Phên têm hổc nhêåp mưn 65

Bêy giúâ tưi phẫi u cêìu cấc bẩn ch àïën sûå khấc biïåt cú
bẫn giûäa bïånh thêìn kinh hiïån tẩi vâ bïånh thêìn kinh têm l, tûâ
trûúác túái nay chng ta chó múái àïí àïën loẩi trïn, bïånh thêìn kinh
hoấn chuín thưi. Trong khi cẫ hai trûúâng húåp cấc triïåu chûáng àïìu
bùỉt ngìn úã khất dc. Cẫ hai àïìu cố sûå tiïu phđ khấc thûúâng vïì
sinh lûåc ca khất dc vâ trong cẫ hai trûúâng húåp àïìu cố sûå thoẫ
mận àûúåc thay thïë. Nhûng nhûäng triïåu chûáng trong bïånh thêìn
kinh hiïån tẩi nhû: nhûác àêìu, choấng vấ
ng, cẫm giấc àau àúán, mưåt
cú quan nâo àố bõ kđch àưång, mưåt cú nùng nâo àố bõ ëu ài hay thưi
hoẩt àưång,v.v àïìu khưng cố mưåt nghơa tinh thêìn nâo. Nhûäng
triïåu chûáng àố cố tđnh cấch thên thïí, khưng nhûäng trong cấc phất
hiïån (nhû trong bïånh nấo loẩn thêìn kinh chùèng hẩn) cng nhû
trong quấ trònh phất hiïån mâ khưng cố sûå tham dûå ca mưåt diïỵn
biïën tinh thêìn nâo. Trong tònh trẩng àố chng lâm sao cố thïí
tûúng ûáng vúái sûå hoẩt àưång ca sûå khất dc trong khi sûå khất dc
chđnh lâ mưåt àưång lûåc tinh thêìn. Cêu trẫ lúâi khưng thïí giẫn dõ hún.
Cấc bẩn cho phếp tưi nhùỉc lẩi mưåt trong nhûäng lúâ
i chó trđch mưn
phên têm hổc. Dẩo àố ngûúâi ta nối rùçng mưn phên têm hổc mâ
mën êën àõnh mưåt l thuët têm l thìn tu vïì bïånh thêìn kinh
thò mêët thò giúâ vư đch vò l thuët têm l khưng thïí nâo hiïíu àûúåc
mưåt cùn bïånh. Nhûng khi àûa l lệ àố ra ngûúâi ta qụn mêët rùçng
cú nùng tònh dc khưng phẫi chó cố tđnh chêët thìn tu tinh thêìn
cng nhû cú thïí. Nïëu chng ta nhêån ra trong cấc triïåu chûáng ca
bïånh thêìn kinh têm l nhûäng sûå phất hiïån tinh thêìn ca cấc sûå
rưëi loẩn vïì tònh dc, chng ta khưng ngẩc nhiïån khi thêëy nhûäng
kïët quẫ trûåc tiïë
p vïì cú thïí ca chng trong bïånh thêìn kinh hiïån

