không
bao giờ có những tác phẩm tạo dấu ấn lịch sử, là sự kết hợp tuyệt vời giữa điêu
khắc và kiến trúc như tượng Nữ thần Tự do ở New York.
Nói riêng về tượng đài, “vấn nạn” của cả ngành điêu khắc lẫn kiến trúc đô thị ở
nước ta hiện nay, tiêu chí thành công của tượng đài: 50% ở cái mênh mang bao
quanh, 25% ở khối hình tượng đài, 25% ở chất liệu điêu khắc mà KTS Hoàng Đạo
Cung đưa ra cho đến nay vẫn chỉ là một tiếng nói yếu ớt không chút vọng âm