Phên têm hổc nhêåp mưn 81

lo súå trong bïånh thêìn kinh lâ mưåt hiïån tûúång ph thåc vâ chó lâ
mưåt trûúâng húåp àùåc biïåt ca sûå lo súå thûåc sûå thưi, chng ta àậ nối
mưåt àiïìu khưng àng: ngoâi ra àưëi vúái àûáa trễ, trong sûå lo súå thûåc
sûå vâ sûå lo súå thêìn kinh cố mưåt àiïím chung nhau: àố lâ úã cẫ hai
núi àïìu cố mưåt ngun nhên. Sûå khất dc àậ khưng àûúåc àem
dng. Côn vïì nưỵi lo sú thûåc sûå trễ con cố vễ nhû chó cố trong mưåt
mûác àưå khưng lêëy gò lâm nùång lùỉm. Trong têët cẫ nhûäng tònh thïë
sau nây cố thïí trúã nïn chûá
ng súå nhû àûáng trïn ni cao, ài cêìu hểp
trïn mùåt nûúác, ài xe lûãa hay ài trïn tâu biïín, trễ em khưng tỗ vễ lo
súå vò nố khưng biïët. Àấng lệ ra trễ con phẫi nhêån àûúåc bùçng di
truìn nhiïìu bẫn nùng tûå vïå hún vâ nhû thïë nhiïåm v ca nhûäng
giấm thõ trưng nom cho chng khỗi bõ nguy hiïím sệ trúã nïn dïỵ
dâng hún nhiïìu. Nhûng trong thûåc tïë nhiïìu khi trễ khưng cố tûå
lûúång sûác mònh mâ lâm nhiïìu àiïìu nguy hiïím, chđnh vò nố khưng
biïët thïë nâo lâ nguy hiïím. Nố chẩy trïn búâ nûúác, trêo lïn cûãa sưí,
chúi dao kếo, àưì nhổn hay vúái lûãa, nghơa lâ têët cẫ nhûäng thûá gò
nguy hẩi cho nố vâ lâ
m cho mổi ngûúâi lo súå. Chđnh sûå giấo dc àậ
lâm cho lo súå phất sinh búãi vò chng ta khưng thïí àïí cho chng tûå
hổc lêëy nhûäng àiïìu àố bùçng kinh nghiïåm àûúåc.
Nïëu cố nhûäng àûáa trễ chõu ẫnh hûúãng ca sûå giấo dc phất
sinh ra lo súå nây túái mưåt mûác àưå lâm cho chng tûå mònh tòm àûúåc
nhûäng sûå nguy hiïím mâ ngûúâi lúán àậ nối àïën nhûng khưng bao giúâ
biïët trûúác lâ nguy hiïím, chđnh lâ vò trong ngûúâi chng cố mưåt nhu
cêìu khất dc mẩnh hún hay vò chng cố thối quen thỗa mận tònh
dc rêët súám. Chng ta khưng nga
åc nhiïn khi thêëy nhiïìu àûáa trễ
sau nây sệ trúã nïn nhûäng kễ tinh thêìn bêët an búãi lệ khưng cố gò

