www.vncold.vn
1
CÔNG NGH TIN HC VÀ
THIT B TRONG VIC
QUN LÝ VN HÀNH CÁC
H THNG CÔNG TRÌNH
THY LI  VIT NAM
PGS.TS. Võ Khc Trí
Vin Khoa hc Thy li min Nam
TÓM T"T
Các h thng th y li hin nay  ang óng góp
rt nhiu trong vic phát trin các sn phm nông nghip, th y hi sn và ngành công nghip ch"
bi"n $ Vit Nam. Tuy nhiên ngu*n n+,c h-u nh+ không phát trin trong khi ó nhu c-u v l+/ng
th0c ngày càng gia t1ng do s0 phát trin dân s d4n "n vic gia t1ng din tích canh tác nông
nghip có t+,i. 67c bit là nh8ng vùng khan hi"m n+,c nh+ $ khu v0c Nam Trung B; và Tây
Nguyên ca Vit Nam. Ngoài ra l+ng n+,c còn phi chia s= cho nhiu ngành kinh t" trong n+,c
và cho c các quc gia khác n"u là l+u v0c sông quc t" nh+ sông Mêkông $ 6BSCL. Chính vì
vCy Dng dEng gii pháp công ngh tin hFc và thi"t bG trong vic qun lý vCn hành các h thng
công trình thy li có th xem nh+ m;t ch+/ng trình cp thi"t nhKm nâng cp và khai thác hiu
qu n1ng l0c hoLt ;ng ca h thng  có th áp Dng nhu c-u v dGch vE cp n+,c cho hin tLi
và trong t+/ng lai. Vn  7t ra là làm cách nào  ci ti"n, tMng b+,c hin Li hóa công tác
qun lý và phân phi n+,c m;t cách hiu qu, ti"t kim n+,c và gim giá thành -u t+ ang là
m;t thách thDc cho nghiên cDu khoa hFc phEc vE sn xut.
I. T$NG QUAN V% HIN &'I HÓA TRONG CÁC H THNG T()I  VIT
NAM
Công nghip hóa, hin Li hóa nông nghip, nông thôn là m;t trong nh8ng nhim vE
hàng -u ca t n+,c hin nay. S0 t1ng tr+$ng nhanh chóng ca nông nghip ã có s0
óng góp rt l,n ca công tác thy li vì vCy yêu c-u hin Li hóa cho công tác qun lý
vCn hành h thng thy li là rt c-n thi"t nh+ng vic nghiên cDu và Dng dEng $ Vit
Nam v4n còn ang $ b+,c ban -u. M;t s các h th ng t+,i min BO c, min Trung ã
+c xây d0ng khá lâu. M7c dù ã +c Nhà n+,c quan tâm -u t+ xây d0ng và th+Png

(KHTLMN) ã Dng dEng công ngh tin hFc và t0 ;ng hóa trong vic kim soát và d0
báo ngu*n n+,c, xây d0ng các ch+/ng trình qun lý tài sn và thy l0c, qui trình qun lý
vCn hành cho các h thng t+,i $ Nam M1ng Thít, 6BSCL và H thng kênh 6ông C
Chi, D-u Ti"ng. Ngoài ra Vin còn nghiên cDu  Dng dEng các công ngh tiên ti"n ca
th" gi,i nh+ cYa flumegate ca Úc $ các h thng t+,i t0 chy bKng h* chDa.
II. CÁC V*N &+ T,N T'I TRONG CÁC H THNG THY LI HIN NAY
Nh8ng vn  còn t*n tLi trong các h thng thy li tCp trung m;t s vn  ch
y"u nh+ sau:
II.1. Ho/t 12ng c6a các công trình
- Hiu sut hoLt ;ng thp ca các công trình trLm b/m, cng -u mi, kênh m+/ng,
cng iu ti"t ch+a Lt "n công sut thi"t k".
- Không kGp thay Qi ho7c cCp nhCt các thông s ki thuCt ca công trình sau m;t thPi
gian vCn hành nh+ bG xói mòn, b*i lOng hay h+ hjng d4n "n vic gi m hiu sut công
trình.
- H thng công trình -u t+ ch+a *ng b;, 7c bit là các kênh, cng cp 2 và kênh
n;i *ng. M;t s h thng ã +a vào hoLt ;ng nhiu n1m nh+ng v4n ch+a hoàn chknh.
II.2. Phát tri@n nguBn nCDc
- BG tác ;ng b$i nhiu ngu*n nh+ ngCp lZ hay triu c+Png, ô nhilm chua phèn hay
xâm nhCp m7n.
- BG ô nhilm tM n+,c thi sinh hoLt và tM cht thi nông nghip nh+ phân bón, thuc
trM sâu và các cht thi rOn.
- Nh8ng xung ;t v sY dEng n+,c do chuyn Qi c/ cu canh tác và nuôi tr*ng thy
hi sn.
II.3. VFn hành bIo trì
www.vncold.vn
3
- Thi"u qui trình vCn hành h thng và h+,ng d4n bo trì cho h-u h"t các h thng
t+,i hin nay ngoài m;t s n/i có qui trình vCn hành tong các công trình riêng l=.
- Thi"u trang bG các h thng quan trOc m0c n+,c, l+u l+ng hay cht l+ng n+,c tLi
các công trình -u mi ho7c n"u có thì rt thô s/ lLc hCu ; chính xác không cao.

