Chơng 2
những định luật cơ bản về biến đổi các đặc
trng nhiệt động lực học đại dơng
2.1. Phơng trình chuyển động của nớc biển
Nớc ra khỏi trạng thái yên tĩnh v bắt đầu chuyển động
dới tác động của các lực khác nhau; các lực đó đợc chia thnh
hai loại:
các lực thể tích hay các lực khối v các lực mặt. Loại
thứ nhất quy ớc gồm những lực tác động trực tiếp lên tất cả
các nguyên tố của thể tích: các lực trọng trờng, các lực điện từ
v.v Loại thứ hai l các lực trực tiếp ảnh hởng tới bề mặt của
thể tích khối lợng, rồi sau đó sự ảnh hởng ny mới truyền vo
sâu bên trong thể tích bằng cách thức no đó. Loại ny gồm các
lực ma sát v áp suất giữa các thể tích chất lỏng.
Khi nghiên cứu động lực học nớc biển nh một môi trờng
liên tục ngời ta không xem xét bản thân các lực thể tích, m l
mật độ phân bố của chúng. Theo định nghĩa trong cơ học các
môi trờng liên tục,
mật độ phân bố của lực thể tích ở điểm O
đợc hiểu l giới hạn của tỷ số giữa tổng hợp lực của các lực thể
tích tác động lên các phần tử của thể tích bé
0
F

với tâm

m nó tác động lên. Để tránh điều đó, mật độ phân bố của lực
ny (để ngắn gọn ngời ta thờng gọi đơn giản l lực mặt) đợc
chiếu lên các mặt phẳng tọa độ. Từ thủy cơ học biết rằng hình
chiếu nh vậy đợc thể hiện bằng biểu thức
zzyyxx
dddd PPPP ++= , (2.3)
trong đó , , các hình chiếu của diện tích lên
các mặt ph
ẳng hệ tọa độ. Chúng còn có thể đợc biểu diễn qua
diện tích ny v côsin của các góc nghiêng với các mặt phẳng
hệ tọa độ
x
d
y
d
z
d d
dzndyndxnd
zyx
),(cos),(cos),(cos PPPP ++= . (2.4)
ở đây pháp tuyến ngoi của diện tích. Từ đây s
uy ra n
),(cos),(cos),(cos znynxn
zyx
PPPP ++= . (2.5)
Thờng để viết ngắn gọn ngời ta thể hiện biểu thức ny
nh sau
zzyyxx
nnn PPPP ++= . (2.6)
Từ quan hệ ny thấy rằng vectơ lực mặt ở điểm bất kỳ của

a
VI . (2.8)
Nếu thể tích chất lỏng đợc tách ra l bất biến v không
lớn, nó cho phép gán tốc độ nói trên không chỉ cho các bộ phận
riêng lẻ của nó, m còn cho ton bộ thể tích, thì có thể viết lại
phơng trình (2.7) dới dạng


ddMdM
dt
d
a

+= PF
V

. (2.9)
Trong hải dơng học không sử dụng phơng trình trên đây
m không có những biến đổi bổ sung. Trớc hết cần phải chuyển
từ tốc độ chuyển động tuyệt đối của chất lỏng sang tốc độ tơng
đối so với Trái Đất xoay. Để tính đến gia tốc xuất hiện do sự
xoay của Trái Đất đơn giản nhất l xem xét hai hệ tọa độ: hệ
bất động v hệ di động
111
,, zyx
z
y
x
,, (hình 2.1).
Giả sử vectơ

t
, kết quả nhận đợc
+








+++==
2
2
2
2
2
2
2
1
2
2
2
dt
d
z
dt
d
y
dt

dt
d
dt
dz
dt
d
dt
dy
dt
d
dt
dx
dt
zd
dt
yd
dt
xd
kji
kji
2
2
2
2
2
2
2
. (2.11)
Nh đã biết, biểu thức đứng trong cặp dấu ngoặc thứ nhất
ở vế phải của đẳng thức ny xác định gia tốc vận chuyển, biểu

