êìn phẫi nhêën mẩnh rùçng, chûa bao
giúâ nhên loẩi àûúåc chûáng kiïën
nhûäng thay àưíi nhanh chống vúái
quy mư rưång lúán vâ mûác àưå ngây câng sêu
sùỉc trong cấc lơnh vûåc ca àúâi sưëng xậ hưåi
ca thïë giúái do tiïën trònh phất triïín mang
lẩi nhû trong thúâi gian vûâa qua. Ngoâi
mùåt tđch cûåc vâ tiïën bưå, khưng thïí khưng
thûâa nhê
ån quấ trònh àố cng àậ vâ àang
àùåt têët cẫ cấc nûúác trûúác mưåt loẩt vêën àïì
toân cêìu nống bỗng, tấc àưång vâ àe dổa
trûåc tiïëp àïën triïín vổng phất triïín ca
nhên loẩi, nhû xu hûúáng gia tùng bêët bònh
àùèng xậ hưåi vâ chïnh lïåch giâu nghêo, vêën
àïì cẩn kiïåt tâi ngun thiïn nhiïn vâ ư
nhiï
ỵm mưi trûúâng sinh thấi, vêën àïì an
ninh toân cêìu, nguy cú suy thoấi vùn
hoấ… Àố lâ nhûäng hïå quẫ nghiïm trổng
ca quan niïåm c vïì sûå phất triïín (phất
triïín ngùỉn hẩn, àưìng nhêët phất triïín vúái
tùng trûúãng kinh tïë). Têët cẫ nhûäng àiïìu
àố båc nhên loẩi phẫi hûúáng àïën mưåt
quan niïåm múái, àng àù
ỉn vâ thưng minh
hún vïì sûå phất triïín – chiïën lûúåc phất
triïín bïìn vûäng. Khưng nùçm ngoâi qu àẩo
vêån àưång chung ca thïë giúái, úã Viïåt Nam,
phất triïín bïìn vûäng àậ àûúåc Àẫãng Cưång
sẫn vâ Nhâ nûúác Viïåt Nam xấc àõnh lâ

(*) Phố giấo sû, Tiïën sơ, Giấm àưëc Hổc viïån Bấo chđ
vâ Tun truìn.
PHẤT TRIÏÍN BÏÌN VÛÄNG ÚÃ VIÏÅT NAM
MƯÅT SƯË VÊËN ÀÏÌ L LÅN VÂ THÛÅC TIÏỴN
HOÂNG ÀỊNH CCâ(*)
Trong bâi viïët nây, tấc giẫ àậ lån chûáng àïí lâm rộ viïåc thûåc hiïån chiïën lûúåc phất triïín bïìn vûäng
úã Viïåt Nam trong thúâi gian qua. Theo tấc giẫ, ngoâi nhûäng thânh tûåu to lúán àậ àẩt àûúåc, chng ta
cng àang phẫi àưëi mùåt vúái mưåt sưë vêën àïì cú bẫn nẫy sinh trong tiïën trònh phất triïín àêët nûú
ác. Àố
lâ: 1/ Nïìn kinh tïë cố sûå tùng trûúãng nhûng chûa thêåt sûå bïìn vûäng; 2/ Chûa thûåc hiïån thêåt tưët viïåc
kïët húåp tùng trûúãng kinh tïë vúái tiïën bưå vâ cưng bùçng xậ hưåi; 3/ Nguy cú ư nhiïỵm mưi trûúâng vâ cẩn
kiïåt tâi ngun thiïn nhiïn. Trïn cú súã àố, tấc giẫ àậ àïì xët vâ lån giẫi mưåt sưë biïån phấp ch ë
u
nhùçm gốp vâo viïåc giẫi quët mưåt cấch hiïåu quẫ nhûäng vêën àïì àùåt ra nïu trïn.
nghÞ qut x cđa ®¶ng vμ thùc tiƠn cc sèng
trûúãng kinh tïë vâ bẫo vïå mưi trûúâng tûå
nhiïn, bẫo àẫm sûå cưng bùçng giûäa cấc thïë
hïå trong viïåc sûã dng tâi ngun thiïn
nhiïn vâ bẫo vïå mưi trûúâng. Tûåu trung lẩi,
phất triïín bïìn vûäng bao gưìm ba chiïìu
cẩnh (hay nhùçm àïën 3 mc tiïu) ch ëu:
tùng trûúãng kinh tïë, bẫo vïå mưi trûúâng vâ
cưng bùçng xậ hưåi. Nối ca
ách khấc, phất
triïín bïìn vûäng lâ sûå phất triïín trong àố
bẫo àẫm kïët húåp hâi hoâ giûäa mc tiïu
kinh tïë, mc tiïu xậ hưåi vâ mc tiïu bẫo
vïå mưi trûúâng.
Sau khi U ban Mưi trûúâng vâ Phất
triïín ca Liïn Húåp Qëc àûa ra nhûäng