có th qua mLng LAN, mLng in thoLi, mLng không dây, internet hay v tinh. Công ngh
này /n gin, thích hp, chính xác và hoàn toàn t0 ;ng. MLng l+,i này có nhiu thuCn li
vì có th cho bi"t vG trí mt n+,c trên các oLn kênh, iu ti"t l+u l+ng n+,c qua công
trình hay iu phi ngu*n n+,c tM nhánh kênh này qua các nhánh kênh khác. Nó cZng cho
bi"t cht l+ng ngu*n n+,c ang sY dEng hay nhu c-u n+,c th0c s0 ca cây tr*ng phE
thu;c vào các thi"t bG +c lOp 7t tLi các trLm kim soát.

www.vncold.vn
4
b. Mô hình Qun lý tài sn (hình 2) hay còn gFi là Ch+/ng trình ATLAS vì i v,i
các h thng thy li th+Png có giá trG -u t+ l,n v,i nhiu hLng mEc công trình trên ó
c-n +c qun lý vCn hành và bo d+qng Gnh kp. Ng+Pi qun lý th+Png rt khó  nh,
h"t tên công trình, vG trí và các thông tin khác nh+ thông s ki thuCt, thPi gian vCn hành,
ã duy tu sYa ch8a bao nhiêu l-n   ra các gii pháp -u t+ m,i. Do ó công ngh GIS
ã +c Dng dEng m;t cách r;ng rãi trong vic qun lý tài sn trong các h thng t+,i.
Vic Dng dEng công ngh này st giúp cho các nhà qun lý có th phân tích và ánh giá
+c:
- Phân tích loLi hình dGch vE t+,i tiêu trong h thng.
- 6ánh giá các iu kin hoLt ;ng hin thPi ca các công trình.
- 6ánh giá mDc ; -u t+ trong t+/ng lai.
- 6ánh giá các chi phí bo trì.
- Phân tích các ngu*n tài chính phEc vE yêu c-u sYa chYa ho7c xây m,i trong
t+/ng lai, +,c tính chi phí thay th" sYa ch8a và niên hLn sY dEng d0a vào tuQi thF còn lLi
ca công trình.
- 6ánh giá các ngu*n phí thu +c tM dGch vE cp n+,c nh+ thy li phí cho nông
nghip, ch1 n nuôi, công nghip hay sinh hoLt.
- 6ánh giá kh n1ng hoLt ;ng và mDc ; h+ hjng và +,c tính tuQi thF ca công
trình.
Trung tâm 1iVu
hành

6
Hin nay có th sY dEng nhiu ch+/ng trình và ph-n mm trong và ngoài n+,c nh+
SAL2000, VRSAP, KOD hay MIKE 11, ISIS, DUFLOW… cho vic tính toán thy l0c
vùng triu. Các ch+/ng trình nh+ IMSOP, IQQM, MIKE BASIN… cho vic tính toán
các h thng t+,i bKng h* chDa hay trLm b/m.
Tuy nhiên m;t trong nh8ng y"u t quan trFng là các ch+/ng trình này c-n +c liên
k"t v,i nhau  h| tr cho các nhà qun lý trong vic  iu hành h thng sao cho hiu qu
nht (hình 4).