=
dt
d
r
, v s

1
l đại lợng không đổi, phơng
trình (2.11) có dạng
5
1029,7

=

)(2)(
0
V
V
r

V
ì++ìì=
dt
d
dt
d
a
, (2.12)
ở đây







+


+


=



dM
zyx
d
zyx
dn
z
y
x
z
y
x
n
P
P
P

d
z
y
x
P
P
P
V
rF
V

1
)(2)(
0
. (2.14)
Nhờ những biến đổi đã thực hiện ở vế phải của phơng
trình chuyển động đã xuất hiện hai số hạng mới. Trong đó số
hạng thứ nhất luôn luôn tồn tại, không phụ thuộc vo chuyển
động của nớc. Đó l gia tốc ly tâm. Nó hớng vuông góc với
trục xoay của Trái Đất v phụ thuộc không những vo tốc độ
góc, m cả vo khoảng cách từ trục xoay ( ) nh ta đã
thấy từ
phơng trình ny. Số hạng thứ hai
gia tốc Coriolis, phụ thuộc
vo tốc độ dòng chảy. Đó l gia tốc quán tính, giống nh số hạng
thứ nhất, nó đã xuất hiện do hệ quả của việc chuyển sang hệ
tọa độ di động.
0
r
Trong hải dơng học, trong số các lực thể tích ngời ta

tại mọi điểm.
Tích phân của gia tốc
g
theo độ sâu
z


=
2
1
2,1
z
z
dzg (2.15)
trong hải dơng học gọi l
độ sâu động lực. Mặt có các độ sâu
động lực nh nhau thờng đợc gọi l
mặt thế vị.
Trong các điều kiện Trái Đất trọng lực v gia tốc do nó tạo
ra không giữ nguyên không đổi, m biến thiên tùy thuộc vo vị
trí của Mặt Trăng v Mặt Trời. Vì vậy ngời ta thờng phân
biệt giá trị trung bình của
g
v phần gia tốc tuần hon gây nên
thủy triều .
n
F
Thể hiện các lực mặt
dới dạng viết trong phơng trình
(2.14) không thật thuận tiện để sử dụng thực tế. Vì vậy các lực

phẳng của diện tích, vì vậy m chúng đợc gọi l
các ứng lực
tiếp tuyến
.
ij
p
Giá trị tru
ng bình của các ứng lực pháp tuyến lấy với dấu
trừ:
)(
3
1
zzyyxx
pppP ++= (2.17)
đợc gọi l
áp suất thủy tĩnh, hay đơn giản l áp suất.
ảnh hởng của áp suất tới chuyển động của chất lỏng rất
lớn, vì vậy ngời ta tách nó khỏi các ứng lực, còn dấu trừ đợc
đa ra nhằm mục đích thuận tiện, bởi vì tốc độ hớng về phía
ngợc lại với građien áp suất. Phần còn lại của các ứng lực pháp
tuyến
ii

sau khi tách áp suất riêng ra thì nhỏ hơn trớc đó v
đợc thể hiện bằng tơng quan
Pp
iiii
+=

. Còn các ứng lực tiếp

ij
x
V
x
V


, (2.18)











= Vdiv
3
1
2
i
i
ii
x
V

. (2.19)



.
Nếu tính tới những biến đổi đã nêu ở trên thì phơng trình
chuyển động (2.14) dẫn tới dạng






++ì+= VVVF
V
div
3
11
)(2
2



Pg
dt
d
n
, (2.20)
ở đây
tuần tự l các dấu toán tử građien v laplaxian.
2
,

nớc trong thể tích sẽ biến đổi, tức


dV
n


dt
d
=

dV
n

d


. (2.21)
Dấu trừ ở vế phải của đẳng thức l do pháp tuyến hớng từ
bề mặt đi ra phía ngoi thể tích.
n
Hình 2.3. Sơ đồ hớng dòng chất lỏng
Để chuyển sang dạng vi
phân của phơng trình, ngời
ta thay thế tích phân mặt
bằng tích phân thể tích theo
định lý Gauss