khưng phẫi lâ vêåt chêët mâ khoa nây nghiïn cûáu, chđnh lâ k thåt
àem dng. Ngûúâi ta cố thïí àem ấp dng nố vâo lõch sûã vùn minh,
khoa hổc tưn giấo vâ thêìn thoẩi hổc cng nhû l thuët bïånh thêìn
kinh. Mc tiïu vâ sûå àống gốp duy nhêët ca nố lâ sûå khấm phấ ra
vư thûác trong àúâi sưëng tinh thêìn. Nhûä
ng vêën àïì liïn quan àïën
bïånh thêìn kinh hiïån tẩi vúái triïåu chûáng bùỉt ngìn úã nhûäng vïët
thûúng lâm àưåc trûåc tiïëp, khưng thåc phẩm vi phên têm hổc. Mưn
nây vò khưng thïí cung cêëp àûúåc mưåt àiïìu gò vïì vêën àïì àânh phẫi
trưng mong vâo cấc cưng trònh nghiïn cûáu ca khoa sinh l y hổc.
Nïëu tưi àậ hûáa vúái cấc bẩn lâ sệ cố nhûäng bâi hổc vïì “thêìn kinh
bïånh hổc nhêåp mưn” àấng lệ tưi phẫi bùỉt àêìu bùçng nhûäng hònh
thûác giẫn dõ nhêët ca bïånh thêìn kinh hiïån tẩi, rưìi múái nối àïën
thêìn kinh phûác tẩp hún hêåu quẫ ca nhûäng sûå
rưëi loẩn trong khất
dc, vâ nhû thïë cố vễ tûå nhiïn hún. Àưëi vúái bïånh thêìn kinh hiïån
tẩi àấng lệ tưi phẫi trònh bây têët cẫ nhûäng gò hổc têåp àûúåc tûâ mổi
phđa hay têët cẫ nhûäng àiïìu chng ta tûúãng lâ mònh biïët, vâ mưåt
khi àïën bïånh thêìn kinh têm l, àấng lệ tưi phẫi nối vïì phên têm
hổc nhû mưåt phûúng tiïån k thåt ph thåc quan trổng nhêët
trong têët cẫ nhûäng phûúng tiïån cố trong tay chng ta àïí hiïíu rộ
cấc trẩng thấi àố. Nhûng tưi chó mën hiïën cấc bẩn nhûäng bâi hổc
vïì “phên têm hổc nhêåp mưn” tưi mën cho cấc bẩn cố mưå
t niïåm
vïì phên têm hổc hún lâ bïånh thêìn kinh vâ àiïìu nây khưng bùỉt
båc tưi phẫi bùỉt àêìu bùçng bïånh thêìn kinh hiïån tẩi, mưåt àïì tâi vư
tđch sûå àưëi vúái phên têm hổc. Tưi cho rùçng chổn lûåa nhû thïë cố lúåi
cho cấc bẩn hún vò phên têm hổc lâ mưn àấng cho mổi ngûúâi cố hổc
thûác quan têm àïën vò nhûäng tiïìn àïì sêu xa vâ liïn quan mn
mùåt ca nố. Côn thuët vïì bïånh thêìn kinh chó lâ mưåt chûúng ca y

áng khi cho rùçng
bïånh thêìn kinh cng do nhûäng thûåc thïí àưåc lêåp hổp lẩi chùèng khấc
gò tinh thïí trong qúång.
Giûäa nhûäng triïåu chûáng ca bïnh tinh thêìn hiïån àẩi vâ bïånh
thêìn kinh têm l cố mưåt liïn quan rêët hay gip cho chng ta hiïíu
àûúåc sûå thânh lêåp ca cấc triïåu chûáng trong bïånh thêìn kinh têm
l: triïåu chûáng ca bïnh thêìn kinh hiïån àẩi cố thïí coi nhû hẩt
nhên vâ giai àoẩn àêìu tiïn ca bïnh thêìn kinh têm l. Liïn quan
nây cng cố giûäa bïånh suy nhûúåc thêìn kinh vâ bïånh thêìn kinh
hoấn chuín, giûäa bïånh lo súå vâ bïånh nấo loẩn thêìn kinh do sûå
lo
súå gêy ra, giûäa bïånh u ët vâ bïånh loẩn thêìn kinh trễ con. Chng
ta lêëy thđ d giûäa bïånh àau àêìu vâ chûáng àau hưng trong bïånh
nấo loẩn thêìn kinh. Phên tđch cho thêëy rùçng bùçng sûå cư àổng vâ di
chuín, nhûäng sûå àau àúán nây dûúåc dng nhû sûå thoẫ mận thay
thïë ca mưåt sûå kđch àưång khất dc. Chng ta khưng ch trûúng
rùçng mổi triïåu chûáng loẩn thêìn kinh nâo àïìu cố mưåt hẩt nhên nhû
Sigmund Freud 68

thïë; d trûúâng húåp nây àùåc biïåt xêíy ra ln ln, thûúâng àûúåc
bïånh nấo loẩn thêìn kinh, trong viïåc thânh lêåp triïåu chûáng, thđch
dng mổi ẫnh hûúãng, d cố tđnh cấch bònh thûúâng hay bïånh hoẩn
mâ sûå kđch àưång khất dc cố thïí cố àûúåc trïn cú thïí. Chng giûä vai
trô ca nhûäng hẩt cất bao trm trïn vỗ xâ cûâ ca cấc con ưëc. Bïånh
thêìn kinh têm l cng dng nhûäng dêëu hiïåu tẩm thúâi ca sûå kđch
àưång tònh dc, thûúâng ài cng vúái sûå giao húåp nhû nhûäng vêåt liïåu
tiïån lúåi nhêët, thđch húåp nhêë
t thânh lêåp triïåu chûáng.
Mưåt sûå diïỵn tiïën cng loẩi cng cố mưåt àiïím àấng quan têm
àùåc biïåt trong viïåc chín bïånh vâ chûäa bïånh. Cố nhûäng ngûúâi tuy