loẩn thêìn kinh ca ngûúâi lúán bao giúâ cng bùỉt ngìn úã mưåt chûáng
súå trễ con vâ chó tiïëp tc chûáng súå nây ngay cẫ khi nố cố mưåt nưåi
dung khấc hùèn vâ cố mưåt tïn khấ
c. Hai chûáng bïånh nối trïn chó
khấc nhau vïì cấch hoẩt àưång thưi. Trong ngûúâi lúán, mën cho sûå lo
súå trúã thânh khất dc, sûå viïåc khất dc khưng àûúåc dng àïën
trong mưåt khoẫng thúâi gian nâo àố chûa à. Ngûúâi lúán tûâ lêu àậ
biïët tẩm xïëp khất dc ra mưåt bïn vâ dng nố mưåt cấch khấc.
Nhûng khi khất dc lâ thânh phêìn ca mưåt sûå hoẩt àưång tinh
thêìn àậ bõ dưìn ếp thò ngûúâi ta lẩi thêëy mưåt tònh trẩng giưëng nhû
tònh trẩng ca trễ con khi chng khưng phên biïåt àûúåc giûäa vư
thûác vâ thûác. Chđnh nhú
â sûå tht li vïì chûáng súå trễ con nây mâ
khất dc tòm àûúåc mưåt phûúng sấch tiïån lúåi àïí biïën thânh lo súå.
Chng ta àậ nối nhiïìu àïën sûå dưìn ếp nhûng bao giúâ cng àïí àïën
sưë phêìn ca trẩng thấi tònh cẫm ài liïìn vúái sûå biïíu thõ ca sûå dưìn
ếp vâ mậi àïën têån bêy giúâ múái biïët àûúåc sưë phêån àêìu tiïn ca
trẩng thấi tònh cẫm nây lâ phẫi biïën thânh lo súå mùåc dêìu trong
trẩng thấi bònh thûúâng àùåc tđnh ca nố ra sao. Sûå biïën àưíi ca
trẩng thấi tònh cẫm nây lâ phêìn quan trổng nhêët c
a sûå hoẩt àưång
ca sûå dưìn ếp. Nối àïën nố khưng phẫi dïỵ dâng gò vò chng ta
khưng thïí khùèng àõnh sûå cố mùåt ca nhûäng trẩng thấi tònh cẫm vư
thûác nhû chng ta àậ khùèng àõnh sûå cố mùåt ca cấc sûå phất biïíu
vư thûác. D vư thûác hay hûäu thûác thò bao giúâ sûå phất biïíu cng
vêỵn cố nhûäng tđnh chêët nhû nhau vâ chng ta rêët cố thïí nối àïën
cấi gò àậ tûúng ûáng cho mưåt sûå phất biïíu vư thûác. Nhûng mưåt
trẩng thấi tònh cẫm bao giúâ cng lâ mưåt sûå hoẩt àưång phống àiïån
vâ phẫi àûúå
c quan niïåm khấc mưåt sûå phất biïíu; chûa tòm cấch

chưëng lẩi sûå phất triïín cố thïí xẫy ra ca sûå lo súå. Àố lâ mưåt
chûúng múái rêët hay trong têm l bïånh thêìn kinh, chng ta khưng
thïí àïì cêåp àïën vêën àïì nây ngay àûúåc súå nố sệ dêỵn ta ài rêët xa,
nhêët lâ mën hiïíu àûúåc chng ta cêìn cố nhûäng àiïìu hiïíu biïët àùåc
biïåt sêu xa. Tưi chó cêìn thïm mưåt vâi cêu vâo nhûäng àiïìu vûâa nối.
Tưi àậ nối àïën sûå phẫn cưng ca cấi tưi àïí bẫo vïå sûå dưìn ếp vúái
mc àđch giûä cho sûå dưìn ếp àûúåc tưìn tẩi, nghơa lâ àïí chưë
ng lẩi sûå
phất triïín ca sûå lo súå thûúâng kêm theo sûå dưìn ếp.
Chng ta hậy quay trúã lẩi cấc chûáng súå. Tưi àậ trònh bây lâ
nïëu chó tòm cấch cùỉt nghơa nưåi dung ca cấc chûáng súå hay chó tòm
xem àưëi tûúång nây hay àưëi tûúång nổ hóåc trẩng thấi nây hay trẩng
thấi nổ sệ trúã thânh àưëi tûúång ca chûáng súå thưi thò quẫ lâ mưåt
àiïìu thiïëu sốt. Àưëi vúái chûáng súå thò nưåi dung ca nố chùèng khấc gò
cấi mùåt trûúác ca giêëc mú rộ râng àưëi vúái chđnh giêëc mú. Ngûúâi ta
cố thïí cưng nhêån rùçng trong cấc nưåi dung ca chûá
ng súå, cố mưåt vâi
Sigmund Freud 84

àưëi tûúång, àng nhûng lúâi Stanleyfall nối, cố thïí trúã thânh àưëi
tûúång cho sûå lo súå cưng viïåc dûå phông gêy ra. Giẫ thuët nây àûúåc
xấc nhêån bùçng sûå kiïån rùçng rêët nhiïìu àưëi tûúång lo súå nây chó liïn
quan vúái sûå hiïím nguy mưåt cấch tûúång trûng thưi.
Nhû thïë chng ta àậ rộ àõa võ vư cng quan trổng ca vêën àïì
lo súå trong têm l ca bïånh thêìn kinh. Chng ta biïët rộ sûå liïn lẩc
chùåt chệ ca phất triïín lo súå vúái nhûäng sûå àưíi thay ca khất dc
vâ hïå thưëng vư thûác. Quan niïåm ca chng ta tuy nhiïn vêỵn côn
mưå
t lưỵ hưíng àố lâ chng ta chûa thïí xấc àõnh xem viïåc mưåt sûå lo súå
thûåc sûå phẫi àûúåc coi nhû mưåt sûå phất biïíu ca bẫn nùng tûå bẫo


