Báo cáo tốt nghiệp Phạm Tuấn Anh-TĐH46

Khoa Cơ điện - - Trờng ĐHNNI-H Nội
42
giữ cố định, đầu này đợc gọi là đầu tự do hay đầu lạnh, đầu còn lại đợc đặt
vào môi trờng đo nhiệt độ và đợc gọi là đầu làm việc.
Phơng trình cơ bản của cặp nhiệt điện làm cảm biến đo nhiệt độ có
dạng nh sau:
E = f(T) (2-17)
ở điều kiện chuẩn khi chia độ các cặp nhiệt quy định T
0
= 0
0
C. Việc sử
dụng cặp nhiệt điện có rất nhiều u điểm nh: kích thớc cặp nhiệt nhỏ nên có
thể đo nhiệt độ ở từng điểm của đối tợng nghiên cứu và tăng tốc độ hồi đáp.
một u điểm nổi bật nữa là cặp nhiệt điện cung cấp suất điện động nên khi đo
không cần có dòng chạy qua và do vậy không có hiệu ứng đốt nóng.
Suất điện động của cặp nhiệt trong mỗi dải rộng của nhiệt độ là hàm
không tuyến tính của nhiệt độ cần đo. Đồ thị biểu diễn sự thay đổi suất điện
động E phụ thuộc vào nhiệt độ của một số loại cặp nhiệt nh hình 2.17.

Hình 2.17. Sự thay đổi nhiệt của suất điện động E của
một số loại cặp nhiệt điện
+ Sơ đồ đo: để đo sức điện động E thì phải ghép đợc thiết bị đo (TBD)
vào trong mạch của cặp nhiệt điện. Việc ghép nối này phải đảm bảo không làm
thay đổi giá trị sức điện động sinh ra trong cặp nhiệt điện. Trong thực tế
.
Báo cáo tốt nghiệp Phạm Tuấn Anh-TĐH46

Khoa Cơ điện - - Trờng ĐHNNI-H Nội

) + e
BC
(t
0
)(2-19)
=> e
AB
(t
0
) = e
AC
(t
0
) + e
BC
(t
0
) (2-20)
Nh vậy ta có:
E = e
AB
(t) - e
AB
(t
0
) (2-21)
Nghĩa là thiết bị đo không làm thay đổi suất điện động sinh ra trong
vòng dây.
Ghép nối TBĐ trong điện cực nhiệt đợc mô tả nh hình sau:
.

Vậy từ hai cách ghép nối trên thấy E = e
AB
(t) e
AB
(t
0
), nghĩa là thiết bị
đo không có ảnh hởng đến tính chất của cặp nhiệt điện và ngợc lại.
Trong thực tế thì một số cặp nhiệt điện có dải nhiệt độ làm việc bị hạn
chế, chẳng hạn nh ở nhiệt độ thấp năng suất nhiệt điện của nó giảm đi làm
cho tính chính xác trong phép đo bị hạn chế. ở nhiệt độ cao có thể xảy ra hiện
tợng tăng kích thớc hạt tinh thể làm tăng độ dòn cơ học, thậm chí có thể bị
nóng chảy hoặc có thể xảy ra hiện tợng bay hơi một trong các thành phần
trong hợp kim làm cặp nhiệt điện.
2.2.5.4. Khống chế nhiệt độ bằng cảm biến vi mạch LM335
LM335 là loại cảm biến nhiệt độ chính xác trong dải nhiệt độ từ -40
0
C
đến +100
0
C, nó làm việc nh hai Diode Zener và độ biến thiên điện áp theo
nhiệt độ là 10mV/1
0
C. Sơ đồ cấu tạo bên trong vi mạch LM335 có dạng nh
hình 2.20.
.
Báo cáo tốt nghiệp Phạm Tuấn Anh-TĐH46

Khoa Cơ điện - - Trờng ĐHNNI-H Nội
45

chỉnh nhiệt độ theo đúng yêu cầu của đối tợng nghiên cứu thì việc sử dụng
nhiệt kế dãn nở chất lỏng và nhiệt kế dãn nở chất rắn để điều chỉnh nhiệt độ là
điều hết sức khó khăn vì tính u việt của nó không cao. Mặt khác nhiệt độ là
một đại lợng không điện, do đó để điều chỉnh đợc nó một cách tuyến tính
theo giá trị đặt trớc thì phải chuyển đổi thành đại lợng điện, thiết bị dùng để
chuyển đổi nhiệt độ thành đại lợng điện điện gọi là cảm biến. Vì vậy, để đo
nhiệt độ trong tủ nuôi cấy vi khuẩn mà có sử dụng cảm biến nhiệt để đo nhiệt
.
Báo cáo tốt nghiệp Phạm Tuấn Anh-TĐH46