giấc àố hay nối àng hún trẩng thấi tònh cẫm àố. Cố lệ chûa ai tûå
hỗi tẩi sao chđnh nhûäng ngûúâi tinh thêìn bêët an lẩi lâ nhûäng ngûúâi
àau khưí vò lo súå ngûúâi khấc? Ngûúâi ta thêëy sûå àố hïët sûác tûå nhiïn,
ngûúâi ta chẫ àậ lêỵn lưån hai chûä “bêët an” vâ “lo súå” àêëy sao? Cố vễ
nhû hai thûá chó lâ mưåt. Ngûúâi ta lêìm vò cố nhiïìu ngûúâi lo súå mâ
tinh thêìn khưng bêët an vâ nhûäng ngûúâi tinh thêìn bêët an cố à mổi
triïåu chûáng trûâ triïåu chûáng lo súå.
D sao thò vêën àïì lo súå cng lâ núi mâ mổi vêën àïì quan trổ
ng
nhêët, linh tinh nhêët àïìu hûúáng vïì, mưåt àiïìu bđ êín nïëu àûúåc giẫi ra
sệ àûa lẩi khưng biïët bao nhiïu ấnh sấng soi tỗ àúâi sưëng tinh thêìn.
Tưi khưng bẫo rùçng tưi sệ àem lẩi cho cấc bẩn mưåt giẫi phấp hoân
hẫo, nhûng cấc bẩn cng thêëy trûúác rùçng phên têm hổc sệ nghiïn
cûáu vêën àïì àố bùçng nhûäng phûúng phấp khấc hùèn phûúng phấp y
khoa cưí àiïín. Y khoa cưí àiïín quan têm nhêët àïën vêën àïì xem nưỵi lo
súå cố cùn bẫn giẫi phêỵu nâo trong cú thïí khưng? Hổ cho àố lâ mưåt
sûå kđch thđch tu hânh vâ ngûúâi bïånh àûúåc biïët hổ bõ bïånh thêìn
kinh ca mú hưì. Tu
hânh hay tu dâi lâ mưåt vêën àïì rêët àûáng àùỉn,
rêët àểp. Tưi nhúá lẩi lâ ngây xûa tưi àậ tưën bao nhiïu thò giúâ vâ khố
nhổc àïí hổc cú quan àố. Nhûng ngây nay tưi àậ th nhêån trong sûå
viïåc nghiïn cûáu nưỵi lo súå chẫ cố gò lâm cho tưi lú lâ hún lâ sûå tòm
hiïíu con àûúâng mâ sûå kđch àưång thêìn kinh ài tûâ tu hânh xëng
theo.
Trûúác hïët chng ta cố thïí nối rêët lêu àïën sûå lo súå mâ khưng
cêìn nối àïën bïånh thêìn kinh bêët an nối chung. Cấc bẩn sệ hiïíu mâ
khưng cêìn giẫi thđch gò thïm khi thêëy tưi gổi nưỵi lo súå thûåc sûå
ngûúåc la
åi vúái nưỵi lo trong bïånh thêìn kinh. Nưỵi lo súå thûåc sûå lâ mưåt

chûâng. Nhû vêåy khi nưỵi lo súå lïn quấ mẩnh, nố sệ lâm tï liïåt mổi
hoẩt àưång vâ cố khi tï liïåt cẫ mën chẩy trưën nûäa. Thûúâng
thûúâng phẫn ûáng chưëng lẩi sûå nguy hiïím lâ sûå dung hôa lông lo súå
vúái hânh vi tûå vïå. Khi mưåt con vêåt lo súå, bỗ chẩy, chó cố thấi àưå bỗ