+


= V
tdt
d
. (2.24)
Sau khi thế biểu thức ny vo phơng trình (2.23) sẽ nhận
đợc
0)( =+


V


div
t
. (2.25)
Các phơng trình liên tục ở dạng đã dẫn hay đợc viết với
một cách đơn giản hóa no khác thực tế bao giờ cũng đợc sử
dụng đi kèm với phơng trình chuyển động nếu nh cần tính
trờng tốc độ dòng chảy trong một thể tích no đó của Đại
dơng Thế giới.
Khi xem xét không phải l dòng khối lợng nớc, m l
dòng muối, thì tất cả các lập luận vẫn giữ nguyên nh vậy, song
cần phải thay thế dòng muối vo vị trí của dòng k
hối lợng
nớc trong phơng trình. Thay vì mật độ nớc trong phơng
trình phải có mặt hm lợng muối

V . (2.27)
Dấu trừ đứng trớc phần khuếch tán của dòng biểu thị
rằng dòng ny hớng về phía ngợc lại với građien độ muối.
Trong nhiều trờng hợp khi nghiên cứu sự khuếch tán vi
mô v đối lu, ở số hạng khuếch tán phải tính tới không chỉ
građien độ muối, m cả građien nhiệt độ với hệ số tơng ứng thể
hiện sự khuếch tán nhiệt (hiệu ứng Cope) v građien áp suất
thể hiện sự khuếch tán áp [1]. Vì vai trò của các hiệu ứng đó
nhỏ hơn nhiều so với sự vận chuyển khuếch tán do građien độ
muối, nên những hiện tợng đó không đợc xem xét trong sách
giáo khoa ny.
Sau khi tách riêng các số hạng liên quan tới biến thiên mật
độ nớc từ (2.26), biểu thức đó có thể biến đổi thnh
)()( SSS
t
S
t
S
S
+=


+




div div VV . (2.28)
Các số hạng thứ nhất ở vế phải v vế trái của biểu thức ny
nếu cộng lại với nhau sẽ bằng không theo phơng trình liên tục

. Các dạng năng lợng ny có thể
chuyển hóa lẫn nhau từ dạng ny sang dạng khác v nguồn dự
trữ năng lợng thuộc một dạng no đó sẽ đặc trng cho một
trạng thái nhất định của thể tích nớc v khả năng của nó thực
hiện một công no đó. Nhận thức về năng lợng đại dơng có
vai trò gia tăng đặc biệt mạnh vì gần đây ngời ta triển khai
nhiều thí nghiệm mô hình hóa trạng thái đại dơng v các biển.
Khi đó việc đánh giá những biến đổi năng lợng của đại dơng
sẽ cho phép suy xét về tính đúng đắn của việc mô hình hóa.
Phơng trình biểu diễn động năng sẽ đợc rút ra từ phơng
trình chuyển động (2.20), trong đó để viết ngắn gọn tất cả các
dạng gia tốc trọng trờng đợc ký hiệu bằng một biểu tợng
G ,
còn số hạng cuối cùng đợc biểu diễn qua các ứng lực nhớt




ì=
P
dt
d
)(2 VG
V
. (2.30)
Nếu nhân phơng trình ny với


d
V

bằng không. Điều ny chứng tỏ rằng cái gọi l
lực Coriolis l một lực biểu kiến v không gây nên những biến
đổi về năng lợng.
Vế trái của phơng trình (2.31) biểu diễn sự biến đổi động
năng của thể tích nớc đợc tách ra. Số hạng thứ nhất ở vế phải
của phơng trình ny biểu diễn sự biến đổi của thế năng. Nhớ
lại rằng biểu thức đơn giản nhất của biến đổi thế năng l
gMdzdE
p
= , (2.32)
trong đó
M
chỉ khối lợng, còn dấu trừ đợc dùng l do trục
thẳng đứng hớng từ mặt đại dơng xuống đáy. M dự trữ thế
năng thì giảm theo độ sâu. Biến đổi theo thời gian của thế năng
trong một đơn vị thể tích với điều kiện
g
v
M
không đổi tuân
theo biểu thức sau:
VG ===

z
p
gV
dt
dz
g
dt

tích ở trên đây có thể đợc biến đổi thnh các tích phân theo
mặt. Khi đó thnh phần thứ nhất đợc lý giải nh l công của
các lực áp suất thủy tĩnh, thnh phần thứ ba
l công của các
lực ma sát. Trong số hạng thứ hai phân kỳ của tốc độ có thể
đợc thay thế bằng biến đổi theo thời gian của mật độ nớc dựa
trên phơng trình liên tục. Nhng cùng phép toán ny không
thể thực hiện đợc với số hạng cuối cùng vì ở đó

l tenxơ. Số
hạng ny thể hiện sự ảnh hởng đồng thời của các ứng lực nhớt
v građien tốc độ tới năng lợng của hệ. Nó luôn luôn âm v thể
hiện sự mất mát động năng do nhớt, tức nó xác định tốc độ tiêu
tán động năng
D
do nhớt.
Vì thể tích trong phơng trình (2.31) l một đại lợng tùy ý
v có thể l đại lợng vô cùng bé, nên sau khi lu ý tới những gì
đã trình by ở trên ta đợc phép viết phơng trình ny dới
dạng vi phân
D
dt
d
P
dt
dG
dt
dE
dt
dE











+


+










=
2
2
2
)(
3

học. Khái niệm ny thờng hay đợc sử dụng, bởi vì trong một
số quá trình ở đại dơng với một chút giản lợc có thể xem rằng
năng lợng cơ học l bất biến, chỉ có động năng v thế năng
chuyển đổi lẫn nhau. Hiện tợng nh vậy xảy ra ví dụ nh với
sóng lừng.
Phơng trình (2.36) chứng tỏ rằng cơ năng biến thiên chủ
yếu do tác động của các lực mặt.
ảnh hởng của các hiệu ứng co
nén không lớn, v không đợc tính đến khi xem xét nhiều quá
trình ở đại dơng. Tốc độ tiêu tán năng lợng cũng không lớn v
thông thờng không vợt quá một số phần trăm của số hạng
thứ nhất, nhng dấu của nó không thay đổi v
D
luôn lm
giảm sự gia tăng của động năng. Vì vậy, nhất thiết phải chú ý
tới tiêu tán năng lợng trong các tính toán với thời hạn di cũng
nh trong khi mô phỏng bức tranh khí hậu của hon lu nớc,
thủy triều v các quá trình động lực học khác.
Trong một số trờng hợp để thuận tiện ngời ta có thể biểu
diễn phơng trình cơ năng dới một dạng khác. Khi đó hai số
hạng sau cùng trong biểu thức (2.31) không đợc biến đổi, còn
các số hạng động năng v thế năng đợc tách riêng thnh một
hợp phần biến đổi địa phơng v một hợp phần bình lu








Nếu tính tới những biến đổi đã nêu ở trên, phơng trình
(2.31) có thể biểu diễn dới dạng vi phân nh sau

=








+++








+


VV Pgz
V
gz
V
t 22
22

, (2.39)
ta đem trừ đi phơng trình (2.36), khi đó
dt
dS
S
D
dt
d
P
dt
dQ
dt
dE
e











+++=
. (2.40)
ở đây đã giả thiết rằng công thực hiện trên hệ chỉ l do các
lực mặt thực hiện, vì vậy những số hạng no chứa v
i










