trong mọỹt õồn vở thồỡi gian, kyù hióỷu n, õồn vở õo1/mm
3
.s
- Tọỳc õọỹ phaùt trióứn mỏửm : laỡ tọỳc õọỹ phaùt trióứn vóử kờch thổồùc daỡi cuớa tỏm mỏửm
aỡng nhoớ vaỡ tọỳc õọỹ phaùt trióứn mỏửm
caỡng
ng trón nhổ sau :
H
ầnh 1.18- Aớnh cỏỳp haỷt chuỏứn ổùng vồùi õọỹ phoùng õaỷi 100 lỏửn.
trong mọỹt õồn vở thồỡi gian, kyù hióỷu v, õồn vở mm/s.
Tọỳc õọỹ sinh mỏửm caỡng lồùn thỗ kờch thổồùc haỷtc
tng thỗ kờch thổồùc haỷt caỡng lồùn. Bũng thổỷc nghióỷm, ngổồỡi ta õaợ tờnh õổồỹc kờch
thổồùc haỷt A theo hai õaỷi lổồỹ
A=a
n
Tổỡ õoù ta thỏỳy rũng : nguyón lyù chung õóứ taỷo haỷt nhoớ laỡ tng tọỳc õọỹ sinh mỏửm vaỡ haỷn
chóỳ tọỳc õọỹ phaùt trióứn mỏửm.
b-Caùc phổồng phaùp laỡm nhoớ haỷt :
v
vồùi a laỡ hóỷ sọỳ thổỷc nghióỷm.
Trong thổỷc tóỳ ngổồỡi ta thổồỡng sổớ duỷng caùc phổồng phaùp laỡm nhoớ haỷt sau õỏy :
- Tng õọỹ quaù nguọỹi khi kóỳt tinh : ọỹ quaù nguọỹi phuỷ thuọỹc vaỡo tọỳc õọỹ nguọỹi, tọỳc õọỹ
nguọỹi caỡng lồùn thỗ õọỹ quaù nguọỹi caỡng tng. óứ tng tọỳc õọỹ nguọỹi ngổồỡi ta duỡng khuọn
kim loaỷi coù tờnh dỏựn nhióỷt cao thay cho khuọn caùt. Vồùi caùc vỏỷt õuùc lồùn ta coỡn duỡng nổồùc
laỷnh laỡm nguọỹi ngoaỡi thaỡnh khuọn kim loaỷi.
- Phổồng phaùp bióỳn tờnh :
21
* Tàng säú lỉåüng tám máưm khäng tỉû sinh : ngỉåìi ta cäú cho vo kim loải lng
cạc cháút âàûc biãût âãø giụp cho sỉû tảo máưm khäng tỉû sinh. Vê dủ trỉåïc khi rọt thẹp ngỉåìi
ta cho mäüt lỉåüng nh nhäm vo thng thẹp lng (20g/táún thẹp lng). Nhäm s k út håüp
våïi ä xy, ni tå ha tan trong thẹp tảo ra cạc pháưn tỉí Al