quìn àố àûúåc. Chđnh cấi quìn phên biïåt àố àậ phất sinh ra viïåc
cố mùåt ca bẫn nùng tònh dc vúái tđnh cấch mưåt sûå hoẩt àưång ca
con ngûúâi. Chó cố àiïìu cêìn hỗi lâ chng ta gấn cho sûå phên biïåt àố
mưåt têìm quan trổng, mưåt tđnh cấch sêu xa nhû thïë nâo? Chng ta
chó cố thïí trẫ lúâi cêu hỗi àố mưåt khi êën àõnh rộ râng sûå khấc nhau
trong khi hoẩt àưång ca nhûäng khuynh hûúáng tònh dc trong cấch
phất hiïån vïì phûúng diïån cú thïí vâ tinh thêìn vâ nhûäng khuynh
hûúáng khấc trấi ngûúåc vúái chng, vâ nhêët lâ khi chng ta biïët rộ
àûúåc têìm quan trổng cu
ãa nhûäng hêåu quẫ do sûå khấc nhau nây gêy
ra. Têët nhiïn chng ta khưng cố l do gò àïí nối rùçng giûäa cấc
khuynh hûúáng nây cố sûå khấc nhau gò vïì thûåc chêët. Cẫ hai loẩi
àïìu chó lâ nhûäng ngìn nghõ lûåc vâ tòm hiïíu xem cố phẫi thûåc ra
hai loẩi nây chó lâ mưåt hay khưng, hay giûäa chng cố mưåt sûå khấc
nhau vïì mưåt thûåc chêët nâo hay khưng vâ nïëu trong thûåc tïë chng
chó lâ mưåt thò khi nâo chng tấch bẩch nhau ra; vêën àïì nây phẫi
àûúåc thẫo lån khưng dûåa trïn nhûäng khấi niïåm trûâu tûúång mâ
phẫ
i dûåa trïn cùn bẫn nhûäng sûå kiïån do sinh l hổc cung cêëp.
Nhûäng sûå hiïíu biïët ca chng ta vïì vêën àïì nây côn thiïëu sốt,
nhûng d khưng thiïëu sốt chùng nûäa thò vêën àïì àố cng chùèng
thåc phẩm vi mưn phên têm hổc.
Chng ta sệ khưng cố lúåi gò khi chêëp nhêån kiïën ca Jung vïì
tđnh duy nhêët, cùn bẫn ca mổi bẫn nùng vâ gấn cho nhûäng nghõ
lûåc àûúåc phất hiïån ra trong cấc bẫn nùng àố cấi danh dûå “khất
dc”. Vò khưng thïí nâo gẩt bỗ àûúåc cú nùng tònh dc ra ngoâi àúâi
sưëng tinh thêìn, chng ta bõ bùỉt båc phẫi nối àïën mưåt sûå
khất dc
cố tđnh chêët tònh dc vâ mưåt sûå khất dc khưng cố tònh chêët tònh