chẩy múái húåp l côn sûå lo súå khưng àấp ûáng mưåt mc tiïu nâo cẫ.
Vò vêåy, ngûúâi ta cố thïí cho rùçng sûå lo súå khưng bao giúâ húåp l
hïët. Nhûng chng ta nïn phên tđch thûåc k câng tònh trẩng do sûå
lo súå tẩo nïn nïëu chng ta mën cố mưåt niïåm àng àùỉn vïì àiïìu
àố. Trûúác hïët àûúng sûå àậ sûãa soẩn àốn nhêån nguy hiïím vò thïë
nïn múái tỗ lo ngẩi vâ tinh thêìn cng cẫm giấc múái cùng thùèng.
Tònh trẩng chúâ àúåi vâ sûãa soẩn nây lâ mưåt tònh trẩng tưët vò nïëu
khưng àûúng sûå sệ gù
åp nhiïìu mưëi nguy hiïím to lúán. Do tònh trẩng
àố mâ cố hânh àưång cú nùng: hóåc chẩy trưën hóåc tûå bẫo vïå tđch
cûåc; rưìi sau àố múái cố lo ngẩi. Sûå lo súå câng phất triïín giúái hẩn bao
nhiïu, câng tỗ ra lâ mưåt dêëu hiïåu bêëy nhiïu, vâ sûå diïỵn tiïën biïën
àưíi tònh trẩng sûãa soẩn lo ngẩi phêåp phưìng thânh hânh vi câng
xẫy ra câng nhanh vâ húåp l bêëy nhiïu. Vò thïë cho nïn trong sûå lo
súå phêåp phưìng chó cố sûå sûãa soẩn àốn nhêån nguy hiïím múái lâ ëu
tưë cố đch, côn sûå lo súå cố vễ nhû trấi vúái mc tiïu.
Tưi bỗ
qua vêën àïì xem xết trong tiïëng nối thûúâng nây nhûäng
chûä lo êu, súå hậi, kinh hoâng cố chó dng mưåt thûá hay nhiïìu thûá
khấc nhau khưng. Tưi cho rùçng sûå lo súå àïìu cố liïn quan àïën trẩng
thấi con ngûúâi chûá khưng liïn can àïën àưëi tûúång trong khi trong sûå
súå hậi, àûúng sûå thûúâng ch àïën àưëi tûúång gêy súå hậi hún. Sûå
kinh hoâng àưëi vúái tưi cố mưåt nghơa àùåc biïåt chó mưåt hânh vi
chưëng lẩi mưåt sûå nguy hiïím mâ ngûúâi ta khưng chúâ àúåi vâ khưng
Phên têm hổc nhêåp mưn 71

thânh di truìn.
Cấc bẩn àûâng cho rùçng àiïìu tưi nối vïì trẩng thấi tònh cẫm àậ
àûúåc cưng nhêån trong têm l hổc bònh thûúâng. Trấi lẩi àố chó lâ
mêìm mưëng do phên têm hổc tẩo nïn vâ chó àûáng trong phẩm vi
trong phên têm hổc thưi. Àiïìu mâ têm l hổc cho chng ta biïët vïì
nhûäng trẩng thấi tònh cẫm nhû thuët ca Fames Lange chùèng
hẩn, chùèng lâm sao hiïíu àûúåc àưëi vúái nhûäng nhâ phên têm hổc
chng ta, vâ cng chùèng thïí àem ra thẫ
o lån àûúåc. Nhûng chng
ta cng khưng cho rùçng kiïën ca chng ta vïì trẩng thấi tònh cẫm
àng hoân toân; cấc bẩn chó nïn coi àiïìu tưi sùỉp nối vïì vêën àïì nây
nhû mưåt bûúác àêìu tiïn túái mưi trûúâng tưëi tùm nây. Tưi tiïëp tc. Tưi
tin rùçng trẩng thấi tònh cẫm do sûå lo súå biïíu thõ chđnh lâ cẫm giấc
tht li mâ sûå lo súå sưëng lẩi sau khi àậ thêëy ài, thêëy lẩi nhiïìu lêìn.
Sigmund Freud 72

Àố cố thïí lâ mưåt sûå sinh àễ, nghơa lâ mưåt hânh vi cố à mưåt cẫm
giấc àau bìn, mổi khuynh hûúáng phống àưång, mổi cẫm giấc trong
cú thïí têåp trung vâo tûúãng súå hậi àúåi chúâ mưåt sûå hiïím nguy sùỉp
túái mâ chng ta àậ àûúåc biïët àïën nhiïìu lêìn rưìi, nghơa lâ àậ cố
nhiïìu kinh nghiïåm rưìi. Chđnh vò mấu trong huët quẫn àûúåc thay
thïë quấ nhanh lâm tùng sûå kđch àưång lïn nïn chng ta múái cẫm
thêëy lo súå phêåp phưìng. Vêåy sûå lo súå àêu tiïn cố tđnh chêët nhiïỵm
àưåc. Nhû chûä “lo súå phêåp phưìng” (angoisse gưëc úã tiïëng La Tinh
angustiae cố nghơa lâ chêåt hể
p, tiïëng Àûác lâ augst) cố nghơa lâ
ngûúâi ta ngêåp ngûâng khố thúã khi àûáng trûúác mưåt tònh trẩng cố
thûåc vâ bêy giúâ lẩi sưëng lẩi trong trẩng thấi tònh cẫm. Chng ta sệ
thêëy lâ viïåc trẩng thấi lo súå phêåp phưìng khi lêìn àêìu tiïn àûáa con
phẫi sưëng xa ngûúâi mể lâ mưåt sûå viïåc cố nghơa. Chng tưi cho