c khi rọt khn. Nãúu quạ såïm thç kim loải chỉa këp kãút tinh cháút biãún
tênh s näøi lãn v âi vo xè. Nãúu quạ mün thç khäng këp ph
1.2.7. Cáúu tảo ca váût âục:
Kim loải lng sau khi náúu luûn xong âỉåüc âụct
pháøm. Cạc sn pháøm
khäng thãø cọ quy lût chung vãư cáúu tảo tinh thãø cụa chụng. ÅÍ âáy chụng ta nghiãn cỉïu
váût âục âån gin nháút, âọ l cạc thi âục thẹp trong khn kim loải. Tỉì âọ suy räüng ra
cho cạc váût âục phỉïc tảp v âục trong cạc loải khn khạc.
1-Cáúu tảo tinh thãø váût âục :
Thäng thỉåìng váût âục cọ ba vng tinh thãø sau âáy :
a-Vng ngoi cng :
Vng ny cọ cạc hảt âàóng trủc v
kêch thỉåïc nh mën (vng 1). Do âáưu tiãn kim
loải lng tiãúp xục våïi thnh khn ngüi lảnh nãn bë ngüi âäüt ngäüt v kãút tinh våïi âäü
quạ ngüi
'
T låïn, cng v ïi tạc dủng tảo máưm ca thnh khn nãn hảt tảo thnh cọ
kêch thỉåïc nh mën. Màût khạc do sỉû läưi lm ca thnh khn (cháút sån khn) nãn
máưm phạt triãøn theo mi phỉång v hảt cọ dảng âàóng trủc.
b-Vng trung gian :
Vng ny gäưm
(vng 2). Sau khi â tảo ra vng 1 thç thnh khn â khạ nọng, do váûy kim loải lng
kãút tinh våïi âäü quạ ngüi
' T nh, vç váûy hảt nháûn âỉåüc cọ xu hỉåïng låïn dáưn lãn. Lục
ny nh hỉåíng ch úu âãún hçnh dạng hảt l phỉång thoạt nhiãût.
vng gọc våïi thnh khn nãn hảt phạt triãøn mảnh theo hỉåïng ngỉåüc lải. Kãút qu l tảo
ra cạc hảt hçnh trủ vng gọc våïi thnh khn.
c-Vng trung tám :
Vng ny cọ hảt låïn v âàóng trủc (vng 3). Khi vng ny kãút tinh thç thnh khn
â ráút nọng nãn kim loải kãút tinh våïi âäü quạ ngüi

ng tỉì 85%-95%. Khàõc phủc lm co bàòng âáûu ngọt âãø âỉa nọ ra ngoi váût
âục.
htáút c nhỉỵng khe håí giỉỵa cạc nhạnh cáy âọ. Khi kãút tinh thãø têch kim loải bë gim âi
s tảo nãn cạc läù häøng tải âọ. Hiãûn tỉåüng ny gi l räù co. Räù co phán bäú khàõp váût âục
v lm gim máût âäü ca váût âục nãn lm xáúu cå tênh c
a nọ. Cọ thãø khàõc phủc räù co
bàòng cạch biãún dảng nọng, lục ny räù co âỉåüc hn kên lải (bãư màût räù co chỉa bë ä xy
họa).
2-Lm co:
Do khi chuøn tỉì trảng thại lng sang trảng thại ràõn thãø têch kim loải bë gim âi nãn
åí trãn cng v tải pháưn dy nháút ca váût âục tảo ra mäüt läù häøng gi l lm co. Lm co
lm máút sỉû lnh là
chè cnkho
23
Räù co v lm co âãưu cọ chung mäüt ngun nhán hçnh thnh âọ l sỉû gim thãø têch
ca kim loải khi kãút tinh. Våïi mäüt kim loải hay håüp kim thç t lãû co khi kãút tinh l hàòng
säú. Vç váûy tàng lm co s lm gim âỉåüc räù co v ngỉåüc lải chỉï khäng thãø lm máút hai
táût häøng ny.
3-Räù khê :
Trong âiãưu kiãûn náúu luûn thäng thỉåìng kim loải lng ha tan khạ nhiãưu cạc loải
khê. Sau khi kãút tinh âäü ha tan ca khê trong kim loải gim âi âäüt ngäüt, khê thoạt ra bë
kẻt lảiv hçnh thnh cạc bt khê gi l räù khê. Räù khê ráút nguy hiãøm vç nọ lm máút tênh
t âục v l nåi táûp trung ỉïng sút lm gim cå tênh. Nãúu räù khê nàòm ngay
ỉåï
n hay âục trong chán
ÜP KIM :
trong chãú tảo cå khê khäng dng kim loải ngun cháút
täø håüp ca kim loải v cạc cháút khạc. Täø håüp cạc cháút ny âỉåüc chãú tảo
àòng
kim cọ tênh cháút khạc hàón m kim loải ngun