bẫn nùng tûå bẫo tưìn, hay nối vïì phûúng diïån sinh l bùçng nhûäng
danh tûâ mú hưì hún, giûäa cấi tưi àûúåc hiïíu nhû cấ nhên con ngûúâi
àưåc lêåp, vúái cấi tưi coi nhû mưåt phêìn tûã ca mưåt thïë hïå. Chng ta
cố à l do tin rùçng chó loâi ngûúâi múái cố sûå phên biïåt giûäa hai cấi
tưi cấ nhên vâ xậ hưåi nây; cho nïn trong têët cẫ cấ
c giưëng vêåt trïn
mùåt àêët, con ngûúâi àậ hiïën cho chng ta mưåt mưi trûúâng tưët nhêët
àïí khẫo sất vïì bïånh thêìn kinh. Sûå phất triïín quấ mûác ca khất
dc ca con ngûúâi, àúâi sưëng tinh thêìn dưìi dâo, hêåu quẫ ca sûå phất
triïín khất dc cố vễ nhû àậ tẩo àiïìu kiïån gêy ra sûå xung àưåt àố.
Têët nhiïn chđnh nhûäng àiïìu kiïån nây cng lâ àiïìu kiïån phất sinh
ra nhûäng tiïën bưå to lúán ca loâi ngûúâi, nhûäng àiïìu tiïën bưå gip cho
loâi ngûúâi bỗ lẩi àùçng sau têë
t cẫ nhûäng cấi gò cố chung vúái loâi vêåt,
thânh ra tđnh di truìn lâm cho con ngûúâi dïỵ mùỉc bïånh thêìn kinh
chđnh lâ mùåt trấi ca chiïëc mïì àay, nghơa lâ ca nhûäng nùng
khiïëu cố tđnh chêët thìn tu ca con ngûúâi. Nhûng thưi chng ta
hậy tẩm gấc lẩi nhûäng àiïìu l lån chó cố tấc dng àûa chng ta ài
xa nhûäng vêën àïì hiïån àẩi.
Tûâ trûúác túái nay chng ta lâm viïåc trïn cùn bẫn àõnh àïì lâ cố
thïí phên biïåt àûúåc nhûäng khuynh hûúáng ca cấi tưi vâ nhûäng
khuynh hûúáng tònh dc dûåa theo sûå phất hiïån ca cẫ hai. Àưë
i vúái
bïånh thêìn kinh hoấn chuín thò sûå phên biïåt nhû thïë chùèng gùåp
khố khùn gò. Chng ta àậ gổi lâ khất dc nhûäng sûå hao phđ sinh
lûåc mâ cấi tưi dânh cho nhûäng àưëi tûúång ca cấc khuynh hûúáng
tònh dc vâ gổi lâ “lúåi đch” nhûäng sûå hao phđ sinh lûåc bùỉt ngìn
trong cấc bẫn nùng tûå bẫo tưìn; bùçng cấch theo dội mổi àõnh cû ca
khất dc, nhûäng sûå biïín àưíi vâ sưë phêån sau cng ca nố, chng ta
Phên têm hổc nhêåp mưn 87

sûå khất dc mâ chng thûúâng thêëy àõnh cû
trïn cấc àưëi tûúång, sûå phất hiïån ca mưåt khuynh hûúáng tòm àûúåc
thoẫ mận bùçng nhûäng àưëi tûúång àố, sûå khất dc cng cố thïí bỗ rúi
cấc àưëi tûúång àố vâ thay thïë chng bùçng cấi tưi. Lc àố ngûúâi ta
múái tòm cho sûå phất hiïån nây mưåt hònh thûác hoân hẫo hún bùçng
cấch àùåt nhûäng liïn lẩc chùåt chệ hún giûäa nhûäng ëu tưë cêëu thânh
ca nố. Chûä “narcissisme” mâ chng ta àïí chó sûå di chuín nối
trïn lêëy úã mưåt bïånh mâ P.Nacke àậ mư tẫ, trong àố ngûúâi àûá
ng
tíi àưëi vúái thên thïí mònh cố mưåt sûå say mï êu ëm thûúâng thêëy
trong mưåt àưëi tûúång tònh dc bïn ngoâi.
Ngûúâi ta àậ tûå nh lâ nïëu mưåt khi khất dc cố thïí àõnh cû
ngay trïn chđnh thên thïí mònh thay vò phẫi àõnh cû trïn mưåt àưëi
tûúång khấc thò sûå viïåc àố khưng thïí àûúåc coi lâ mưåt sûå viïåc àùåc
Sigmund Freud 88

biïåt vâ khưng cố nghơa; mâ bïånh “narcissisme” chđnh lâ trẩng
thấi nối chung vâ sú khúãi rưìi tûâ àố múái phất sinh ra tònh ấi àưëi vúái
mưåt àưëi tûúång vâ sûå phất sinh nây khưng vò thïë mâ lâm mêët ài
bïånh “narcissisme”. Theo nhûäng àiïìu chng ta biïët vïì sûå phất
triïín ca khất dc àưëi vúái àưëi tûúång, rêët nhiïìu khuynh hûúáng tònh
dc lc àêìu àậ àûúåc sûå thoẫ mận mâ ngûúâi ta gổi lâ tûå thoẫ mận
nây giẫi thđch tẩi sao tònh dc lẩi chêåm trïỵ trong viïåc thđch ûáng vúái
ngun l thûåc tïë do giấo dc mang lẩi. Nhû vêåy, tûác lâ sûå
tûå thoẫ
mận lâ hoẩt àưång tònh dc trong giai àoẩn “nấc sđt” ca sûå àõnh cû
khất dc.
Tốm lẩi, chng ta àậ tûå tẩo ra mưåt hònh dung vïì cấc liïn
quan giûäa khất dc ca cấi tưi vâ khất dc khấch quan mâ tưi cố
thïí c thïí hoấ bùçng mưåt sûå so sấnh lêëy trong àưång vêåt hổc. Cấc