Khoa Cơ điện - - Trờng ĐHNNI-H Nội
46
độ và chuyển đổi nhiệt độ thành tín hiệu điện áp hay dòng điện. Các cảm biến
nhiệt độ đã trình bày ở trên, mỗi loại có nguyên lý chuyển đổi khác nhau. Cặp
nhiệt điện đợc sử dụng khá phổ biến trong công nghiệp và nó có u điểm là
chuyển đổi tín hiệu nhiệt độ sang tín hiệu điện áp và có thể đo nhiệt độ ở
những không gian chật hẹp, nhng có nhợc điểm là khi nhiệt độ thay đổi
trong khoảng hẹp nh tủ nuôi cấy vi khuẩn thì cặp nhiệt điện hoạt động có độ
chính xác không cao, sai số lớn, còn nhiệt kế điện trở là cảm biến chuyển đổi
nhiệt độ sang điện trở, sau đó muốn chuyển đổi thành tín hiệu điện áp hay
dòng điện thì phải dùng thiết bị chuyển đổi đó là mạch cầu cân bằng, đối với
loại này mạch điện có phần phức tạp nhng cũng đợc dùng khá phổ biến
trong thực tế nhng để đo nhiệt độ một cách chính xác thì cảm biến này có độ
chính xác không cao do có đặc tính phi tuyến. Trong khi đó cảm biến vi mạch
điện tử có những u điểm có thể khắc phục đợc những nhợc điểm của các
cảm biến trên, đó là độ nhạy lớn, có thể đo đợc nhiệt độ trong khoảng hẹp.
Do đó trong đề tài này, để đo nhiệt độ trong tủ nuôi cấy vi khuẩn em chọn loại
cảm biến vi mạch.
2.3. Khuếch đại thuật toán trong so sánh và khuếch đại tín hiệu
OA (là chữ viết tắt của Operational Amplifier) là bộ khuyếch đại thuật

có dạng nh hình 2.22 sau:

Hình 2.22. Đặc tuyến truyền đạt của OA
Đặc tuyến truyền đạt của OA gồm hai đờng đặc tuyến tơng ứng với
các đầu vào đảo và không đảo. Mỗi đờng đặc tuyến có một đoạn nằm ngang
ứng với chế độ bão hoà và một đoạn ứng với chế độ khuếch đại. Trên những
đoạn đó khi thay đổi điện áp tín hiệu đặt vào, điện áp ra của bộ khuếch đại
không đổi và đợc xác định bằng các giá trị U
+
rmax
, U
-
rmax
gọi là giá trị điện áp
ra cực đại (điện áp bão hòa) gần bằng E
c
của nguồn cung cấp. Đoạn đặc tính
U
rmax
U
rmax
+E
c
-E
c
U
v
U
r
Đầu vào

= 0 thì U
r
có thể lớn hơn hoặc nhỏ hơn không. Nguyên nhân là do tác động
của các linh kiện bên trong khuếch đại vi sai.
Sự phụ thuộc vào nhiệt độ của tham số OA gây nên độ trôi điện áp đầu
vào và điện áp đầu ra theo nhiệt độ. Vì vậy trong mạch điện để cân bằng ban
đầu cho OA ngời ta đa vào một trong các đầu vào của nó một trong các điện
áp phụ thích hợp hoặc một điện trở để điều chỉnh dòng thiên áp ở mạch vào.
Ngoài ra điện trở ra cũng là một trong những tham số quan trong của OA. OA
phải có điện trở ra nhỏ (cỡ hàng chục, hàng trăm

) để đảm bảo điện áp ra lớn
khi điện trở tải nhỏ.
Một số mạch ứng dụng cơ bản của OA:
+ Khuếch đại đảo hình2.23 sau:

Hình 2.23
Tại nút N có I
1
=I
ht
;
ht
NNv
R
UrU
R
UU

=

R
U
U
K
ht
v
r
==
Trong đó K: là hệ số khuếch đại
Tổng trở vào:
1
1
1
R
R
U
U
I
U
Z
v
vv
v
===

+ Khuếch đại không đảo hình 2.24.

Hình 2.24
Trong mạch có hồi tiếp âm điện áp đặt vào đầu đảo.
U

K
v
r
+==
+ Mạch đệm hình 2.25:

Hình 2.25
Hệ số khuếch đại (K) với mạch điện áp 100% U
v
= U
r
K = 1. .
Báo cáo tốt nghiệp Phạm Tuấn Anh-TĐH46

Khoa Cơ điện - - Trờng ĐHNNI-H Nội
50
2.4. Triac dùng trong mạch động lực
Triac là một dụng cụ bán dẫn có tên là Bidirectinal Triode Thyrixtor, là
một loại Thyrixtor có ba cực, làm việc đợc với cả hai chiều dơng và âm của
điện áp và dòng điện. Vì có khả năng dẫn dòng đợc cả hai chiều nên đợc gọi
là Triac (Triode Altemating Current), và cho phép sử dụng Triac trong mạch
xoay chiều nh một khóa điện hoặc nh một bộ biến đổi trị số dòng điện xoay
chiều. Nên các cực đợc gọi là cực chuẩn T
1
và cực vỏ T
2
, cực cửa G.

hút vào khiến cho barier này giảm thấp, gần nh toàn bộ
điện áp ngoài đợc đặt lên J
2
làm cho barier này cao lên. Nếu điện áp ngoài đủ
lớn làm cho barier này cao đến mức hút vào những điện tích thiểu số (các điện
tử của P
1
) và làm động năng của chúng đủ lớn để bẻ gẫy các liên kết của các
nguyên tử Si trong vùng. Kết quả là xảy ra phản ứng dây chuyền và T bắt đầu
mở cho dòng chảy qua.
Đặc tính Volt-Ampe (V-A)
Đặc tính V-A của Triac là mối quan hệ giữa dòng điện và điện áp
I = f(U) nh hình 2.28 dới đây:

Hình 2.28. Đặc tính V-A của Triac
Đặc tính V-A của Triac gồm có hai phần đối xứng nhau qua điểm 0 hai
phần này giống nhau nh đặc tính V-A của hai SCR mắc ngợc chiều. Khi
dòng điện cổng thay đổi, điện áp thuận khóa dòng cũng thay đổi. Dòng điện
cực cổng tăng lên, điện áp thuận khởi động càng giảm.
Triac có thể mở theo 4 kiểu
+ Mở bằng xung điều khiển u
G
> 0 khi 0
21
>
TT
u
+ Mở bằng xung điều khiển u
G
< 0 khi 0