KINH TẾ HỌC VĨ MÔ
CHƯƠNG 1
ĐẠI CƯƠNG VỀ KINH TẾ HỌC VĨ MÔ VÀ SỰ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC
VỀ KINH TẾ
I. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN
1. Kinh tế
Ngày nay, từ ktế bao hàm nội dung phong phú hơn nhiều. Đó là:
- Sự làm ra của cải vật chất để thoả mãn nhu cầu.
- Sự hoàn thiện và tối ưu hoá việc tổ chức sử dụng các nguồn lực, tổ
chức lđộng xhội một cách khoa học, có hiệu quả.
- Sự cân đối tích lũy và tiêu dùng để phát triển và đề phòng rủi ro.
Kinh tế là tổng thể một bộ phận các yếu tố sản xuất (vốn, đất đai, kỹ
thuật, thông tin,…) và các quan hệ con người với con người trong quá trình sản
xuất trực tiếp, lưu thông phân phối, trao đổi tiêu dùng của cải vật chất trong
một giai đoạn nhất đònh của lòch sử, mà mấu chốt của vấn đề là sở hữu và lợi
ích”.
2. Nền kinh tế quốc dân
Theo cách tiếp cận hệ thống nền kinh tế được xem như là một hệ thống
hay hệ thống kinh tế vó mô bao gồm ba yếu tố: Đầu vào, đầu ra và hộp đen
kinh tế vó mô.
- Các yếu tố đầu vào gồm:
+ Những tác động từ bên ngoài, bao gồm chủ yếu các biến số phi kinh
tế: thời tiết, dân số, chiến tranh,
+ Những tác động từ chính sách, bao gồm các công cụ của Nhà nước
nhằm điều chỉnh hộp đen kinh tế vó mô, hướng tới các mục tiêu đã đònh trước.
1
- Các yếu tố đầu ra bao gồm: Sản lượng, việc làm, giá cả, xuất- nhập
khẩu. Đó là các kết quả biến do hoạt động của hộp đen kinh tế vó mô tạo ra.
- Trong đó yếu tố trung tâm của hệ thống là hộp đen kinh tế vó mô, hay
còn gọi là nền kinh tế vó mô (Macroeconomy) hoặc là nền kinh tế quốc dân.
Hai lực lượng quyết đònh sự hoạt động của hộp đen kinh tế vó mô là tổng cung

- Hệ thống cơ sở hạ tầng, tài sản và dự trữ quốc gia.
- Nguồn nhân lực của một đất nước.
- Các thành tựu và tiến bộ về khoa học công nghệ.
d. Về không gian kinh tế
Không gian kinh tế được hiểu như là một thực thể kinh tế - xã hội được
xác đònh bởi tính cân đối, tính mở và tính phát triển của nó. Gồm:
- Phương thức sx (với tư cách là mặt bằng cơ sở, là nền tảng quy đònh
sự phát triển chung của cả nền kinh tế).
Phương thức sản xuất xã hội là sự thống nhất và tác động qua lại giữa
lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất xã hội hợp thành.
Để xã hội phát triển thì quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và
trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.
- Cơ cấu kinh tế (mối quan hệ về số lượng và chất lượng giữa các bộ
phận, thành phần tham gia vào sự phân công lao động xã hội và cấu tạo nên
nền kinh tế như tỉ trọng của các khu vực kinh tế, số lượng quy mô các doanh
nghiệp trong các ngành nghề,…).
- Các quá trình kinh tế (sự vận động, tương tác, lưu chuyển, trao đổi
các kết quả kinh tế trong cơ cấu kinh tế và bò chi phối bởi các qui luật kinh tế
xã hội như đầu tư, sản xuất, lưu thông phân phối, tích lũy, tiêu dùng).
3
- Hệ thống thông tin và luật pháp.
e. Về phương thức quan hệ
Là phương thức thò trường, với nội dung căn bản là mua và bán (quan
hệ cung cầu).
3. Nền kinh tế thò trường
3.1. Thò trường
Đây là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi hàng hóa, trao đổi thông tin
và lựa chọn chuyển dòch đầu tư.
* Vai trò của thò trường:
- Thông tin về cung - cầu, tạo điều kiện để mối quan hệ cung cầu về

