Nghiên cứu triết học

Đề tài: " CÔNG BẰNG XÃ HỘI Ở VIỆT NAM:
NHẬN DIỆN VÀ GIẢI PHÁP THỰC HIỆN " CÔNG BẰNG XÃ HỘI Ở VIỆT NAM: NHẬN DIỆN VÀ GI
ẢI PHÁP THỰC
HIỆN

ĐỖ HUY
(*)

bằng về quyền lợi và nghĩa vụ của nhân dân Việt Nam trong cộng
đồng nhân loại. Như tất cả các dân tộc khác, nhân dân Việt Nam
phải có quyền quyết định vận mệnh của mình.
Cuộc cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam không chỉ xác lập
quyền bình đẳng của dân tộc Việt Nam với các dân tộc khác trong
cộng đồng nhân loại; nó còn thống nhất quyền lợi của các dân tộc đa
số và dân tộc thiểu số ở Việt Nam. Cuộc cách mạng ấy đã đem lại cơ
hội để đồng bào miền ngược, đồng bào ở vùng sâu, vùng xa phát
triển mọi khả năng của mình.
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 cũng đã chấm dứt chế độ chia để
trị của chủ nghĩa thực dân, thống nhất ba vùng lãnh thổ Việt Nam
thành một nước độc lập và thống nhất, mang lại công bằng mới về
sự hưởng thụ, quyền lợi và nghĩa vụ của mọi vùng dân cư trên đất
nước Việt Nam.
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 còn là một cuộc giải phóng giai
cấp. Thắng lợi của cuộc Cách mạng này đã làm thay đổi địa vị của
tuyệt đại bộ phận nhân dân lao động. Từ địa vị người làm thuê,
người bị áp bức, bóc lột, Cách mạng đã trả lại sự công bằng cho họ
bằng cách làm cho họ trở thành chủ nhân thực sự của bản thân mình
và của xã hội. Cách mạng cũng mang lại cơ hội ngàn năm có một
cho những giai cấp áp bức, bóc lột trở thành người công dân chân
chính của xã hội, khi họ tham gia lao động để tự cải tạo bản thân
mình và góp công sức xây dựng công bằng xã hội mới.
Công cuộc giải phóng giai cấp ở Việt Nam đã mang một giá trị nhân
đạo cao cả và xác lập các chuẩn mực công bằng mới. Đó là các
chuẩn mực xác lập lại vấn đề quyền lực vốn là chìa khóa của mọi sự
công bằng trong xã hội. Sự độc quyền chân lý của giai cấp thống trị -
nguyên nhân chính của mọi sự bất công - đã bị xóa bỏ. Khi quyền
lực thuộc về nhân dân lao động thì công bằng xã hội được xác lập từ
hệ chuẩn của lao động. Lao động cho mình, lao động cho đất nước là

hội về lao động, giáo dục và y tế đã được xác lập trên cơ sở chế độ
sở hữu tập thể và công hữu hóa. Mọi người đến tuổi đi học đã được
hưởng chế độ giáo dục như nhau; ai có khả năng phát triển trí lực
đều được xã hội tạo điều kiện để nâng cao trình độ. Chế độ học tập
không mất tiền đã đưa hàng triệu con em nhân dân lao động đến các
trường đại học. Từ chế độ sở hữu tập thể và quốc hữu hóa, sự chăm
sóc y tế cũng đồng đều cho mọi người. Hệ thống các cơ sở chữa
bệnh, từ cơ quan, xí nghiệp đến làng xã, huyện, tỉnh, thành phố, đều
chăm sóc nhân đạo cho người già yếu, người có bệnh. Trong xã hội,
mọi thành viên đến tuổi lao động đều có việc làm ở hợp tác xã hay
trong cơ quan, xí nghiệp nhà nước. Tất cả các cơ sở đào tạo đều bố
trí việc làm cho những người đã được đào tạo.
Trên cơ sở chế độ hợp tác và quốc doanh, sự phân phối theo lao
động đã được tiến hành. Tuy nhiên, do cơ sở hạ tầng của Việt Nam
lúc này còn yếu kém, năng suất lao động rất thấp, nhiều cơ sở lao
động không có việc làm, nên mặc dù phân phối theo lao động, nhưng
giữa Chủ tịch nước và người phục vụ, giữa giám đốc xí nghiệp và
công nhân bình thường, giữa người làm nhiều và làm ít hưởng thụ
không chênh lệch là bao.
Sau cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, nhân dân Việt Nam lại
phải tiếp tục đấu tranh để thống nhất Tổ quốc do âm mưu chia cắt
lâu dài của các thế lực phản động tiến hành. Vừa chiến đấu, vừa sản
xuất, Việt Nam đã thực hiện chế độ phân phối bao cấp. Chế độ phân
phối bao cấp tuy đã huy động được sức người, sức của để thực hiện
mục tiêu thống nhất đất nước, nhưng trong xã hội đã tạo ra những
bất công mới. Người làm nhiều, người có năng lực không có điều
kiện để phát huy khả năng của mình. Sự dựa dẫm trong lao động,
làm việc cầm chừng, chủ nghĩa trung bình xuất hiện làm cho năng
suất lao động đã thấp, với sự phân phối bình quân, lại càng giảm sút
thảm hại.

trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang tạo nên những
chuẩn mực mới để thực hiện công bằng xã hội. Các chuẩn mực này
bắt nguồn từ đạo lý “uống nước nhớ nguồn” truyền thống. Trước hết
là việc phân phối theo lao động phải gắn với lòng yêu Tổ quốc.
Những người buôn gian, bán lậu, trốn tránh nghĩa vụ lao động không
thể hưởng thụ như những người đã từng cống hiến sức người, sức
của cho Tổ quốc. Trong xã hội Việt Nam truyền thống, nhiều triều
đại đã từng gắn công bằng xã hội với sự cống hiến cho Tổ quốc. Vào
mùa xuân năm 1429, sau khi nhân dân Việt Nam chiến thắng quân
Minh, Vua Lê Thái Tổ đã viết rằng: Hiện nay, “người đi đánh giặc
thì nghèo, kẻ rong chơi thì giàu, người đi chiến đấu thì không có một
thước, một tất đất mà ở, còn những kẻ du thủ, du thực không có ích
gì cho nước thì lại có quá thừa ruộng đất, hoặc đi làm nghề trộm
cướp. Thành ra không có ai chịu hết lòng với nước chỉ ham nghĩ phú
quý mà thôi. Các đại thần cần bàn định số ruộng cấp cho quan lại,
quân nhân và dân chúng, trong từ đại thần trở xuống, dưới đến người
già yếu, mồ côi, góa chồng, đàn ông, đàn bà trở lên, loại nào được
cấp bao nhiêu thì tâu”(1).
Thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã tiếp thu những giá trị văn
hóa truyền thống, chấp nhận mọi sự cạnh tranh lành mạnh, nhưng
không chấp nhận những kẻ trốn tránh nghĩa vụ xã hội, những thủ
đoạn phá hoại lợi ích của người khác. Nhà nước Việt Nam là Nhà
nước của dân, do dân và vì dân. Nhà nước ấy sẽ can thiệp vào mọi
sự tăng trưởng kinh tế, nếu nó đe doạ đến quyền lợi của đại đa số
nhân dân. Phát triển kinh tế phải đi đôi với công bằng xã hội.
Để thực hiện công bằng xã hội theo cơ chế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa, Nhà nước Việt Nam đã đề ra rất nhiều chính sách
nhằm giúp đỡ những người tàn tật, già yếu, cô đơn, các gia đình
thương binh, liệt sĩ, những dân tộc ở vùng cao, vùng xa, vùng sâu,

hóa. Nhiều vấn đề công bằng xã hội đã được đặt ra. Có những nơi
lấy đất của dân làm nhà máy thủy điện, nhưng nhân dân ở chính nơi
ấy lại chưa được hưởng thành quả của công nghiệp hóa. Nhiều người
bị mất đất vì đô thị hóa mà vẫn chưa có công ăn, việc làm. Vấn đề
công bằng trong giáo dục và y tế vẫn còn là một nỗi nhức nhối
chung của xã hội. Tuy giáo dục và y tế đã được xã hội hóa, nhưng
những cơ hội để hưởng các thành quả ấy còn phụ thuộc vào thu nhập
của nhân dân. Một bộ phận nhân dân còn thu nhập thấp, cơ hội được
hưởng chế độ giáo dục và y tế cao là rất hiếm hoi. Chế độ lương của
nhà nước còn bất hợp lý so với thu nhập ngoài nhà nước và sự tăng
giá của thị trường. Người hưởng lương hưu, người già yếu, bệnh tật
còn gặp rất nhiều khó khăn.
Hiện nay, ở Việt Nam đang có một nguy cơ làm mất cân bằng xã hội
là nạn tham nhũng và sự can thiệp của một số thế lực phản động.
Chúng đã biến trắng thành đen, phá hoại sự ổn định xã hội, đảo lộn
sự phân phối theo lao động
Có thể nói, công bằng xã hội ở Việt Nam được diễn ra trong bốn thời
kỳ khác nhau. Thời kỳ mất công bằng toàn diện là thời kỳ nhân dân
Việt Nam sống dưới chế độ thuộc địa nửa phong kiến. Thời kỳ thứ
hai là thời kỳ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Đây là thời kỳ
hình thành những chuẩn mực công bằng mới cho xã hội sau gần một
thế kỷ bị áp bức, bóc lột. Thời kỳ này là “thời kỳ lãng mạn” trong
lịch sử phát triển Việt Nam, thời kỳ mà người ta chỉ nghĩ đến cống
hiến, ít nghĩ đến hưởng thụ; nghĩ đến lao động cho Tổ quốc mà
không nghĩ đến thu vén cá nhân. Thời kỳ thứ ba là thời kỳ hợp tác
hóa, quốc doanh hóa và phân phối theo cơ chế bao cấp. Thời kỳ này
đã tạo ra được nhiều giá trị công bằng về giáo dục, y tế, nhưng nó đã
làm cho xã hội Việt Nam phát triển rất chậm và tạo ra sự mất công
bằng ở những lĩnh vực lao động chủ yếu. Thời kỳ thứ tư là thời kỳ từ
năm 1986 đến nay. Đây là thời kỳ thực hiện công bằng xã hội theo