phất triïín con ngûúâi; thûåc hiïån tiïën bưå vâ
cưng bùçng xậ hưåi ngay trong tûâng bûúác vâ
tûâng chđnh sấch phất triïín; tùng trûúãng
kinh tïë ài àưi vúái phất triïín vùn hoấ, y tïë,
giấo dc…, giẫi quët tưët cấc vêën àïì xậ hưåi
vò mc tiïu phất triïín con ngûúâi; bẫo vï
å vâ
sûã dng cố hiïåu quẫ tâi ngun qëc gia,
cẫi thiïån mưi trûúâng tûå nhiïn; hoân chónh
låt phấp, tùng cûúâng quẫn l nhâ nûúác
vïì bẫo vïå vâ cẫi thiïån mưi trûúâng tûå
nhiïn…(1). Trïn thûåc tïë, ngay tûâ cëi
nhûäng nùm 80, àêìu nhûäng nùm 90 ca thïë
k XX, cng vúái viïåc thûåc hiïån cưng
nghiïåp hoấ, hiïån àẩi hoa
á nhùçm phất triïín
nïìn kinh tïë - xậ hưåi ca àêët nûúác, Viïåt
Nam àậ tđch cûåc tiïën hânh cưng cåc àưíi
múái toân diïån àêët nûúác, tòm tôi vâ vêån
dng nhiïìu biïån phấp quan trổng àïí phất
triïín cấc lơnh vûåc kinh tïë, xậ hưåi vâ bẫo vïå
mưi trûúâng; cam kïët thûåc hiïån àêìy à
Chûúng trònh Nghõ sû
å 21. Trong tiïën trònh
phêën àêëu thûåc hiïån mc tiïu dên giâu,
nûúác mẩnh, xậ hưåi cưng bùçng, dên ch vâ
vùn minh, Viïåt Nam ln kiïn trò vâ thûåc
hiïån mưåt cấch nghiïm tc cấc cam kïët
qëc tïë vâ àậ àẩt àûúåc nhûäng thânh cưng
lúán, cố nghơa quan trổng trïn cẫ ba mc

cng bõ ẫnh hûúãng do cåc khng hoẫng
tâi chđnh thïë giúái, song vúái nhûäng nưỵ lûåc
ca Àẫng vâ Nhâ nûúác cng toân dên,
trong 6 thấng àêìu nùm 2009, tưëc àưå tùng
trûúãng kinh tïë ca nûúác ta vêỵn àẩt 3,9%.
Rộ râng, àố lâ nhûäng thânh tûåu phất triïín
kinh tïë quan trổng ca àêët nûúác.
Àiïím nưíi bêåt úã Viïåt Nam lâ cấc thânh
tûåu phất triïín kinh tïë ln gùỉ
n chùåt vúái
thânh tûåu vïì phất triïín con ngûúâi, tùng
trûúãng kinh tïë àậ hûúáng vâo giẫi quët
cấc vêën àïì xậ hưåi vâ con ngûúâi. Trong tiïën
trònh àưíi múái, con ngûúâi àûúåc àùåt vâo võ trđ
trung têm, vûâa lâ mc tiïu vûâa lâ àưång
lûåc ca sûå phất triïín kinh tïë - xậ hưåi. Àiïìu
nây thïí hiïå
n úã chưỵ, chó sưë phất triïín con
ngûúâi (HDI) ca Viïåt Nam khưng ngûâng
àûúåc nêng cao. So vúái Nam Phi, mùåc d
thu nhêåp bònh qn àêìu ngûúâi ca Viïåt
Nam chó bùçng 1/3, song chó sưë HDI ca
Viïåt Nam lẩi tûúng àûúng vúái Nam Phi.
Theo Bấo cấo phất triïín con ngûúâi nùm
2007/2008 ca Liïn Húåp Qëc, Viïåt Nam
hiïån cố chó sưë HDI úã hẩng trung bònh (àẩt
0,733); so vúái nùm 2006, Viïåt Nam àậ tùng
4 bêåc tûâ võ trđ 108 lïn võ trđ 105 trong tưí
ng
sưë 177 nûúác àûúåc xïëp hẩng. Hóåc, ngay tûâ