trúã lẩi trong ngûúâi ng: trong àố khất dc lâ lúåi đch ca cấi tưi
sưëng, chng rêët hoâ húåp, dđnh liïìn vâo nhau trong mưåt cấi tưi
khưng cêìn àïën bêët cûá mưåt ëu tưë nâo khấc.
ÚÃ àêy chng ta cêìn hai nhêån xết: Thûá nhêët chng ta lâm thïë
nâo phên biïåt àûúåc “nấc xđt” vâ sûå đch k? Theo tưi, “nấc xđt”
chđnh lâ sûå bưí tc cố tđnh cấch khất dc cho sûå đch k. Nối àïën đch
k chng ta chó nghơ àïën nhiïìu àiïìu gò cố đch cho cấ nhên; nhûng
nối àïën “nấc xđt” chng ta nghơ àïën sûå thoẫ mận khất dc ca cấ
nhên. Vïì phûúng diïån thûåc tïë, sûå khất biïåt giûä
a đch k vâ “nấc xđt”
cố thïí ài xa nûäa. Ngûúâi ta cố thïí rêët đch k nhûng vêỵn khưng thưi
gấn cho mưåt vâi àưëi tûúång rêët nhiïìu sinh lûåc khất dc trong khi sûå
thoẫ mận nây tûúng ûáng vúái nhûäng sûå àôi hỗi ca cấi tưi. Sûå đch k
sệ lâm sao cho sûå theo àíi nhûäng àưëi tûúång àố khưng lâm hẩi àïën
cấi tưi cẫ. Ngûúâi ta cố thïí vûâa đch k mâ lẩi vûâa cố tđnh “nấc xđt”
rêët trêìm trổng nûäa. Nghơa lâ cố thïí gẩt ra ngoâi nhûäng àưëi tûúång
tònh dc mưåt cấch dïỵ dâng hóåc vïì phûúng diïån ca thoẫ
mận tònh
dc trûåc tiïëp hóåc vïì phûúng diïån ca nhûäng khuynh hûúáng dêỵn
xët tûâ nhu cêìu tònh dc mâ chng ta thûúâng àưëi lêåp vúái tònh dc
thìn tu, àiïìu nây chng ta gõ lâ tònh ấi. Trong têët cẫ cấc trẩng
thấi phỗng àoấn nay sûå đch k xët hiïån nhû mưåt ëu tưë àùåt trïn
hïët mổi àiïìu phẫn àưëi, mưåt ëu tưë bêët biïën, trong khi “nấc xđt” chó
lâ ëu tưë ln ln thay àưíi. Sûå trấi ngûúåc ca đch k, sûå võ tha
khưng hïì trng húåp vúái sûå ph thåc ca cấc àưëi tûúång vâo sûå khất
dc, khấc đch k
úã chưỵ khưng theo àíi sûå thoẫ mận tònh dc. Chó
trong trẩng thấi tònh ấi tuåt àưëi, lông võ tha múái trng húåp vúái sûå
têåp trung khất dc vâo mưåt àưëi tûúång. Àưëi tûúång tònh dc thu ht

Sệ khưng côn thùçng Hatem nûäa.
Nhûng tưi biïët tưi sệ lâ
m gò.
Tưi sệ hoâ mònh vâo trong con ngûúâi sung sûúáng.
Àûúåc nâng ban cho nhûäng cấi hưn.
Nhêån xết thûá hai ca tưi bưí tc cho thuët vïì giêëc mú. Chng
ta sệ khưng thïí cùỉt nghơa àûúåc sûå phất sinh ra giêëc mú nïëu chng
ta khưng cưng nhêån, vúái tđnh cấch bưí tc, rùçng vư thûác bõ dưìn ếp
trúã nïn àưåc lêåp vúái cấi tưi trong mưåt mûác àưå nâo àố, thânh ra nố
khưng chõu sûå chïë ngûå ca ham mën trong giêëc ng vâ giûä vûäng
võ trđ ca nố d rùçng mổi sinh lûåc khấc ph thåc vâo cấi tưi àïìu bõ
thu ht àïí phc v giêëc ng trong mûác àưå mâ ch
ng gùỉn liïìn vâo
nhûäng àưëi tûúång. Àïën lc àố chng ta múái hiïíu tẩi sao cấi vư thûác
cố thïí lúåi dng àûúåc sûå hu bỗ hay giẫm st ca kiïím duåt trong
àïm àïí cûúáp lêëy “nhûäng cấi gò côn sốt lẩi ban ngây” àïí cng vúái cấc
vêåt liïåu do nhûäng cấi gò côn sốt lẩi cung cêëp, húåp thânh mưåt ham
mën trong mú bõ cêëm àoấn. Ngoâi ra cng cố thïí lâ “nhûäng cấi gò
côn sốt lẩi ban ngây”, do viïåc nố giao tiïëp vúái cấi vư thûác bõ dưìn ếp
cố à khẫ nùng chưëng lẩi khấ
t dc bõ giêëc ng xêm chiïëm hïët.
Phên têm hổc nhêåp mưn 91