++=
1
. (2.41)
Nó cho thấy rằng lợng biến đổi nội năng của khối lợng
nớc biển đợc tạo thnh từ lợng năng lợng nhập vo khối
lợng nớc theo con đờng truyền nhiệt, công co nén hay giãn
nở, tiêu tán động năng v dòng muối. Nếu so sánh bậc đại lợng
của các thnh phần trong phơng trình ny thì thấy rằng hiệu
ứng tiêu tán động năng trong trờng hợp nhiều nhất bằng một
số phần trăm của hiệu ứng co nén. Vì vậy, trong các tính toán
biến đổi nội năng ngời ta thờng không tính đến sự tiêu tán.
Số hạng sau cùng của phơng trình cũng nhỏ hơn số hạng tiêu
tán, vì vậy, ảnh hởng của muối tới sự biến đổi nội năng cũng
thờng không đợc tính đến.
2.4. Phơng trình biến đổi entropy v phơng trình truyền
nhiệt
Entropy của nớc biển l hm số của trạng thái, nó biểu thị
sự hiện diện của các quá trình lm phân bố lại các yếu tố thủy
văn ở trong hệ. Vì vậy xác định biến đổi entropy rất quan trọng
để biết xu hớng của các quá trình thủy văn trong nớc biển.
Để có đợc biểu thức mô tả sự biến đổi entropy, ngời ta


















++=
S
e
S
D
dt
dQ
Tdt
d
div




.
Bởi vì khi mô tả số hạng biến đổi entropy từ bên ngoi
chúng ta cho rằng số hạng đó thể hiện sự khác biệt về trạng
thái của hệ so với trạng thái cân bằng, nên để tách riêng nó
trong phơng trình (2.43) chỉ cần chấp nhận các tham số trạng
thái
T
,

không đổi, tốc độ tiêu tán 0=D , không có sự chuyển
đổi pha trong hệ, vì vậy lợng nhập nhiệt vo hệ đợc mô tả
bằng phân kỳ của nó, tức
Q
e
dt
dQ
div=
. (2.44)
Trong trờng hợp ny số hạng biến đổi entropy từ bên
ngoi cũng đợc xác định bằng phân kỳ của các dòng nhiệt v
dòng muối


div=
dt
d
e
, (2.45)
trong đó







11
.
Vì dòng entropy phụ thuộc vo phân kỳ của các dòng nhiệt
v muối, nên nó có thể có cả giá trị dơng lẫn giá trị âm.
Để thu đợc biểu thức biểu diễn biến đổi entropy do các quá
trình bên trong hệ chỉ cần lấy phơng trình tổng quát (2.43) trừ
đi công thức (2.45), trong khi đó nhớ rằng các tham số của hệ có
thể thay đổi v phân kỳ của tích số hai biến số đợc thể hiện
dới dạng hai số hạng. Khi đó
)(
111
i
SQ
i
T
D
dt
dQ
TSTTdt
d











=

.
(2.46)
Từ biểu thức vừa nhận đợc thấy rằng phần biến đổi
entropy ny đợc xác định bằng sự phân bố không đều của các
tham số trạng thái ở trong thể tích nớc biển nguyên tố đã đợc
tách ra, bằng nhiệt lợng chuyển đổi pha v bằng tiêu tán
cơ năng thnh nhiệt. Biến đổi
entropy bên trong hệ còn đợc gọi
theo một cách khác l sự sản xuất entropy v theo tiên đề thứ
hai của nhiệt động lực học nó không thể có giá trị âm.