trûúãng nhûng chûa thêåt sûå bïìn vûäng. Mùåc
d
nïìn kinh tïë nûúác ta àậ cố sûå phất triïín
trong nhiïìu nùm liïn tc, song chêët lûúång
tùng trûúãng vêỵn lâ vêën àïì àấng quan têm.
Àấnh giấ nhûäng ëu kếm trong lơnh vûåc
phất triïín kinh tïë, Àẩi hưåi X ca Àẫng àậ
chó rộ rùçng, tưëc àưå tùng trûúãng kinh tïë vêỵn
thêëp hún so vúái khẫ nùng…, thu nhêåp
bònh qn àêìu ngûúâi thêëp. Tùng trûúãng
kinh tïë ch ëu dûåa vâo cấc nhên tưë phất
triïín theo chiïìu rưång,… cưng nghïå thêëp,
tiïu hao vêåt chêët cao, sûã dng nhiïìu tâi
ngun, vưën vâ lao àưång. Khẫ nùng cẩnh
tranh ca nïìn kinh tïë côn kếm, chi phđ
kinh doanh cao, chêët lûúång vâ hiïåu quẫ
côn thêëp(2). Hâm lûúång tri thûác, tiïën bưå
khoa hổc - cưng nghïå trong sẫn phêím côn
thêëp so vú
ái cấc nûúác trïn thïë giúái vâ trong
khu vûåc. Theo bấo cấo ca Diïỵn àân kinh
tïë thïë giúái nùm 2004 vïì cẩnh tranh toân
cêìu, trong tưíng sưë 104 nûúác àûúåc khẫo sất,
Viïåt Nam àûáng thûá 77 (trong àố, chó sưë
5
PHẤT TRIÏÍN BÏÌN VÛÄNG ÚÃ VIÏÅT NAM
(2) Xem: Àẫng Cưång sẫn Viïåt Nam. Vùn kiïån Àẩi
hưåi àẩi biïíu toân qëc lêìn thûá X. Sàd., tr.162 -163.
cẩnh tranh vïì mưi trûúâng kinh tïë vơ mư
xïëp thûá 58/104, vïì thïí chïë cưng xïëp thûá

åp àïí chuín
cho cấc dûå ấn, cấc doanh nghiïåp khưng
thìn tu lâ vêën àïì kinh tïë; hún thïë, àố
côn lâ vêën àïì xậ hưåi phûác tẩp. Ngoâi viïåc
giấ àïìn b thêëp vâ chïnh lïåch giûäa cấc
vng, ngûúâi nưng dên côn phẫi àưëi mùåt vúái
mưåt loẩt khố khùn àûúåc dûå bấo trûúác: ho
å sệ
lâm gò àïí sưëng khi khưng côn rång àêët,
khi khưng chuín àưíi àûúåc nghïì nghiïåp?
Thiïëu hóåc khưng cố viïåc lâm lâ ngun
nhên trûåc tiïëp dêỵn àïën àối nghêo hóåc tấi
àối nghêo; àưìng thúâi, àố cng lâ ngìn gưëc
dêỵn àïën cấc loẩi tïå nẩn xậ hưåi khấc. Vò
vêåy, khi phï duåt cấ
c dûå ấn, Nhâ nûúác
cêìn xem xết k lûúäng vâ cố cấc biïån phấp
giẫi quët khẫ thi vâ triïåt àïí cấc vêën àïì xậ
hưåi nẫy sinh gêy khố khùn cho sûå phất
triïín bïìn vûäng ca tûâng àõa phûúng nối
riïng, ca cẫ nûúác nối chung.
Tònh trẩng “ư nhiïỵm mưi trûúâng xậ
hưåi” vúái nhûäng biïíu hiïån nhû bn bấ
n
trấi phếp vâ nghiïån ngêåp, ht chđch ma
tu ngây câng gia tùng; cấc tïå nẩn mẩi
dêm, vùn hoấ àưìi tru àậ len lỗi àïën cẫ
nhûäng vng nưng thưn vưën n bònh trûúác
àêy; tònh trẩng tưåi phẩm, suy giẫm àẩo
àûác vâ nhên cấch, nhêët lâ trong giúái trễ…