để phục vụ cho sx và tương lai,….
- Sản xuất như thế nào (How): Nên sản xuất bằng nguồn lực nào, dùng
loại kỹ thuật gì, ai là người quyết đònh cho quá trình sản xuất đó?
- Sản xuất cho ai (Who): Xã hội nên phân chia thu nhập cho mọi người
ngang bằng nhau hay chênh lệch nhau, nên có một ít người giàu bên cạnh
nhiều người nghèo hay không, nên danh nhiều thu nhập cho quan chức hay
bác sỹ và công nhân,…
3.4.1. Nền kinh tế thò trường thuần túy (Market Economy)
Đó là nền kinh tế theo đuổi các mục đích kinh doanh thuần túy.
Tuy nhiên, nền kinh tế thò trường thuần túy cũng có rất nhiều nhược
điểm: như độc quyền, cá lớn nuốt cá bé, lạm phát và thất nghiệp, dòch vụ
công và các lợi ích công cộng bò bỏ rơi, luôn ở trong tình trạng khan hiếm
hoặc thiếu hụt, cuối cùng là khủng hoảng và tổng khủng hoảng của cả nền
kinh tế.
5
3.4.2. Nền kinh tế chỉ huy (command Economy)
Ngược lại kinh tế thò trường, trong nền kinh tế chỉ huy CP là người
quyết đònh toàn bộ, điển hình là nền kinh tế Liên Xô cũ. Việt Nam trước đây
cũng đònh hướng theo mô hình kinh tế chỉ huy. Trong nền kinh tế này, ủy ban
kế hoạch nhà nước là trung tâm điều khiển mọi hoạt động kinh tế đi theo một
kế hoạch thống nhất. Mọi người chỉ cần thực hiện nhiệm vụ của mình theo sự
phân công trực tiếp hay gián tiếp của CP.
Ý tưởng này nảy sinh từ hai nguồn:
- Ước vọng xây dựng một xã hội không có người bóc lột người, một xã
hội, trong đó, “ Một người vì tất cả, tất cả vì một người”.
- Ước vọng thoát khỏi những cuộc khủng hoảng có tính chu kỳ không
thể tránh nổi của nền kinh tế thò trường thuần túy. Điển hình là J. Keynes
(1884 - 1946).
Tuy nhiên, nền kinh tế này cũng có rất nhiều nhược điểm:
- Những căn bệnh của nền kinh tế thò trường nêu trên có thể xuất hiện

4.2. Đường cong sản lượng tiềm năng (đường giới hạn khả năng sản xuất -
PPF - Production Posibility Frontier)
* Khái niệm: "Đường giới hạn khả năng sản xuất (PPF) phản ánh
các mức sản lượng tối đa mà nền kinh tế có thể đạt được khi sử dụng toàn bộ
năng lực sản xuất của quốc gia".
* Cách dựng: Giả sử chia hàng hoá ra làm hai nhóm
Ví dụ: Lấy hai loại hàng thông dụng là lúa và vải. Nếu sử dụng hết khả
năng sản xuất thì có thể tạo được mức sản lượng như sau:
Bảng 1.1: Những khả năng thay thế khác nhau
7
Phương án sản xuất
Vải Lúa
Lao động Sản lượng Lao động Sản lượng
A 0 0 5 300
B 1 5 4 280
C 2 9 3 240
D 3 12 2 180
E 4 14 1 100
F 5 15 0 0
Từ đó ta xây dựng được đường PPF (Production Posibility Frontier)
Đường PPF có dạng cong lồi ra ngoài so với gốc tọa độ. Hình dáng do
quy luật giảm dần quyết đònh.
Nếu như năng suất biên tăng dần thì đường PPF cong lõm vào gốc toạ
độ. Nếu như năng suất biên không đổi thì đường PPF là đường thẳng.
4.3. Chi phí cơ hội
Do các nguồn tài nguyên là hạn hẹp, nên xã hội hoặc từng con người
luôn phải lựa chọn xem sẽ tiến hành những hoạt động cụ thể gì trong số
8
Lúa
15

chuyển đổi cơ cấu kinh tế.
- Nếu đường PPF dòch chuyển ra phía ngoài thì có sự tăng trưởng KT.
⇒ Từ ý nghóa đó, với vai trò của mình, Nhà nước phải quan tâm giải
quyết việc:
- Bố trí sử dụng nguồn lực xã hội sao cho vừa bằng sản lượng tiềm
năng, không để cho điểm sản lượng nằm bên trong hay bên ngoài, mà phải
nằm trên đường cong đó.
- Vấn đề nâng cao khả năng sử dụng nguồn lực đó sao cho đẩy được
chúng về bên phải.
II. KHÁI NIỆM, ĐỐI TƯNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA KINH
TẾ HỌC VĨ MÔ VÀ SỰ QUẢN LÍ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ
1. Khái niệm và hệ thống các khoa học kinh tế
1.1. Khái niệm kinh tế học
9
Nếu tiếp cận một cách tổng quát, thì có hai khái niệm kinh tế học vó mô
tương đối đầy đủ sau:
“Kinh tế học là tổng thể các khoa học về cách tổ chức và xử lý các
quan hệ giữa người và người trong hoạt động kinh tế để sử dụng một cách tối
ưu các nguồn lực của xã hội, làm thỏa mãn tối đa những nhu cầu hiện tại và
tương lai của con người”
Hay “Kinh tế học (economics) là môn học nghiên cứu xem xã hội sử
dụng như thế nào nguồn tài nguyên khan hiếm để sản xuất ra những hàng
hoá cần thiết và phân phối cho các thành viên của xã hội".
Tùy theo cách thức sử dụng mà kinh tế học được chia thành: Kinh tế
học thực chứng và kinh tế học chuẩn tắc
* Kinh tế học thực chứng (Positive Economics)
Nhằm mô tả và giải thích những hiện tượng thực tế xảy ra trong nền
kinh tế. Nó trả lời câu hỏi: Thế nào? Tại sao?
Ví dụ: Tỷ lệ lạm phát và thất nghiệp năm 2007 là bao nhiêu? Điều gì
làm cho thất nghiệp cao như vậy?

những vò Bác só mà đề cập đến thò trường lao động nói chung, được quyết đònh
bởi tổng mức cung và tổng mức cầu của nền kinh tế.
Như vậy kinh tế vó mô chủ yếu giải quyết các cấu khối lớn như: mức
sản xuất, mức thất nghiệp,
* Mối quan hệ
- Kết quả phân tích vi mô là cơ sở để đi đến mô hình kinh tế vó mô;
- Tạo nên sự hoà nhập nhất đònh giữa vi mô và vó mô;
11
- Sự phân chia rành mạch giữa vi mô và vó mô ngày càng trở nên khó
khăn, ranh giới đó rất mong manh.
1.2.2. Xét theo lónh vực toàn bộ nền kinh tế: có kinh tế học của toàn bộ nền
KTQD, kinh tế học của từng ngành (kinh tế công nghiệp, nông nghiệp,
thương mại,…)
1.3. Phương pháp nghiên cứu của kinh tế học
Kinh tế học áp dụng các phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp quan sát (vì khi nghiên cứu cần phải thu thập số liệu).
- Phương pháp phân tích.
- Phương pháp trừu tượng hóa.
- Phương pháp thống kê.
2. Kinh tế học vó mô và đặc trưng của nó
2.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của kinh tế học vó mô
- Chỉ nghiên cứu mặt quan hệ giữa người và người trong quá trình sản
xuất.
Mục đích của mọi sự nghiên cứu nền SX xã hội đều nhằm tìm ra cách
tốt nhất để SX được nhiều của cải vật chất nhất, để SX xã hội có hiệu quả
nhất. Bao gồm 2 cách chính sau:
+ Cách tổ chức con người thành lực lượng tối ưu để tác động có hiệu lực
nhất vào đối tượng sản xuất là thế giới tự nhiên, phân công, hiệp tác,…
+ Cách sử dụng lực tự nhiên để tác động vào tự nhiên một cách có hiệu
quả nhất: sử dụng sức gió, nước,… vào thay sức người trong việc chế ngự thiên