ngun cúá, ẫnh hûúãng túái sûå phấn àoấn, sùén sâng chúâ àúåi thûåc lêu
àïí gùåp àûúåc mưåt cú hưåi chûáng minh hânh vi ca mòn. Trẩng thấi
nây chng ta gổi lâ “trẩng thấi lo súå trong chúâ àúåi” hay “trẩng thấi
lo súå phêåp phưìng”. Nhûäng ngûúâi lo súå nhû thïë nây thûúâng tiïn liïåu
thêëy nhûäng biïën cưë thûåc ghï gúám, trong biïën cưë tònh cúâ nâo cng
nhû nhòn thêëy bấo trûúác mưåt tai nẩn, bao giúâ cng cho lâ mònh sệ
gùåp nhûäng àiïìu xêëu xa nhêët khi thêëy xẫy ra mưåt chuån gò khưng
rộ râng. Khuynh hûúáng chúâ àúåi tai nẩn nây lâ mưåt àùå
c tđnh cố
trong rêët nhiïìu ngûúâi mâ ngoâi lưỵi lo súå nây ra khưng cố vễ gò lâ bõ
bïånh cẫ; ngûúâi ta thûúâng trấch hổ hay bìn rêìu bi quan; nhûng sûå
lo súå trong chúâ àúåi nây cng xẫy ra vúái mưåt mûác àưå mẩnh hún
trong cùn bïånh mâ tưi gổi lâ “bïånh thêìn kinh lo súå” àûúåc xïëp vâo
loẩi bïånh thêìn kinh hiïån àẩi.
Mưåt hònh thûác lo súå khấc trấi lẩi cố tđnh cấch tinh thêìn liïn
kïët vúái nhûäng àưëi tûúång vâ trẩng thấi: àố lâ “chûáng súå”. Nhâ têm
l hổc M nưíi tiïëng Stanley Halt àậ àûa ra cẫ mưåt lư chûáng súå àố
vúái nhûäng danh tûâ Hy Lẩ
p rêët kïu. Nhûäng chûáng súå nây giưëng nhû
mûúâi vïët thûúng Ai Cêåp nhûng nhiïìu hún nhiïìu. Cấc bẩn hậy
nghe àêy têët cẫ cấi gò cố thïí thânh àưëi tûúång ca chûáng súå: súå bống
tưëi, súå ngúâi trúâi, khoẫng khưng múã rưång, súå mêo, nhïån, sêu, rùỉn,
chåt, giưng tưë, mi nhổn, mêëu, nhûäng chưỵ àống kđn, àưng ngûúâi,
cư àưåc, qua cêìu, du lõch trïn biïín hay bùng àûúâng xe lûãa, v.v
Cưng trònh nghiïn cûáu àêìu tiïn phên biïåt ba loẩi: mưåt vâi àưëi
tûúång hay trẩng thấi cố mưåt vễ gò ghï súå ngay cẫ nhûäng ngûúâi bònh
thûúâng, vò thïë nïn nhûäng chûáng súå nây àưëi vúái chng ta chùèng cố
gò kho
á hiïíu tuy rùçng cûúâng àưå súå hậi húi quấ àấng. Vđ d nhû súå