phẫi cố thúâi gian, hún nûäa giấ trõ kinh tïë
cng nhû àa dẩng sinh hổc lẩi khưng thïí
sấnh bùçng rûâng tûå nhiïn. Qu àêët nưng
nghiïåp cng àang ngây câng suy giẫm do
tưëc àưå àư thõ hoấ vâ cưng nghiïå
p hoấ diïỵn
HOÂNG ÀỊNH CC
6
ra nhanh chống. Tònh trẩng quy hoẩch
treo, bỗ hoang hoấ lâm lậng phđ tâi
ngun àêët àai, trong khi nưng dên thiïëu
àêët canh tấc. Àố lâ chûa nối àïën nhûäng hïå
quẫ trûúác mùỉt vâ lêu dâi do ẫnh hûúãng
ca biïën àưíi khđ hêåu toân cêìu. Theo cấc
nhâ khoa hổc, Viïåt Nam hiïån lâ mưåt trong
nhûäng nûúác chõu tấc àưång trûåc tiïëp ca
biïën sûå
biïën àưíi khđ hêåu (trong 40 - 50
nùm qua, nhiïåt àưå trung bònh nùm ca
Viïåt Nam àậ tùng lïn tûâ 0,5 - 0,7 àưå C,
mûåc nûúác biïín dêng cao 20 cm). Nûúác biïín
dêng sệ tấc àưång mẩnh mệ àïën cấc ngânh
kinh tïë, trûúác hïët lâ nưng nghiïåp. Hiïån
nay, nûúác ta vêỵn cố túái 75 % dên sưë sưëng
vâ lao àưång trïn vng àêët nưng nghiïåp.
Cấc nhâ khoa hổc àûa ra cẫnh bấo rùçng,
nïëu v
ng àêët nưng nghiïåp nây bõ ngêåp do
ẫnh hûúãng tûâ sûå biïën àưíi khđ hêåu sệ tấc
àưång àïën 15% dên sưë tûúng àûúng vúái 12 -

khưng àưíi múái vâ tđch cûåc trang bõ cưng
nghïå hiïån àẩi, sẩch, àưìng thúâi ch àư
ång
ấp dng cấc biïån phấp xûã l chêët thẫi,
thûåc hiïån nghiïm tc cấc cam kïët vïì bẫo
vïå mưi trûúâng thò cấc àún võ sẫn xët, d
àùåt úã àêu cng vêỵn gêy ư nhiïỵm, lâm ẫnh
hûúãng àïën chêët lûúång mưi trûúâng vâ sûác
khoễ cưång àưìng. Viïåc cấc doanh nghiïåp
sẫn xët kinh doanh khưng thûåc hiïån
nghiïm quy trònh xû
ã l chêët thẫi àậ gêy
nïn mêu thỵn giûäa ngûúâi dên cấc vng
lên cêån vúái doanh nghiïåp, vûâa lâm giấn
àoẩn hoẩt àưång sẫn xët vûâa ẫnh hûúãng
àïën trêåt tûå an toân xậ hưåi. Côn bao nhiïu
doanh nghiïåp nhû Cưng ty Vïdan àang
hâng ngây hâng giúâ tân phấ mưi trûúâng vò
mc àđch lúåi nhån kinh tïë thìn ty ca
mònh, sệ
côn bao nhiïu con sưng chïët nhû
sưng Thõ Vẫi, sưng Tư Lõch, sưng Nhụå?
Con ngûúâi sệ vư cng cú cûåc nïëu àối nghêo
ln rònh rêåp, nhûng ngay cẫ khi cố cåc
sưëng vêåt chêët à àêìy mâ mưi trûúâng sưëng
khưng an toân thò cng khưng thïí nối lâ cố
chêët lûúång sưëng cao.
Phất triïín bïìn vûäng, xết àïën cng, lâ
phất triïín hûúáng àïën tùng trûúãng nhûäng
giấ