cao, do, dãù biãún dảng, cọ ạnh kim ).
Ngun täú ch úu trong håüp kim l ngun täú kim loải. Håüp kim cọ thãø âỉåüc tảo
nãn giỉỵa cạc ngun täú kim loải våïi nhau, hay
Vê dủ : -Thẹp cạc bon l håüpk
- La täng l håüp kim ca hai ngun täú kim loải (Cu + Zn)
Thnh pháưn ca cạc ngun täú trong håüp kim âỉåüc biãøuthë
ngun täú. Täøng cạc thnh pháưn trong håüp kim ln ln bàòng 100%. Âäi khi
ngỉåìi ta cn dng t lãû pháưn tràm ngun tỉí.
2-Cạc ỉu viãût ca håüp kim :
Såí dé håü
p kim âỉåüc sỉí dủng räüng ri trong chãú tảo cå khê vç nọ cọ nhỉỵng âàûc tênh
ỉu viãût hån hàón kim loải ngun cháút v giạ thnh tháúp hån.
a - Håüp kim cọ cå tênh täøng håüp täút hån kim loải ngun cháút : håüp kim cọ âäü bãưn
cao hån nhiãưu so våïi kim loải ngun chá
bo tha mn âáưy â cạc u cáưu ca chãú tảo cå khê.
b - Håüp kim cọ tênh cäng nghãû âa dảng v ph håüp : âm bo
biãún dảng do, cọ âäü tháúmtä
24
khäng rè, cọ âiãûn tråí låïn, gin nåí âàûc biãût, chäúng mi mn låïn, chëu nhiãût âäü cao m
kim loải ngun cháút khäng thãø cọ âỉåüc.
nâäưng
im ta cọ thãm mäüt säú khại niãûm måïi cáưn phi âỉa thãm vo so
åïi
ntäú (hay håüp cháút họa hc bãưn vỉỵng)
ûp håüp váût thãø riãng biãût ca håüp kim
) ï cáúu trục v cạc tênh cháút cå, l,
họa
c - Trong nhiãưu trỉåìng håüp håüp kim dãù chãú tảo âån gin v r tiãưn hån : luûn thẹp
cọ nhiãût âäü chy tháúp hån luûn sàõt, la täng bãưn v r hå
3-Mäüt säú khại niãûm cå bn :

ay lm ngüi vä cng
háûm thỉûc cháút l khäng äøn âënh nhỉng
ỉûc rong mäüt
hảm
-Cạc dảng cáúu tảo ca håüp kim
Trong thỉûc tãú håüp kim thỉåìng cọ cạc dảng cáúu tảo sau âáy :
a - Håüp kim cọ cáúu tảo mäüt pha l dung dëch ràõn
b - Håüp kim cọ cáúu tảo mäüt pha l håüp cháút họa hc (hay pha trung gian).
c - Håüp kim cọ
cáúu tảo båíi hai hay nhiãưu pha.
,äøn âënh. Trong thỉûc tãú mäüt säú trảng thại khäng cán bàòng váùn täưn tải láu di, do åí
nhiãût âäü thỉåìng chuøn biãún xy ra ráút cháûm háưu nhỉ khäng nhçn tháúy âỉåüc. Trảng thại
khäng cán bàòng thỉåìng cọ âäü bãưn, âäü cỉïng cao hån nãn âỉåüc sỉí dủng khạ nhiãưu trong
thỉûc tãú (täø chỉïc mactenxit sau khi täi). Trảng thại khäng cán bàòng âỉåüc hçnh thnh våïi
täúc âäü ngüi nhan
f - Trảng thại gi äøn âënh : Tra
âënh) tuût âäúi chè täưn tải trãn l thuút, tỉïc l phi nung nọng h
cm trong thỉûc tãú ráút khọ xy ra. Váûy gi äøn âënh
th tãú lải täưn tải mäüt cạch äøn âënh ngay c khi nung nọng hay lm ngüit
pvin
o âọ.
4
25
1.3.2.Dung dëch ràõn
1-Khại niãûm v phán loải :
Cng giäúng nhỉ dung dëch lng, trong dung dëch ràõn ta khäng phán biãût âỉåüc mäüt
cạch cå hc cạc ngun tỉí ca
H
çnh1.20-
H