múái tin lâ cố thưi? Vïì chûáng súå giưëng vêåt ta thêëy rộ àố chó lâ nhiïìu
ngûúâi quấ ghết nhûäng giưëng vêåt àố thưi vò chng ta cố nhûäng bùçng
cúá trấi lẩi mâ cố rêët nhiïìu ngûúâi lẩi khưng bao giúâ ài qua mưåt con
me
âo hay mưåt con chố mâ khưng vët ve chng. Côn chåt mâ rêët
nhiïìu bâ súå àậ àûúåc dng àïí gổi nhau rêët êu ëm: cố cư gấi lêëy lâm
thđch th khi àûúåc ngûúâi u gổi lâ “con chåt nhùỉt ca anh” lẩi
hết lïn ghï ngûúâi khi thêëy mưåt con chåt chẩy qua. Vïì nhûäng
ngûúâi súå àûúâng phưë chng ta chùèng côn cấch nâo khấc àïí cùỉt nghơa
hún lâ cho hổ chó lâ nhûäng àûáa bế con. Chđnh ngûúâi lúán àậ cho àûáa
bế biïët rùçng nïëu ài vâo chưỵ àưng ngûúâi hay ra phưë lâ cố thïí gùåp
hiïím nguy vâ anh châng bõ chûáng súå nây hïët súå
khi cố ngûúâi ài
cng.
Hai hònh thûác lo súå nối trïn, hònh thûác lo súå trong chúâ àúåi vâ
chûáng súå khưng liïn quan gò àïën nhau cẫ. Ngûúâi ta khưng thïí nối
rùçng sûå súå nây lâ mưåt giai àoẩn tiïìn tiïën ca sûå súå kia vâ nïëu cố
ngûúâi nâo cố cẫ hai chûáng àố cng mưåt lc thò àố chó lâ tònh cúâ vâ
rêët đt khi xẫy ra. Trẩng thấi lo súå tưíng quất nùång nhêët cng khưng
thûúâng kêm theo chûáng súå nối trïn; cố nhûäng ngûúâi sët àúâi súå cấi
nây àïën cấi nổ nhûng lẩi khưng mùỉc chûáng súå tưíng quấ
t, ngìn
gưëc ca bi quan. Àậ cố bùçng chûáng chó ra rùçng cố nhiïìu chûáng súå
nhû súå khưng gian, xe lûãa, chó xẫy àïën àưëi vúái nhûäng ngûúâi àûáng
tíi, côn nhûäng chûáng khấc nhû súå bống tưëi, giưng tưë loâi vêåt cố vễ
nhû àậ xẫy ra ngay trong nhûäng nùm àêìu tiïn ca cåc àúâi.
Nhûäng bïånh trïn cố vễ trúã thânh bïånh nùång, côn nhûäng chûáng
dûúái thò cố tđnh cấch àùåc biïåt thưi. Khi mưåt ngûúâi bõ nhûäng chûáng
súå loẩi sau nây, chng ta cố à l lệ àïí tin rùçng hổ côn súå nhiïìu sûå
khấc nûäa, ch

t sưë ëu tưë gip ta hiïíu
àûúåc bïånh lo súå thêìn kinh. Tưi mën àem vêën àïì ra thẫo lån vúái
cấc bẩn.
A/Chng ta khưng khố gò khi cho rùçng sûå lo súå trong chúâ àúåi
hay lo súå tưíng quất lïå thåc vâo mưåt vâi hoẩt àưång ca àúâi sưëng
tònh dc hay nối cho àng hún vâo mưåt vâi sûå ấp dng tđnh khất
dc. Trûúâng húåp giẫn dõ vâ bưí đch nhêët cho sûå hổc hỗi lâ trûúâng
húåp ca nhûäng ngûúâi chõu kđch àưång vư bưí, thêëy thỗa mận, nhû
nhûäng ngûúâi àân ưng trong thúâi k àđnh hưn hay nhûäng ngûúâi àân
bâ cố chưìng bêët lûåc, hay súå
cố mang nïn thûúâng rt dûúng vêåt ra
ngoâi êm hưå trûúác khi xët tinh. Trong nhûäng trûúâng húåp nây sûå
kđch àưång khất dc biïën mêët nhûúâng chưỵ cho lo súå hóåc lo súå trong
chúâ àúåi hóåc mưåt cún lo súå cố mang thûúâng gêy bïånh thêìn kinh lo
súå cho àân ưng vâ nhêët lâ cho àân bâ vâ xẫy ra nhiïìu àïën nưỵi mưỵi
khi àûáng trûúác mưåt ngûúâi bïånh cấc bấc sơ thûúâng bẫo nhau nïn
Sigmund Freud 76

nghơ àïën cùn bïånh àố trûúác nhêët. Lâm nhû thïë chng ta cố dõp
quan sất rùçng bïånh àố biïën mêët ngay mưåt khi ngûúâi chưìng thưi
khưng ngûâng giao húåp trûúác khi xët tinh nhû thïë.
Theo chưỵ tưi biïët thò chđnh nhûäng bấc sơ úã ngoâi mưn phên
têm hổc cng cưng nhêån liïn quan giûäa sûå ngûng giao húåp vâ bïånh
thêìn kinh lo súå. Nhûng cố nhiïìu ngûúâi sệ cho rùçng súã dơ cố nhûäng
ngûúâi ngûng giao húåp nhû thïë lâ vò hổ àậ cố sùén mêìm mưëng ca sûå
lo súå trong ngûúâi tûâ lêu rưìi. L lån nây àûúåc cẫi chđnh ngay tûác
khùỉc bùçng thấi àưå ca ngûúâi àân bâ mâ hoẩt àưång tònh dc cố
tđnh
cấch tiïu cûåc, nghơa lâ chõu theo hûúáng dêỵn ca àân ưng. Mưåt
ngûúâi àân bâ câng cố nhiïìu khđ chêët bao nhiïu câng thđch giao húåp