Q
Đạo
hm riêng của entropy có thể đợc biểu diễn dới dạng
tổng của giá trị địa phơng của nó v bình lu, vì vậy dựa trên
các biểu thức (2.45) v (2.46) nhận đợc
79 80



div=

V)(





dt
dS
T
T
dt
dP
T
T
dt
dT
C
PS
PS
PS





S
e
S
D
dt
dQ


kT
dt
dP
TC
T
PS
T
PS
PS



=








(2.49)
biểu diễn sự biến thiên nhiệt độ đoạn nhiệt. Vì vậy, khi đa ra
nhiệt độ thế vị theo công thức (1.69), số hạng ny bị biến mất v
phơng trình xác định

nhận đợc dạng
S
e
PS








=
PS
T
T
S





1
)(
.
Một biểu thức tơng tự sẽ nhận đợc nếu phơng trình nội
năng đợc sử dụng lm biểu thức xuất phát.
Thnh phần cuối cùng của biểu thức (1.50) đặc trng cho
các quá trình nhiệt trong nớc biển do có sự hiện diện của
građien độ muối gây nên. Tuy nhiên, trong các điều kiện thực số
hạng ny chỉ đợc chú ý khi nghiên cứu những quá trình vi mô
trong đó sự khuếch tán phân tử có ảnh hởng đáng kể v có thể
có những građien địa phơng lớn của độ muối. Khi xét các quá
trình quy mô lớn, đặc biệt nếu nh sự xáo trộn mạnh hơn sự
khuếch tán phân tử, thì vai trò của số hạng vừa nêu nhỏ v nó

. (2.51)
Phơng trình ny gọi l
phơng trình truyền nhiệt hay
phơng trình nhiệt động lực học. Chuyên từ sau thờng đợc
dùng trong văn liệu ngoại quốc.
81 82
Lợng nhập nhiệt do biến đổi pha trong nớc chỉ xảy ra ở
những vùng tạo v tan băng ở bên trong nớc. Chi phí nhiệt cho
bay hơi nớc từ bề mặt đại dơng không đợc đa vo phơng
trình đang xét, bởi vì quá trình ny quy ớc tính đến trong
phơng trình cân bằng nhiệt của mặt đại dơng. Sự phân biệt
các dòng nhiệt nh vậy không phải l điều bắt buộc, m chỉ l
để lm cho dạng viết của phơng trình đơn giản hơn.
Vì nguồn nhiệt chuyển đổi pha ở bên trong nớc v sự tiêu
tán cơ năng có vai trò nhỏ nên hai số hạng đầu của phơng
trình (2.51) không đợc tính đến trong nhiều bi toán thực tế
của hải dơng học. Những biến đổi tiếp theo đối với phơng
trình l lm sao dòng nhiệt tia chỉ đợc tính đến bằng thnh
phần thẳng đứng (
B
) do sự hấp thụ năng lợng Mặt Trời sóng
ngắn trực xạ v tán xạ. Dòng nhiệt khuếch tán đợc xem l tỷ
lệ thuận với građien nhiệt độ


=
m
, (2.52)
ở đây
6,0

quá trình động lực v nhiệt muối ở đại dơng. Thật vậy, chuyển
động của nớc đợc mô tả bằng các phơng trình (2.20) v (2.23)
hay những phơng trình tơng tự với chúng, biến thiên của
nhiệt độ v độ muối
các phơng trình (2.50) v (2.29), mật độ
nớc
một trong những phơng trình trạng thái, các phơng
trình tơng ứng biểu diễn sự biến thiên của những dạng năng
lợng v entropy khác nhau. Dĩ nhiên, muốn giải các phơng
trình đó phải sử dụng những điều kiện biên quy định sự trao
đổi những dạng năng lợng v những dòng khối lợng khác
nhau. Song trong nhiều trờng hợp khi mô tả những quá trình
nhiệt động lực học đại dơng no đó không nhất thiết phải sử
dụng tất cả những phơng trình đã nêu.
Nếu đợc phép xem mật độ nớc l không đổi, thì mô hình
đại dơng giản ớc nh vậy gọi l mô hình
đồng nhất. Ngời ta
sử dụng nó khi xem xét sóng gió, các dòng chảy trôi, thủy triều.
Một mô hình đầy đủ hơn l mô hình đại dơng trong đó có
tính đến sự biến thiên mật độ nớc chỉ do áp suất. Mô hình nh
vậy đợc gọi l mô hình
chính áp (barotrop). Nó đợc dùng khi
mô tả các sóng nội, dòng chảy gió v dòng chảy građien.
Trạng thái đại dơng m khi mô tả nó phải tính đến biến
thiên mật độ nớc do áp suất, nhiệt độ v độ muối đợc gọi l
trạng thái
t áp (baroclin). Mô hình ny đợc dùng nhiều nhất
khi mô tả các dòng chảy trong đó sự bổ sung mật độ có vai trò
đáng kể, khi mô tả đối lu, khi mô tả phần lớn các quá trình
nhiệt muối v băng v.v Nhng ngay trong trờng hợp ny