xy ra våïi cạc cáúu tỉí co
khäng quạ 15%). Ty thüc vo mỉïc âäü ha tan ngỉåìi ta cn chia ra dung dëch ràõn ha
tan vä hản v cọ hản.
a - Dung dëch ràõn thay thãú ha tan vä hản :
L dung dëch ràõn m trong âọ näưng âä
la
T
n
la
0.
yy
26
-Coù cuỡng kióứu maỷng tinh thóứ
coù haỷn, lồùn hồn 15% khọng thóứ hoỡa tan vaỡo nhau.
g nhau (cỏỳu taỷo lồùp voớ õióỷn tổớ, tờnh ỏm
ỹt nhoùm cuớa baớng hóỷ thọỳng tuỏửn hoaỡn thoớa
ứ laỡ
ióửu kióỷn cỏửn cuớa dung dởch rừn vọ haỷn.
ntổớ cuớa cỏỳu tổớ hoỡa tan trong maỷng dung mọi mọỹt caùch ngỏựu
nhión thỗ õổồỹc goỹi laỡ dung dởch rừn khọng trỏỷt tổỷ. Trong mọỹt sọỳ õióửu kióỷn naỡo õoù (nhióỷt
õọỹ, nọửng õọỹ) trong mọỹt sọỳ hóỷ caùc nguyón tổớ thay thóỳ coù tờnh quy luỏỷt vaỡ goỹi laỡ dung dởch
Hỗnh1.21-Sồ õọử taỷo thaỡnh dung dởch rừn thay thóỳ vaỡ xen keợ
ióửu kióỷn õóứ hai cỏỳu tổớ hoỡa tan vọ haỷn vaỡo nhau :
H
ỗnh1.22 -Sồ õọử taỷo thaỡmh dung dởch rừn thay thóỳ hoaỡ tan vọ haỷn
- ổồỡng kờnh nguyón tổớ khaùc nhau ờt, nhoớ hồn 8%. Nóỳu sai khaùc nhau nhióửu tổỡ 8-
15% chố coù thóứ hoỡa tan
- Nọửng õọỹ õióỷn tổớ khọng vổồỹt quaù mọỹt giaù trở xaùc õởnh vồùi mọựi loaỷi dung dởch rừn
(sọỳ lổồỹng õióỷn tổớ hoùa trở tờnh cho mọỹt nguyón tổớ), tổùc laỡ caùc nguyón tọỳ phaới coù cuỡng hoùa
trở.

y
üc thay âäøi trong phảm vi nháút âënh m khäng lm thay âäøi
kiãøu
n
pcọ kêch thỉåïc ráút nh. Âọ chênh l cạc ngun tỉí C, N, H, B våïi dung mäi Fe.
Âỉång nhiãn l dung dëch ràõn xen k chè cọ loải ha tan cọ hản.
4-Cạc âàûc tênh ca dung dëch ràõn :
a - Mảng tinh thãø ca dung dëch ràõnl
ca kiãøu mảng âån gin v sêt chàût. Âáy l úu täú cå bn quút âënh cạc tênh cháút cå, l
họa Vãư cå bn nọ váùn giỉỵ âỉåüc cạc tênh cháút ca kim loải dung m
thäng säú mảng ln khạc våïi dung mäi :
- Trong dung dëch ràõn xen k : thäng säú mảng dung dëch ln låïn hån thäng säú
mảng dung mäi (âỉåìng kênh ngun tỉí h
a tan ln låïn hån läù häøng).
- Trong du
k
k
h
Hçnh1.23 - Sỉû xä lãûch mảng trong dung dëch ràõn
a)Trong dung dëch ràõn xen k b)Trong dung dëch ràõn thay thãú khi r
ht
> r
dm
c)Trong dung dëch ràõn thay thãú khi r
ht
< r
dm
b - Liãn kãút váùn l liãn kãút kim loải. Do váûy dung dëch ràõn váùn giỉỵ âỉåüc tênh do giäúng
nhỉ kim loả
ncn do hån c km)

-Coù lión kóỳt kim loaỷi.
Caùc pha trung gian trong hồp kim thổồỡng gỷp laỡ : pha xen keợ, pha õióỷn tổớ, pha La ves,
pha
V