Trong sûå kiïån nây cố mưåt àùåc tđnh vư cng quan trổng cố tđnh cấch
sưëng àưång mâ chng ta phẫi àûa vâo trong quan niïåm ca chng
ta liïn can àïën sûå thânh lêåp giêëc mú.
Mưåt bïånh trong cú thïí, mưåt cấi gò lâm cho mònh àau àúán; mưåt
chûáng viïm úã cú quan nâo àố àïìu tẩo ra mưåt trẩng thấi mâ hêåu
quẫ lâ sûå tấch rúâi ca sûå khất dc ra khỗi àưëi tûúång ca nố. Khất
dc sau khi rúâi khỗi àưëi tûúång ca mònh trúã vâo vúái cấi tưi àïí bấm

mêët nhûäng cưng trònh khẫo cûáu khúãi àêìu ca chng ta, nhûäng
cưng trònh àậ rổi ấnh sấng vâo nhûäng trẩng thấi tinh thêìn mâ
chng ta àậ khẫo cûáu tûâ trûúác túái nay. Chó vò àậ chûáng kiïën sûå
xung àưåt phất sinh ra bïånh thêìn kinh chuín hoấn mâ giûäa nhûäng
bẫn nùng tònh dc vâ bẫn nùng tûå bẫo tưìn. Chng ta khưng thïí
nâo bỗ àûúåc sûå phên biïåt àố. Viïåc khất dc ca cấc àưëi tûúång cố thïí
Sigmund Freud 92

biïën thânh khất dc ca cấi tưi, viïåc phẫi xết àïën sûå cố mùåt ca
khất dc ca cấi tưi lâ cấch giẫi thđch duy nhêët cố giấ trõ àưëi vúái
nhûäng àiïìu bđ êín ca bïånh thêìn kinh mâ chng ta gổi lâ “nấc xđt”,
vđ d nhû bõ àiïn súám phất, àưëi vúái nhûäng àiïìu giưëng nhau vâ khấc
nhau giûäa bïånh nây mưåt àùçng vâ bïånh nấo loẩn thêìn kinh cng
bïånh ấm ẫnh àùçng khấc. Hiïån nay chng ta ấp dng cho giêëc ng,
bïånh têåt vâ trẩng thấi tònh ấi nhûäng àiïìu mâ chng ta thêëy khưng
thïí chưëi cậi àûúåc tẩi núi khấ
c. Chng ta cêìn tiïëp tc sûå ấp dng àố
àïí xem chng sệ àûa chng ta túái àêu. Àïì lån duy nhêët khưng
àûúåc rt ra mưåt cấch trûåc tiïëp tûâ sûå nghiïn cûáu phên têm hổc lâ
nhû sau: khất dc vêỵn lâ khất dc, d àem ấp dng cho cấc àưëi
tûúång hay cho cấi tưi ca àûúng sûå vâ khưng bao giúâ nố biïën thânh
lúåi đch, đch k cẫ; àưëi vúái lúåi đch cng vêåy, nố khưng bao giúâ biïën
thânh khất dc cẫ. Nhûng àïì lån nây cng giưëng nhû sûå phên
biïåt giûäa khuynh hûúáng tònh dc vâ khuynh hûúáng ca cấi tưi, sûå
phên biïå
t mâ chng ta phẫi giûä lẩi cho túái khi nố bõ ph nhêån vò l
do đch lúåi ca sûå phất minh.
Lúâi bâi bấc thûá hai ca bẩn cng àng nhûng ài sai àûúâng
hûúáng. Têët nhiïn sûå quay trúã vïì vúái cấi tưi ca khất dc sau khi
tấch rúâi khỗi àưëi tûúång khưng phẫi lâ ngun nhên trûåc tiïëp gêy