2.2. Đặc trưng của kinh tế học vó mô
- Một là, kinh tế học vó mô nghiên cứu những con đường sử dụng tối đa
hiệu quả các nguồn lực kinh tế.
13
- Kinh tế học vó mô có tính giả đònh hợp lý
Đó là tính giản lược hợp lý của các nhân tố khi nghiên cứu các hiện
tượng kinh tế. Có nghóa là chúng ta phân tích, lý giải một yếu tố nào đó,
người ta thường cố đònh những nhân tố khác. Nhưng sự giả đònh đó là chấp
nhận được trên thực tế (trong điều kiện không gian và thời gian xác đònh) và
không làm sai lệch bản chất của vấn đề đang nghiên cứu.
- Kinh tế học vó mô có tính đònh lượng
Trong nhiều trường hợp, nếu chỉ dừng lại ở các kết luận đònh tính thì
việc nghiên cứu không giúp gì cho cuộc sống. Việc đònh lượng kết quả trong
nghiên cứu kinh tế giúp chúng ta hiểu vấn đề một cách xác thực, rõ nét hơn
về bản chất của các diễn biến kinh tế, tìm ra các nguyên nhân một cách chính
xác.
- Kinh tế học vó mô có tính hệ thống
Kinh tế học vó mô nghiên cứu các vấn đề, các hoạt động kinh tế trong
mối liên hệ trực tiếp hay gián tiếp với các vấn đề, các hoạt động thuộc mọi
lónh vực khác, diễn ra trong phạm vi quốc gia và quốc tế. Kinh tế học vó mô
không coi kết quả nào là kết quả sinh ra từ một nguyên nhân, không có quyết
đònh nào chỉ dựa trên một thông số và yếu tố đầu vào.
- Kinh tế học vó mô có tính tương đối
Theo quan niệm tương đối của kinh tế học vó mô, mọi quy luật, xu
hướng của các động thái kinh tế chỉ mang tính phổ biến mà thôi. Bởi vì,
không có quy luật nào là triệt để, không có ngoại lệ. Và kinh tế học nghiên
cứu dựa trên quy luật số đông.
3. Kinh tế học vó mô và sự quản lý nhà nước về kinh tế
3.1. Vấn đề quản lí nhà nước về kinh tế
* Ưu, nhược điểm của kinh tế thò trường

15
- Ở các nước phát triển, một bộ phận lớn trong nông dân bò tách biệt
một phần ra khỏi thò trường hàng hoá - tiền tệ phong phú của cả nước.
Với các nhược điểm đó ta thấy rõ ràng thò trường không hoàn hảo. Vì vậy, cả
lý thuyết và thực tế đều khẳng đònh rằng sự can thiệp của nhà nước là cần
thiết.
3.2. Ý nghóa của kinh tế học vó mô đối với quản lý nhà nước về kinh tế
Từ kinh tế vó mô, những người làm công tác quản lý nhà nước về kinh tế có thể tìm
thấy:
- Các vấn đề kinh tế vó mô mà bản thân các chủ thể của nền kinh tế không thể tự
giải quyết được, cần có sự can thiệp của nhà nước.
- Từ kinh tế học vó mô Nhà nước có thể tìm được các con đường, những cơ hội hiện
tại cũng như tiềm năng mà Nhà nước có thể sử dụng để can thiệp vào đời sống kinh tế.
- Cung cấp những quy luật vận hành của nền kinh tế thò trường, để giúp người quản
lý kinh tế vó mô có thể nắm vững để có thể điều khiển được sự vận động của nền kinh tế
theo mục đích đặt ra.
- Cung cấp các chính sách, công cụ mà nhà nước có thể sử dụng để điều tiết sự vận
động vó mô của nền kinh tế như chính sách tài khóa, tiền tệ, thu nhập, ngoại thương.

16