Cảnh giác với tác dụng phụ của các
thuốc ngủ thế hệ mới
Các thuốc ngủ thế hệ cũ thường có nhược điểm gây quen thuốc
như phenobarbital, gây hội chứng lệ thuộc thuốc như loại
benzodiazepin… vì vậy không thể dùng lâu dài cho các trường
hợp mất ngủ mạn. Để khắc phục tình trạng trên, thuốc ngủ thế
hệ mới đã ra đời đưa vào thị trường từ năm 2007 và đã có mặt ở
nước ta. Thế nhưng dùng thuốc ngủ thế hệ mới có thật sự yên
tâm như chúng ta nghĩ?
Ưu điểm của thuốc ngủ thế hệ mới
Thế hệ thuốc ngủ mới không có cấu trúc benzodiazepin gọi
chung là nhóm nonbenzodiazepin bao gồm: zolpidem (ambien,
ivedal), eszopiclon (lunesta), zalepon (sonatra, starnoc).
Các thuốc ngủ thế hệ cũ benzodiazepin tác dụng lên thụ thể
GABA-A ở type alpha-1 (chịu trách nhiệm về giấc ngủ), đồng
thời ở type alpha 2-3-5 (chịu trách nhiệm về lo âu, quên, giãn
cơ) nên có hiệu ứng gây ngủ, giải lo âu, giãn cơ song lại gây
trạng thái “quá thoải mái” (phởn phơ) nếu sử dụng kéo dài hoặc
bị lạm dụng như ma túy sẽ gây “hội chứng lệ thuộc thuốc”.
Các thuốc ngủ thế hệ mới, tuy không có cấu trúc benzodiazepin
nhưng cũng có tác dụng trên thụ thể GABA-A chủ yếu ở type
alpha-1 nên có hiệu ứng gây ngủ, nhưng ít tác dụng phụ hơn các
benzodiazepin. Do vậy, có thể dùng trong 2-6 tuần (Theo FDA)
hay 4 tuần (Theo Australia). Trong thực tế cũng có nghiên cứu
dùng trong 6 tháng (đối với zolpidem) không ghi nhận tai biến,
nhưng chưa được ứng dụng trong lâm sàng.

Dùng thuốc trị mất ngủ phải do
bác sĩ chỉ định.
Những nhược điểm cần lưu ý
Zolpidem cũng có tác dụng GABA-A yếu hơn ở type alpha 2-3,

gây ra các trạng thái tâm thần nói trên, đặc biệt là làm suy giảm
trí nhớ, dẫn đến trạng thái thiếu tỉnh táo, lú lẫn, bị té ngã gây
nguy hiểm cho người già nên phải thận trọng dùng cho đối
tượng này. Trong thực tế, việc nghiên cứu tính an toàn dài hạn
chưa đầy đủ, cần phải có những nghiên cứu thêm sau này. Ở
nước ta, các thuốc này được thầy thuốc khuyên dùng không nên
quá 2 tuần.
Riêng zolpidem còn gây ra các hiệu ứng bất thường: nói chuyện,
làm việc trong lúc ngủ, đôi khi còn đáp ứng được một số câu hỏi
như là tỉnh táo. Sẽ rất dễ nhận thấy sự bất thường này vì lời nói
thường không liên hệ với thực tại, chứng tỏ chỉ là một sự rối
loạn mà không xuất phát từ sự minh mẫn của trí óc. Đây là trạng
thái “sleepwwaking”, một trạng thái ghép (schizophasíc), giống
như các trạng thái thường gặp trong bệnh tâm thần phân liệt
(schizophrenia) nên rất nguy hiểm. Tại Australia, năm 2007 có
một người đàn ông đã chết do nhảy từ ban công xuống, điều tra
cho biết, trước đó người này đã dùng zolpidem. Tại Australia,
zolpidem được đem ra xem xét tại Ban tư vấn thực hành tốt điều
trị (therapeupeutic good administration) và đưa ra lời cảnh báo:
“Zolppidem có thể tạo một giấc ngủ phức tạp, nguy hiểm tiềm
tàng liên quan đến hành vi “đi - ngủ”, “lái xe-ngủ” và các hành
vi kỳ dị khác. Không được uống rượu, thận trọng cần thiết với
các thuốc trầm cảm, các thuốc làm trầm suy hệ thần kinh trung
ương khác khi dùng zolpidem, cần có sự giám sát chặt chẽ của y
tế và không dùng thuốc quá 4 tuần”.
Như vậy, thuốc ngủ thế hệ mới ít độc hơn phenobarbital,
benzodiazepin, có thể đáp ứng một phần nào mong muốn đề ra
khi nghiên cứu, nhưng không hẳn đã loại bỏ được hoàn toàn các
nhược điểm của thuốc cũ, nên vẫn chưa thể là một thuốc dùng
dài hạn được, cần tránh sự lạm dụng. Ngoài ra, đây là thế hệ