Phên têm hổc nhêåp mưn 77

chó nhêån thêëy rùçng khất dc àậ vùỉng mùåt vâ àûúåc thay thïë bùçng lo
súå.
B/Mưåt àiïím khấc àậ àûúåc sûå phên tđch bïånh thêìn kinh têm
l nhêët lâ bïånh nấo loẩn thêìn kinh cung cêëp. Chng ta àậ biïët lâ
trong nhûäng bïånh nây sûå lo súå chó xët hiïån cng vúái cấc triïåu
chûáng nhûng cng cố khi cố mưåt sûå lo súå khưng liïn quan gò àïën
triïåu chûáng cẫ vâ xët hiïån dûúái hònh thûác ca tûâng cún mưåt hay
trong mưåt tònh trẩng thûúâng trûåc. Ngûúâi bïånh khưng biïët tẩi sao
hổ lẩi lo súå nhû thïë vâ thûúâng gấ
n cho chûáng súå nây cho sûå lo súå
thưng thûúâng nhêët: súå chïët, súå bõ àiïn dẩi, súå àưång kinh. Khi phên
tđch sûå lo súå hay triïåu chûáng ài cng vúái sûå lo súå ngûúâi ta thûúâng
tòm ra ngun do chđnh lâ vò dông hoẩt àưång ca tinh thêìn bònh
thûúâng khưng lûu thưng vâ àậ bõ lo súå thay thïë. Hay nối rộ hún
chng ta coi sûå hoẩt àưång ca vư thûác khưng chõu mưåt sûå dưìn ếp
nâo, phất triïín bònh thûúâng cho túái khi àïën thûác. Sûå diïỵn tiïën
nây thûúâng cố mưåt trẩng thấi tònh cẫm ài theo vâ chng ta ngẩc
nhiïn khi thêëy rùçng trẩng thấi tònh cẫm nây trong mổi trûúâng húåp
àïìu bõ dưì
n ếp vâ thay thïë bùçng sûå lo súå d àùåc tđnh ca trẩng thấi
êëy ra sao mùåc lông. Cho nïn khi àûáng trûúác mưåt trẩng thấi lo súå
nấo loẩn thêìn kinh, chng ta cố quìn cho rùçng àưìng bẩn vư thûác
ài cng vúái nố hóåc lâ mưåt tònh cẫm cng tđnh chêët - nhû lo súå, xêëu
hưí, ngûúång ngng - hóåc lâ sûå kđch àưång khất dc hóåc lâ mưåt tònh
cẫm àưëi nghõch, hung hùng nhû sûå giêån dûä ghï gúám hay bònh
thûúâng. Vêåy sûå lo súå tûác lâ mưåt mốn tiïìn thûúâng àûúåc dng àïí àưíi
lêëy sûå kđch àưång tònh cẫm ca nưåi dung c
a chng àậ bõ sûå phất