xit” nhûäng àiïím àõnh cû tûúng ûáng vúái nhûäng giai àoẩn phất triïín
súám hún trong cấc bïånh nấo loẩn thêìn kinh vâ ấm ẫnh nhiïìu.
Nhûng cấc bẩn biïët rùçng nhûäng khấi niïåm chng ta thu lûúåm àûúåc
trong khi khẫo sất bïå
nh thêìn kinh chuín hoấn cng gip cho
chng ta tòm àûúåc àûúâng hûúáng phẫi theo trong bïånh thêìn kinh
“nấc xđt” khố tòm hún nhiïìu vïì phûúng diïån thûåc tïë. Nhûäng àiïím
giưëng nhau rêët nhiïìu vâ thûåc ra chó cố mưåt hiïån tûúång thưi. Vò thïë
cho nïn bẩn hiïíu rộ nhûäng sûå khố khùn, nïëu khưng nối lâ khưng
thïí àûúåc àưëi vúái nhûäng mën dûåa vâo thêìn kinh hổc àïí cùỉt nghơa
nhûäng bïånh nây mâ khưng biïët gò vïì bïånh thêìn kinh hoấn chuín
phên têm hổc.
Bïånh àiïn súám phất khưng phẫi chó cố nhûäng triïåu chûáng
thoất ra tûâ sûå tấch bẩch ca khất d
c khỗi cấc àưëi tûúång rưìi tđch
lu lẩi bïn trong cấi tưi, vúái tđnh chêët ca mưåt khất dc “nấc xđt”.
Ngûúâi ta phẫi dânh chưỵ lúán cho nhûäng hiïån tûúång khấc gùỉn liïìn
vâo nhûäng cưë gùỉng ca khất dc àưëi vúái cấc àưëi tûúång, nghơa lâ
tûúng ûáng vúái mưåt mûu toan trẫ lẩi hay khúãi bïånh. Nhûäng triïåu
chûáng sau nây côn êìm ơ àấng ch hún nûäa. Chng cố nhiïìu àiïím
giưëng nhau vúái triïåu chûáng ca bïånh nấo loẩn thêìn kinh, đt àiïím
giưëng nhau hún vúái bïånh ấm ẫnh, tuy nhiïn vêỵn khấc cẫ hai bïånh
na
ây vïì nhûäng àiïím khấc. Cố vễ nhû trong sûå cưë gùỉng quay trúã lẩi
vúái àưëi tûúång bïånh trong thêìn kinh súám phất, khất dc àậ thânh
cưng trong viïåc bấm vâo cấc àưëi tûúång àố nhûng thûåc sûå chó bấm
vâo àûúåc bống ca cấc àưëi tûúång àố thưi, nghơa lâ vâo sûå phất biïíu
thânh lúâi nối ca cấc àưëi tûúång àố. Tưi khưng thïí nối nhiïìu hún
nûäa nhûng cho rùçng thấi àưå ca khất dc trong khi cưë gùỉng quay
vïì vúái cấc àưëi tûúång àậ gip cho ta hiïíu rộ àûúåc sûå khấc biïåt thûåc

cấc bïånh nây khưng hïì thiïëu. Bïånh phất hiïån bùçng nhiïìu cấch, d
khưng phẫi bùçng nhûäng cấch húåp chng ta vâ trong lc nây
chng ta àânh phẫi giẫi thđch nhûäng phất hiïån àố thưi bùçng cấch
dng nhûäng àiïìu àậ thu nhêån àûúåc trong khi nghiïn cûáu bïånh
thêìn kinh hoấn chuín. Hai loẩi bïånh nây khấ giưëng nhau à àïí
gùåt hấi àûúåc nhûäng kïët quẫ xấc thûåc trong bûúác àêìu, d rùçng
chng ta khưng thïí nối chùỉc lâ k thåt àố cố thïí àûa chng ta ài
xa hún.
Côn nhiïìu khố khùn nûäa xët hiïån lâm ngùn trúã bûúác tiïën
ca chng ta. Bïånh thêìn kinh nấc xđt vâ têm l chó hế múã nhûäng
bđ êín ca chng cho nhûäng ngûúâi àậ hổc qua trûúâng phên têm hổc
vïì bïånh thêìn kinh hoấn chuín thưi. Vêåy mâ nhûäng nhâ thêìn
kinh hổc khưng hïì biïët àïën phên têm hổc trong khi nhûäng nhâ
phên têm hổc lẩi khưng thêëy cố nhiïìu trûúâng húåp thêìn kinh hổc.
Chng ta cêìn mưåt thïë hïå nhûäng nhâ thêìn kinh hổc qua mưåt trûúâng
phên têm hổc nhû mưåt khoa hổc sûãa soẩn. Hiïån nay úã M àậ cố
hai cưë gùỉng loẩi nây, trong àố nhûäng nhâ
thêìn kinh hổc nưíi tiïëng
dẩy sinh viïn vïì phên têm hổc vâ cấc nhâ giấm àưëc nhâ thûúng
àiïn cưng hay tû cng dng phên têm hổc àïí quan sất bïånh nhên
ca hổ. Chng ta cng àậ nhòn qua tûúâng thêëy mưåt vâi àiïìu vïì
bïånh thêìn kinh nấc xđt dûúái àêy.
Phên têm hổc nhêåp mưn 95