Hình 4: S2 3 liên k6t ca 3 mô hình trong hat +ng Qu8n lý v;n hành
III.2. HiRn 1/i hóa công trình 1iVu ti`t
Tr+,c ây  ánh giá m;t h thng t+,i th+Png d0a vào mDc ; qui mô ca công
trình nh+ cng, Cp, t+Png d4n dòng, kênh chính hay trung tâm iu hành qun lý. Các h
thng này th+Png +c mô t qua tQng l+ng n+,c cp, din tích khu t+,i, s l+ng nhân
công, tQng chiu dài kênh và sn l+ng nông nghip. Vic ánh giá qua các 7c tr+ng vCt lý
k trên là h8u ích nh+ng chk có ý ngh}a v i t+ng +c phEc vE. Trong khi ó vn 
quan trFng nht là n1ng l0c ca h thng có áp Dng +c mFi yêu c-u v vCn hành hay
không. Do vCy các thi"t k" phi áp Dng cho mFi i t+ng và các yêu c-u vCn hành trong
t+/ng lai.
Các loLi công trình trong h thng c-n +c hin Li hóa bao g*m:
a. Công trình d4n n+,c: kênh, c-u máng, xi phông, ng d4n, bCc n+,c Hiu qu
+c ánh giá qua hiu sut dòng chy.
b. Công trình iu ti"t: cng -u kênh, cng iu ti"t, ng+qng tràn
MÔ HÌNH QUN LÝ H THNG GIS
• Cung cp các thông tin và cCp nhCt v công
trình trong h thng.
• Liên k"t v,i mô hình SCADA tLi vG trí các
im kim soát khi l+ng và ch t l+ng n+,c.
• Liên k"t mô hình thy l0c v lGch vCn hành
các công trình.

a. 6 xut các gii pháp Qi m,i chính sách và th ch" qun lý theo d+,ng tMng b+,c
ti"n t,i xã h;i hóa trong vic qui hoLch, -u t+ cZng nh+ cung cp dGch vE t+,i tt h/n và
có s0 tham gia ca nông dân.
b. 6Qi m,i ph+/ng pháp qun lý, ào tLo và nâng cp trình ; cán b; qun lý.
c. TMng b+,c nâng cp, hin Li hóa trE s$, ph+/ng tin, trang thi"t bG qun lý.
d. 6ào tLo nâng cao n1ng l0c cán b; qun lý vCn hành
IV. KT LUN
- Nhu c-u sY dEng n+,c ngày càng t1ng cao cùng v,i s0 chuyn Qi nhanh chóng
c/ cu cây tr*ng vCt nuôi hin nay ang diln ra $ nhiu n/i. Ngoài ra vic sn xut nông
nghip gOn lin v,i công nghip phEc vE cho nông nghip, công nghip ch" bi"n và các
ngành ngh khác ngày càng phát trin… thì vic hin Li hóa công tác qun lý và vCn
hành h thng  áp Dng yêu c-u sY dEng ngu*n n+,c là m;t vic làm c-n thi"t.
- TM nh8ng k"t qu trên cho thy Dng dEng công ngh và thi"t bG ã h| tr rt
nhiu cho các nhà qun lý và các ki s+ vCn hành h thng công trình thy li 7c bit là
cho các h thng thy li phEc vE a mEc tiêu nh+ hin nay. Các công cE mô hình này
không nh8ng cung cp nh8ng thông tin cE th v công trình trên h thng mà giúp các
Hình 5: M+t dng công trình iu ti6t t) +ng flumegate ca RUBICON
www.vncold.vn
8
nhà qun lý có th +a ra nh8ng k" hoLch khai thác, duy tu và bo d+qng công trình m;t
cách có hiu qu  m bo $ mDc chi phí thp nht.
- Các công cE này còn giúp cho ng+Pi qun lý liên k"t thông tin v,i mLng giám
sát và ch+/ng trình thy l0c  +a ra nh8ng quy"t Gnh cho vic d0 báo và vCn hành
óng m$ công trình theo ch" ; tDc thPi ho7c theo các kGch bn Gnh s~n. 67c bit cho
nh8ng vùng khan hi"m n+,c thì vic phân phi ngu*n n+,c hp lý là h"t sDc c-n thi"t.

TÀI LIU THAM KHO
1. B.A. George, H. M. Malano, V.K. Tri và Hugh Turral. Using modelling to improve
operation performance in the Cu Chi irrigation system, Vietnam. Willey InterScience Journal,
2004.