chưëi khưng chõu can thiïåp ca cấc ëu tưë tinh thêìn. Àố lâ têët cẫ
nhûäng àiïìu chng ta biïët vïì cấch phất sinh ra bïånh lo súå trong
bïånh thêìn kinh; nïëu nhûäng àiïìu nây cố thïí mú hưì thò lc nây tưi
chûa tòm ra con àûúâng cố thïí àûa chng ta ài xa hún.
Côn mưåt vêën àïì khố giẫi quët nûä
a lâ vêën àïì quy àõnh nhûäng
liïn quan vïì sûå lo súå thêìn kinh, bùỉt ngìn tûâ mưåt sûå hoẩt àưång bêët
bònh thûúâng ca khất dc vâ sûå lo súå thûåc hiïån tûúng ûáng vúái mưåt
phẫn ûáng chưëng lẩi mưåt mưëi nguy hiïím. Ngûúâi ta tûúãng rùçng àố lâ
nhûäng cấi gò rúâi rẩc, nhûng thûåc ra chng ta khưng cố phûúng tiïån
nâo àïí phên biïåt àûúåc hai loẩi lo súå nây.
Nhûng dêy liïn lẩc àố hiïån ra ngay khi chng ta xết àïën sûå
trấi ngûúåc giûäa cấi tưi vâ sûå khất dc. Nhû chng ta àậ biïët, lo súå
súã dơ xët hiïån nhû mưåt sûå phẫ
n ûáng ca cấi tưi vâ lâ dêëu hiïåu bấo
trûúác sûå chẩy trưën; trong sûå lo ngẩi bïånh thêìn kinh chng ta cng
cố thïí cho rùçng cấi tưi tòm cấch chẩy trưën àïí thoất khỗi sûå àôi hỗi
khất dc, coi sûå hiïím nguy bïn trong ngây câng khấc mưëi nguy
hiïím bïn ngoâi. Quan àiïím nây dêỵn túái mưåt kïët lån: mưỵi khi cố
sûå lo súå lâ phẫi cố mưåt sûå kiïån gêy ra sûå lo súå àố. Nhûng sûå giưëng
nhau giûäa hai loẩi côn ài xa hún nûäa. Cng nhû gùåp mưåt mưëi nguy
hiïím bïn ngoâi nâo àố lo súå thûúâng tòm cấch chẩ
y trưën. Nhûng
chđnh sûå mûu toan chẩy trưën nây lẩi dêỵn àïën sûå dûâng chên lẩi àïí
tòm cấch chưëng cûå, sûå phất triïín ca sûå lo súå cng bõ ngûng lẩi búãi
sûå xët hiïån ca cấc triïåu chûáng àïí rưìi sau cng nhûúâng chưỵ cho
chng.
Àiïìu khố hiïíu trong cấc liïn quan giûäa sûå lo súå vâ cấc triïåu
chûáng nùçm chưỵ khấc. Lo súå cố nghơa lâ cấi tưi chẩy trưën trûúác khất
dc, vêåy mâ chđnh sûå khất dc lẩi gêy ra lo súå. Sûå kiïån nây tuy

àưëi vúái nhûäng con ngûúâi vùn minh thò chùèng cố nghơa l gò, àậ trúã
thânh quen thåc vâ khưng hïì lâm cho hổ lo súå. Vâ têët nhiïn
nhûäng chûáng súå ca trễ con cng cố thïí àûúåc coi nhû tûúng tûå vúái
nhûäng àiïìu chng ta thûúâng gấn cho nhûäng giai àoẩn cưí sú trong
quấ trònh phất triïín ca ngûúâi lúán .
D sao chng ta khưng nïn bỗ qua sûå viïåc lâ khưng phẫi bêët
cûá àûáa trễ con nâo cng bây tỗ mưå
t nưỵi lo súå giưëng nhau, cng mưåt
cûúâng àưå nhû nhau vâ àûáa trễ nâo tỗ ra lo súå trûúác bêët cûá vêåt gò vâ
tònh thïë gò àïìu lâ nhûäng àûáa sau nây sệ mùỉc bïånh thêìn kinh. Vêåy
mêìm mưëng bïånh thêìn kinh cố sùén trong ngûúâi àûáa bế cng phất
hiïån dûúái hònh thûác ca mưåt tđnh nïët dïỵ dâng, lo súå thûåc sûå, trẩng
thấi lo súå xët hiïån nhû mưåt trẩng thấi àêìu tiïn, vâ ngûúâi ta kïët
lån rùçng trễ con cng nhû ngûúâi lúán àïìu tỗ ra lo súå trûúác sûác
mẩnh ca khất dc chđnh lâ vò hổ súå bêët cûá
mưåt cấi gò. Quan niïåm
Sigmund Freud 80

sûå viïåc nhû thïë chùèng khấc gò ph nhêån rùçng chđnh sûå khất dc àậ
sinh ra lo súå, vâ khi xết nhûäng àiïìu kiïån ca mưåt sûå lo súå thûåc sûå,
chng ta sệ tûå nhiïn ài àïën kïët lån lâ chđnh cấi thûác rùçng mònh
bêët lûåc, ëu úát, khưng cố giấ trõ gò cẫ mâ trễ con cng nhû ngûúâi
lúán sau nây mùỉc bïånh thêìn kinh, nối khấc ài, chđnh thûác nây lâ
ngun nhên àêìu tiïn gêy ra bïånh thêìn kinh, khi thûác thay vò
phẫi chêëm dûát khi hïët tíi êëu thú lẩi cûá tiïëp tc tưìn tẩi trong
ngûúâi lúán.
Lưëi l lån nây cố
vễ giẫn dõ vâ quën r khiïën cho chng ta
ch trổng àïën. Nhûng nố lẩi àûa àïën hêåu quẫ lâ di chuín àiïìu bđ
mêåt vïì tinh thêìn bêët an sang mưåt chưỵ khấc. Vò tûúãng rùçng mònh

bống tưëi biïën thânh sûå lo súå bống tưë
i. Vêåy khi chng ta nối rùçng sûå