Hònh thûác bïånh hoẩn ca bïånh vổng tûúãng vâ bïånh àiïn kinh
niïn giûäa mưåt àõa võ mú hưì trong viïåc phên loẩi ca bïånh thêìn
kinh hổc tưëi tên. Vêåy mâ nhûäng chûáng bïånh nây rêët gêìn vúái chûáng
bïånh àiïån súám phất dûúái danh tûâ “paraphrenie” theo nưåi dung thò
bïånh vổng tûúãng cố thïí àûúåc mư tẫ nhû thối quen k cc thđch
danh vổng cao sang, cố cẫm tûúãng nhû mònh bõ hânh hẩ, cìng

bẩn hậy nghe àiïì
u quan sất múái nhêët ca tưi vïì vêën àïì àố. Mưåt võ
bấc sơ trễ tíi bõ bùỉt båc phẫi rúâi bỗ thânh phưë núi sinh ca mònh
vò àậ àe doẩ giïët chïët con trai mưåt võ giấo sûå àẩi hổc trong thânh
phưë àố, anh con trai nây trûúác àêy lâ bẩn thên ca anh ta. Võ bấc
sơ nây cho rùçng ngûúâi bẩn c ca mònh cố nhûäng tûúãng thêåt kinh
khng, mưåt sûác mẩnh ca qu sûá, cho rùçng chđnh anh àậ gêy ra
mưåt nưỵi khưí súã xẫy àïën cho gia àònh mònh trong mêëy nùm qua, gêy
Sigmund Freud 96

ra mổi àiïìu khưng may vïì gia àònh cng nhû xậ hưåi. Nhûng nhû
thïë vêỵn chûa à, anh con trai bẩn c vâ cha anh ta, ưng giấo sû
àẩi hổc côn phẫi chõu trấch nhiïåm vïì chiïën tranh àậ xẫy ra vò àậ
gổi qn Nga àïën xêm lùng Tưí qëc ca mònh. Bïånh nhên ca
chng ta cho rùçng anh ta àậ nhiïìu lêìn sut chïët vò ưng bẩn qu vâ
cho rùçng chó cố cấi chïët anh nây múái lâm cho anh ta hïët mổi nưỵi
àau àúán thưi. Vêåy mâ lông u àưëi vúái ngûúâi bẩn c côn mẩnh àïën
nưỵi mưåt hưm khi cố dõp dng sng lc bùỉn chïët anh nây, ngûúâi
bïånh thêëy tay mònh nhû tï liïåt. Trong cåc nối chuån vúái ngûúâi
bï
ånh tưi biïët lâ tònh bẩn giûäa hai ngûúâi khúãi àêìu tûâ nhûäng nùm
àêìu tiïn hổc trung hổc. Đt nhêët cố mưåt lêìn tònh bẩn àậ vûúåt quấ
giúái hẩn ca tònh bẩn. Mưåt àïm cng ng vúái nhau mưåt giûúâng hổ
àậ giao cêëu vúái nhau hoân toân. Ngûúâi bïånh khưng bao giúâ cẫm
thêëy mưåt tònh cẫm àưëi vúái àân bâ nhû nhûäng ngûúâi cng tíi vâ
cng phấi. Anh ta àậ àđnh hưn vúái mưåt cư gấi àểp, nhûng cư nây
thêëy anh chùèng tỗ cẫm tònh êu ëm gò nïn dûát tònh ln. Nhiïìu
nùm sau bïånh ca anh ta àûúåc phất hiïån sau khi àậ thoẫ mận
hoân toân mưåt ngûúâi àâ
n bâ. Ngûúâi nây vûâa hưn anh xong thò àưåt