2-Pha xen keợ :
ồỡng kờnh nguyón tổớ phi kim loaỷi, d
K
- õổồỡng kờnh nguyón
eợ vaỡo lọự họứng trong maỷng. Chuùng coù cọng
thổùc
a
aỡ cọng thổùc phổùc taỷp hồn
6
(Cr
23
C
6
).
ổùng lồùn (2000 5000 HV), coù tờnh doỡn lồùn. Chuùng coù vai troỡ rỏỳt lồùn trong
Hum-Rozóri) :
ửn cuớa noù
oaỷi chuyóứn tióỳp : Fe,
ùa trở hai, ba, bọỳn :Be, Mg, Zn, Cd, Al, Si, Sn.
Laỡ pha taỷo nón giổợa caùc kim loaỷi chuyóứn tieùp (Fe, Cr, Mo, W ) coù õổồỡng kờnh
nguyón tổớ lồùn vồùi caùc phi kim loaỷi (H, N, C ) coù õổồỡng kờnh nguyón tổớ beù. Kióứu maỷng
cuớa pha xen keợ õổồỹc xaùc õởnh theo quan hóỷ giổợa õổồỡng kờnh nguyón tổớ kim loaỷi vaỡ phi
kim loaỷi :
- Nóỳu d
A

C), K
7
A
3
(Cr
7
C
3
), K
23
A
ỷc õióứm cuớa pha xen keợ noùi chung laỡ coù nhióỷt õọỹ chaớy rỏỳt cao (thổồỡng > 3000
0
C)
vaỡ coù õọỹ c
y
vióỷc nỏng cao tờnh chọỳng maỡi moỡn vaỡ chởu nhióỷt cuớa hồỹp kim.
3-Pha õióỷn tổớ (
Laỡ pha trung gian coù cỏỳu taỷo phổùc taỷp, taỷo nón bồới hai kim loaỷi. Thaỡnh phỏ
nhổ sau :
-Nhoùm mọỹt : gọửm caùc kim loaỷi hoùa trở mọỹt Cu, Ag, Au vaỡ kim l
Ni, Co, Pt, Pd.
- Nhoùm hai : caùc kim loaỷiho
29
Nọửng õọỹ õióỷn tổớ N coù giaù trở xaùc õởnh laỡ 3/2, 21/13 vaỡ 7/4 (21/14, 21/13, 21/12).
ọựi
ỡ pha
M giaù trở nọửng õọỹ õióỷn tổớ ổùng vồùi mọỹt kióứu maỷng tinh thóứ. Vờ duỷ :
-N = 3/2 la
E

2
).
Trong hồỹp kim coù thóứ coỡn gỷp caùc pha :
V
,
O
,
G
,
P
Tuy nhión caùc loaỷi pha naỡy
h quan troỹng cuớa caùc pha trung gian laỡ cổùng vaỡ doỡn. Vỗ vỏỷyờt phọứ bióỳn. Mọỹt õỷc tờn
khọng bao giồỡ ngổồỡi ta duỡng hồỹp kim chố coù mọỹt pha laỡ pha trung gian. Tyớ lóỷ cuớa chuùng
trong caùc hồỹp kim thọng thổồỡng < 10% (coù khi õóỳn 20
y 30%), õỏy laỡ caùc pha caớn trổồỹt
laỡm tng õọỹ bóửn, õọỹ cổùng.
1.3.4.Họựn hồỹp cồ hoỹc :
Khaù nhióửu trổồỡng hồỹp, hồỹp kim coù tọứ chổùc hai hay nhióửu pha : hai dung dởch rừn,
ian Cỏỳu taỷo nhổ vỏỷy goỹi laỡ họựn hồỹp cồ hoỹc. Trón tọứ chổùc
aùc pha khaùc nhau trong họựn hồỹp cồ hoỹc. Hai trổồỡng hồỹp
ỡnh phỏửn cuớa hóỷ ồớ traỷng thaùi cỏn bũng.
õuùng vaỡ phuỡ hồỹp vồùi hồỹp kim ồớ traỷng
goaỡi ( nhióỷt õọỹ vaỡ aùp suỏỳt). Tuy nhión caùc yóỳu tọỳ naỡy phuỷ thuọỹc
lỏựn nhau. Bỏỷc tổỷ do la óỳu tọỳ õọỹc lỏỷp coù thóứ thay õọứi õổồỹc trong phaỷm vi
nhỏỳt
ọỳ cỏỳu tổớ C
om on nt) a ù :
ỗvỏ
ỷy cọng thổùc cuớa noù laỡ :
F = C - P + 1