c
c
c

=


= . (2.55)
Ký hiệu chỉ các tham số của đại dơng ở trạng thái chuẩn.
c
Vì mật độ t
hực tế của nớc biển chỉ khác với mật độ chuẩn
dới một phần trăm, nên mối quan hệ vừa nhận đợc
gọi l
phơng trình thủy tĩnh, cũng đúng đối với các điều kiện đại
dơng thực với cùng sai số nh vậy.
Các građien áp suất, mật độ v gia tốc rơi tự do có mặt
trong phơng trình chuyển động có thể biểu diễn dới dạng
những giá trị chuẩn của chúng v những sai lệch so với chuẩn
ccc
c
c
P
PP
P






2 +




=ì+




cc
P
g
dt
d
. (2.57)
Số hạng thứ nhất ở vế phải của phơng trình ny biểu diễn
độ nổi, tức sự ảnh hởng của lực Acsimet. Khi xét các dòng chảy
phơng ngang có thể bổ sung áp suất chuẩn không biến đổi
trên hớng ngang vo građien dị thờng áp suất. Trong trờng
hợp đó không sử dụng
dị thờng, m l áp suất thực tế.
c
P
Phơng trì
nh chuyển động có thể đợc biến đổi bằng cách
thay thế đạo hm riêng của tốc độ dòng chảy thnh các số hạng
địa phơng v bình lu, trong đó số hạng bình lu liên hệ với
xoáy tốc độ bằng công thức


V
2
2
2
2 =








+++ì++





gz
VP
t
c
. (2.59)
85 86
Khi xét các sóng trọng lực kiểu sóng lừng chỉ cần tính đến
các thnh phần thứ nhất v thứ ba từ phơng trình ny. Các
thnh phần khác có vai trò nhỏ. Nếu tính thủy triều thì phải
đa thêm lực tạo triều vo phơn
g trình đã dẫn, còn độ nhớt

dzggP
0

. (2.61)
Đơng nhiên l trong khi đó phải dùng tới phơng trình mô
tả sự biến thiên của mật độ nớc. Nếu tính đến mật độ nớc
biến thiên thì dòng chảy nhận đợc sẽ thuộc về loại dòng chảy
t áp. Ti liệu tham khảo bổ sung
1. . ., . ., . . -

. ., , 1988. 162 .
2. . , . . . . V1.
: ( ). 4- . ., , 1988.
733 .

Câu hỏi tự kiểm tra
1. Những lực no trong phơng trình chuyển động thuộc loại các lực
mặt v tại sao?
2. Đặc thù của phơng trình chuyển động của môi trờng lỏng l gì?
3. Vì sao trong phơng trình chuyển động xuất hiện građien áp suất
thủy tĩnh v các ứng lực nhớt?
4. ý nghĩa vật lý của phơng trình liên tục l gì v vì sao nó thực tế
luôn đợc sử dụng cùng với phơng trình chuyển động?
5. Hãy giải thích những khác biệt của biến thiên riêng v biến thiên
địa phơng của mật độ nớc v độ muối trong các phơng trình liên
tục v khuếch tán muối.
6. Cơ năng của một thể tích nớc biển l gì v những nhân tố no ảnh