Cẩn trọng với tác dụng phụ của
thuốc chống trầm cảm

Não của người mắc chứng trầm cảm. - Não người bình thường.
Trầm cảm có thể do các yếu tố nội sinh, sang chấn tâm lý, căng thẳng tâm
lý kéo dài, do tâm lý - xã hội, do các bệnh ở não, suy nhược , trừ một số trầm
trọng phải nằm viện, số còn lại thường chữa tại nhà. Người bệnh, người nhà cần
biết về thuốc và tác dụng phụ để dùng đúng chỉ dẫn mới có hiệu quả và tránh tai
biến.
Trong quá trình dẫn truyền thần kinh, các chất serotonin, dopamin,
adrenalin, noradrenalin có giai đoạn bị "khử hoạt tính" do "sự nắm bắt" và "tái
nắm bắt neuron". Khi các chất này bị giảm sút quá mức sẽ tạo ra trạng thái ức chế
(giảm khí sắc, giảm năng lượng, giảm hoạt động) gọi là trầm cảm. Các thuốc
chống trầm cảm ức chế "sự nắm bắt" và "tái nắm bắt" neuron (có hay không chọn
lọc) nên chống lại được trạng thái này.
Tuy cơ chế tác dụng gần như nhau nhưng trong lâm sàng mỗi thuốc chỉ
đáp ứng trên một số trạng thái trầm cảm nhất định. Ví dụ, các thuốc chống trầm
cảm 3 vòng (amitriptylin) dùng trong trầm cảm nội sinh (loạn tâm thần hưng trầm
cảm); exffexor dùng trong rối loạn ưu tư lan rộng; fluoxetin dùng trong trầm cảm
rối loạn ám ảnh-bức bách. Người bệnh, người nhà không thể tự nhận biết, phân
biệt được nên phải khám chuyên khoa từ đầu cũng như tái khám (khi có diễn biến)
để được chỉ định đúng thuốc.
Một số tác dụng phụ và tương tác thường gặp ở thuốc chống trầm cảm
- Làm xuất hiện ý nghĩ tự sát: hiện tượng này hay xảy ra lúc mới điều trị.
Người bệnh có thể bỏ thuốc hoặc có hành vi nguy hiểm. Bệnh nhân nên được
quản lý ở bệnh viện hoặc có người nhà theo dõi.
- Gây căng thẳng, mất ngủ: thường xuất hiện lúc mới dùng thuốc, giống
như quá liều. Cần chỉnh liều hoặc cho kết hợp thêm thuốc làm dịu.
- Làm hạ ngưỡng động kinh: Làm cho người động kinh dễ lên cơn co giật.
Phải ngừng ngay thuốc khi xuất hiện cơn co giật.
Thuốc trầm cảm được chuyển hoá hầu hết tại gan, thải trừ qua thận dưới

thời kỳ đầu trị liệu, người bệnh bị căng thẳng, mất ngủ có thể cho dùng kết hợp
với thuốc làm dịu).
Một số các thuốc chống trầm cảm khi dùng chung với nhau cũng không có
lợi, thường làm tăng tiềm năng thuốc, gây độc (ví dụ: fluoxetin làm tăng cường
tiềm năng của thuốc chống trầm cảm 3 vòng).
Dùng thế nào cho đúng?
Thường dùng bắt đầu với liều thấp, tăng dần đến đạt yêu cầu, rồi duy trì
liều đó, nhưng cũng có khi thấy xuất hiện các hiện tượng như quá liều (do người
bệnh tăng tính nhạy cảm hay do gan thận giảm chức năng) lại phải giảm liều, hoặc
lúc trạng thái bệnh có thay đổi phải điều chỉnh liều hoặc thay thuốc. Không tăng
hay giảm liều một cách đột ngột để tránh các phản ứng bất lợi. Môi trường sống,
môi trường gia đình - xã hội rất quan trọng với người bệnh trầm cảm, cần chú ý
phối hợp. Tuy nhiên cần biết rõ khi bị bệnh thì nhất thiết phải chấp nhận việc dùng
thuốc và không bỏ dở khi chưa đủ liệu trình. Người bệnh trầm cảm thường phải
dùng nhiều thuốc trong thời gian dài, khó chủ động làm tốt các việc này. Người
nhà cần làm cho người bệnh thông suốt, giúp nhận quản lý và cho họ uống thuốc
đúng chỉ dẫn. Mặt khác phải theo sát và cùng người bệnh phát hiện với thầy thuốc
những bất thường (diễn biến bệnh, tác dụng phụ) để xử lý kịp thời.
Thuốc chống trầm cảm khó dùng nhưng do đặc thù chữa bệnh thường được
cho dùng tại nhà, vì vậy, sự kết hợp chặt chẽ giữa người bệnh - người nhà- thầy
thuốc giúp cho việc dùng thuốc hiệu quả an toàn hơn.