phất triïín bïìn vûäng, kiïn qu
ët loẩi bỗ tû
tûúãng phất triïín kinh tïë bùçng mổi giấ. Búãi
lệ, nïëu phất triïín kinh tïë mâ xem nhể
hóåc lậng qụn mc tiïu phất triïín xậ hưåi
vâ bẫo vïå mưi trûúâng thò cấi giấ phẫi trẫ
sệ khưng thïí lûúâng hïët; thêåm chđ hïå quẫ
sệ lâ “phẫn phất triïín”. Phất triïín bïìn
vûäng khưng thïí chó lâ àûúâng lưë
i chung, mâ
quan trổng hún, nố cêìn phẫi àûúåc xậ hưåi
hoấ, trúã thânh nhêån thûác vâ hânh àưång
thûåc tiïỵn c thïí ca mổi ch thïí, ca toân
xậ hưåi.
Thûá hai, cêìn hoân thiïån hïå thưëng
phấp låt, hònh thânh trong toân xậ hưåi
thối quen vùn hoấ “sưëng vâ lâm viïå
c theo
hiïën phấp vâ phấp låt”. Phấp låt, mưåt
mùåt, tẩo hânh lang phấp l thån lúåi cho
mổi ch thïí kinh tïë (cấc ngânh, cấc thânh
phêìn vâ mổi ngûúâi lao àưång) àûúåc tûå do
sẫn xët, phất triïín kinh tïë theo låt
àõnh; mùåt khấc, lâ “cưng c” àïí xûã l
nhûäng vi phẩm, bẫo àẫm duy trò mổi hoẩt
àư
ång trong xậ hưåi phẫi cố k cûúng. Theo
àố, hïå thưëng phấp låt phẫi à mẩnh,
àûúåc thûåc thi mưåt cấch nghiïm minh,
khấch quan vâ cưng bùçng vúái têët cẫ mổi

sûå ưín àõnh trong àúâi sưëng xậ hưåi - ëu tưë
àùåc biïåt quan trổng àïí phất triïín nïìn kinh
tïë - xậ hưåi ca àêët nûúác theo àõnh hûúáng xậ
hưåi ch nghơa. Têët nhiïn, viïåc giẫi quët
cấc vêën àïì xậ hưåi khưng thïí chó lâ trấch
nhiïåm ca Nhâ nûúác, àố côn lâ trấ
ch
nhiïåm ca mổi ngûúâi, ca toân xậ hưåi.
Phất triïín bïìn vûäng trïn cẫ ba
phûúng diïån: phất triïín bïìn vûäng vïì kinh
tïë, phất triïín bïìn vûäng vïì xậ hưåi vâ phất
triïín bïìn vûäng vïì mùåt mưi trûúâng lâ xu
thïë chung ca cấc qëc gia, vng lậnh thưí
trïn thïë giúái, àưìng thúâi la
â mưåt àùåc àiïím
nưíi bêåt ca thïë giúái àûúng àẩi, phẫn ấnh
sûå nưỵ lûåc chung ca cưång àưìng qëc tïë vò
mc tiïu bẫo àẫm vâ nêng cao chêët lûúång
sưëng ca cấc thïë hïå hiïån tẩi vâ tûúng lai.
Àố cng lâ chiïën lûúåc phất triïín ûu tiïn
mâ Àẫng Cưång sẫn, Nhâ nûúá
c vâ nhên
dên Viïåt Nam hûúáng túái.

HOÂNG ÀỊNH CC
8