yếu thì thua.
CÔNG BẰNG XÃ HỘI Ở VIỆT NAM: NHẬN DIỆN VÀ GI
ẢI PHÁP THỰC
HIỆN (Tiếp theo) ĐỖ HUY
(*)Nhiều nhà triết học có tâm huyết hiện nay thừa nhận rằng, quy luật thị trường
không phải là phương thức tốt nhất để giải quyết công bằng xã hội. Thị trường
tài chính, thị trường ngân hàng, thị trường chứng khoán, thị trường lao động, vay
nợ nước ngoài, sự phát triển không đều về khoa học, kỹ thuật, các làn sóng xuất
khẩu, đầu tư, tin học…, trong bối cảnh toàn cầu hóa, dẫu mang lại cơ hội cho
việc giải quyết một số vấn đề về lợi ích cá nhân, tập thể, dân tộc và quốc tế; song
cái thị trường ấy cũng chứa đầy những hiểm nguy, khi nó tạo ra sự mất mát, nô
dịch, đói nghèo, tha hóa, vô nhân đạo dưới hình thức mới.
Rõ ràng là, vấn đề công bằng xã hội hiện nay không chỉ là năng suất lao động, sự
giàu sang, thu nhập bình quân tính theo đầu người cao, mà chủ yếu là liên quan
đến chế độ xã hội.
Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ tiến lên chủ nghĩa xã
hội (năm 1991), Đảng Cộng sản Việt Nam đã đưa ra nhận thức sâu sắc rằng, ở
Việt Nam, muốn thực hiện được công bằng xã hội toàn diện thì phải gắn độc lập
dân tộc với chủ nghĩa xã hội. Độc lập dân tộc là điều kiện đầu tiên để thực hiện
công bằng xã hội và chủ nghĩa xã hội là cái nôi quan trọng để thực hiện các mục
tiêu công bằng xã hội toàn diện. Để thực hiện được công bằng xã hội toàn diện,

Như vậy, để thực hiện công bằng xã hội ở Việt Nam hiện nay, vấn đề không chỉ
là phân phối theo lao động gắn với cống hiến và hưởng thụ, mà là phải phát triển
xã hội toàn diện. Các giải pháp kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa phải có sự dính
kết như các mắt xích trong hệ thống xã hội lấy con người làm trung tâm.
Để thực hiện công bằng xã hội, các vấn đề về lợi ích xã hội, lợi ích cá nhân,
cũng như lợi ích dân tộc và lợi ích quốc tế chiếm một vị trí quan trọng. Trong
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng
Cộng sản Việt Nam đã coi mục tiêu giải phóng các năng lực của con người,
trong đó có năng lực cá nhân và việc thiết lập khối đại đoàn kết dân tộc và quốc
tế là những cái tạo ra sự phát triển công bằng bền vững.
Để thực hiện công bằng xã hội, trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời
kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng Cộng sản Việt Nam còn khẳng định việc
chú ý đến lao động, đến sự phân phối theo lao động, sự tương quan giữa lao
động giản đơn và lao động phức tạp, giữa thời gian lao động tất yếu và lao động
tự do, giữa lao động và nhu cầu, giữa sở hữu lao động và thành quả lao động
nhằm tạo cho các cá nhân sự hứng thú trong lao động và làm cho lao động trở
thành nhu cầu bên trong của cá nhân. Đến lượt mình, chính quá trình này sẽ tạo
nên mối quan hệ mới giữa cống hiến và hưởng thụ – cơ sở quan trọng để tạo ra
sự phân phối công bằng.
Hiện nay, để thực hiện sự công bằng xã hội, chúng ta đang chú ý đến giải pháp
dân chủ hóa. Chúng ta chấp nhận những luật chơi chung khi tham gia APEC và
vào Tổ chức Thương mại thế giới nhằm tăng trưởng mạnh mẽ hơn nữa nền kinh
tế ở Việt Nam, nhưng chúng ta không chấp nhận sự tăng trưởng kinh tế bằng
mọi giá. Tăng trưởng kinh tế gắn với công bằng xã hội là sự tăng trưởng bền
vững mà chúng ta đã và đang lựa chọn. Để thực hiện công bằng xã hội trong quá
trình tăng trưởng kinh tế, chúng ta đang xây dựng cơ chế và thiết chế dân chủ
theo di huấn của Chủ tịch Hồ Chí Minh:
“Bao nhiêu lợi ích đều vì dân.
Bao nhiêu quyền hạn đều của dân.
Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân.