HC VIN CHNH TR QUC GIA H CH MINH
NGUYN KIM PHNG
nhà nớc với việc phát huy nội lực
và ngoại lực trong hội nhập quốc tế
ở Việt Nam hiện nay
Chuyờn ngnh : CNDVBC & CNDVLS
Mó s : 62 22 80 05
tóm tắt Luận án tiến sĩ triết học
Hà Nội - 2014
Công trình đợc hoàn thành
tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
Ngời hớng dẫn khoa học: PGs.TS trần thành
Phản biện 1:
Phản biện 2:
Phản biện 3:
Luận án sẽ đợc bảo vệ trớc Hội đồng chấm luận án cấp Học
viện họp tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.
Vào hồi giờ ngày tháng năm 2014
Có thể tìm hiểu luận án tại: Th viện Quốc gia
và Th viện Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Bước vào thế kỷ XXI thế giới có những biến đổi nhanh chóng, sâu sắc và
phức tạp với những cơ hội và thách thức to lớn đối với từng quốc gia, đặc biệt
là đối với các nước nghèo và chậm phát triển. Mặc dù thế giới có thể còn có
nhiều diễn biến phức tạp với sự hợp tác và đấu tranh đan xen lẫn nhau, song
xu thế hòa bình, ổn định, hợp tác để tiếp tục phát triển vẫn là xu thế chủ đạo
trên thế giới, chi phối các quan hệ quốc tế cũng như chiến lược phát triển của
từng nước. Hội nhập quốc tế nhằm mở rộng hoạt động hợp tác quốc tế trên
mọi lĩnh vực đời sống đã và đang trở thành xu thế nổi bật của thời đại. Bất cứ

2
chậm đổi mới; công tác tổ chức thực hiện việc phát huy nội lực và ngoại lực
còn lúng túng, thiếu chủ động…
Những hạn chế đó của nhà nước đặt việc phát huy nội lực và ngoại lực trước
những khó khăn, thách thức và chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Cụ thể là:
Việc phát huy nội lực còn dưới mức khả năng phát triển của đất nước.
Việc thu hút ngoại lực đã tích cực hơn nhưng chưa thực sự chủ động. Việc
khai thác và sử dụng các nguồn lực, cả nội lực và ngoại lực để phát triển kinh
tế - xã hội của đất nước chưa hợp lý, chưa tương xứng với tiềm năng, chưa
phát huy hết vai trò của nó trong việc thúc đẩy quá trình chủ động hội nhập
quốc tế ở nước ta.
Bên cạnh đó, việc phát huy nội lực và ngoại lực chưa thực sự đem lại sự
phát triển bền vững cho đất nước. Nền kinh tế Việt Nam phát triển năng động
với tốc độ tăng trưởng khá nhưng hiệu quả kinh tế còn thiếu bền vững, “chất
lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh thấp; chuyển dịch cơ cấu theo hướng công
nghiệp hóa, hiện đại hóa còn chậm, cân đối vĩ mô chưa thật vững chắc; chế độ
phân phối còn nhiều bất hợp lý”. Việc khai thác, sử dụng nội lực và ngoại lực
chưa hợp lý dẫn đến suy kiệt nhiều nguồn tài nhiên thiên nhiên, hủy hoại môi
trường sinh thái, làm thay đổi mô hình bệnh tật, ảnh hưởng đến chất lượng
nguồn nhân lực…
Mặt khác, việc phát huy nội lực và ngoại lực trong bối cảnh hội nhập
quốc tế với nhiều biến động phức tạp hiện nay đã đặt ra không ít khó khăn,
thách thức cho sự phát triển đất nước. Sự tác động mạnh mẽ của các nguồn
ngoại lực từ nhiều phía có thể thu hẹp phạm vi tác động của nhà nước, gây
mất an toàn hệ thống kinh tế, tài chính, an ninh quốc gia; làm trầm trọng sự
bất công xã hội, đào sâu hố ngăn cách giữa người giàu, người nghèo, giữa các
quốc gia trên thế giới; nhiều nguồn viện trợ, hợp tác chuyển giao công nghệ
mang động cơ chính trị có thể dẫn tới nguy cơ chệch hướng; Khủng hoảng
kinh tế toàn cầu đặt các nước có nền kinh tế trung bình và chậm phát triển
trước nguy cơ đỗ vỡ và khủng hoảng nguồn lực cho phát triển do bị mất hoặc

- Đánh giá thực trạng, phân tích một số vấn đề đặt ra đối với vai trò của
Nhà nước trong việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở
Việt Nam hiện nay.
- Đề xuất một số quan điểm và giải pháp cơ bản nhằm nâng cao vai trò
của Nhà nước đối với việc phát huy nội lực và ngoại lực đảm bảo phát triển
bền vững đất nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
Đối tượng nghiên cứu: Vai trò của nhà nước đối với việc phát huy nội lực
và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay.
Phạm vi nghiên cứu: Luận án tập trung nghiên cứu về vai trò của nhà
nước trong việc phát huy nội lực và ngoại lực để phát triển đất nước trong bối
cảnh hội nhập quốc tế.
4. Phương pháp nghiên cứu
Luận án dựa trên cơ sở những nguyên tắc phương pháp luận của chủ
nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử như nguyên tắc khách
quan, toàn diện, phát triển, lịch sử - cụ thể, thực tiễn, lôgíc - lịch sử…
Luận án còn kết hợp các phương pháp khác như: phân tích và tổng hợp,
quy nạp và diễn dịch, thống kê, mô tả, so sánh
5. Những đóng góp mới của luận án
- Luận án góp phần làm rõ dưới góc độ triết học vai trò của nhà nước đối với
việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay.
- Đánh giá thực trạng và đề xuất một số quan điểm, giải pháp nhằm nâng
cao vai trò nhà nước đối với việc phát huy nội lực và ngoại lực trong bối cảnh
hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay.
4
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
6.1. Về mặt lý luận
Luận án bước đầu làm sáng tỏ về mặt lý luận vai trò của nhà nước đối với
việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay.
Luận án góp phần vào công tác tổng kết thực tiễn thông qua việc làm rõ

lao động…) và một số yếu tố khác (tổ chức, chính sách, quản trị, công nghệ,
bí quyết công nghệ)…
Ở Việt Nam, có khá nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài
nguồn lực như: Bộ Khoa học và Công nghệ, đề tài KX.04.08/06-10, Nguồn
5
lực và động lực cho sự phát triển nhanh và bền vững nền kinh tế Việt Nam
giai đoạn 2011 - 2020; GS.TSKH Lê Du Phong, chủ biên (2006), Nguồn lực
và động lực phát triển trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa ở Việt Nam, Nxb Lý luận Chính trị; Hồ Bá Thâm (2004), Động lực và
tạo động lực phát triển xã hội, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội; Hoàng Ngọc
Hòa (2005),“Quá trình nhận thức của Đảng ta về phát huy nội lực, tranh thủ
ngoại lực, phát triển nền kinh tế tự chủ và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế”,
Nhìn lại quá trình đổi mới tư duy lý luận của Đảng 1986-2005, Nxb Lý luận
chính trị…
Các công trình nghiên cứu trên đã cung cấp một số lý luận cơ bản và các
cơ sở khoa học được đúc rút từ thực tiễn về tính tất yếu của việc phát huy nội
lực và ngoại lực, vai trò của phát huy nội lực, ngoại lực đối với sự phát triển
kinh tế - xã hội đất nước qua các thời kỳ. Đó là gợi mở cho tác giả luận án này
đi sâu nghiên cứu và tìm hiểu.
1.2. Các công trình nghiên cứu về vai trò của nhà nước và những giải
pháp nâng cao vai trò của nhà nước đối với việc phát huy nội lực và ngoại
lực trong hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay
Trong lịch sử tư tưởng nhân loại, đã có nhiều học giả, các nhà nghiên cứu
đã tập trung tìm hiểu bản chất, chức năng, vai trò của nhà nước đối với sự
phát triển như: A.Smith, J.M Keynes, Samuelson, C.Mác, Ăngghen, Lênin…
Ngày nay, dưới tác động của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, các nguồn
lực di chuyển tự do trên phạm vi toàn cầu,vượt khỏi sự kiểm soát của nhà
nước, quốc gia. Các nhà khoa học tiếp tục nêu ra nhiều quan niệm khác nhau
về vai trò của nhà nước đối với sự phát triển.
Liên quan đến đề tài này, có một số công trình nghiên cứu tiêu biểu như:

nâng cao vai trò của nhà nước đối với việc phát huy nội lực và ngoại lực để
xây dựng và phát triển đất nước trong hội nhập quốc tế hiện nay. Những đóng
góp đó thể hiện trên một số phương diện cơ bản sau:
Một là, làm sáng tỏ những lý luận căn bản về toàn cầu hóa và hội nhập
quốc tế, những tác động của quá trình này đến vai trò của nhà nước nói riêng
và sự phát triển của của mỗi quốc gia trong đó có Việt Nam. Hai là, từng
bước làm sáng tỏ khái niệm nguồn lực, nội lực, ngoại lực và vai trò của chúng
trong việc xây dựng và phát triển đất nước của mỗi quốc gia. Ba là, làm rõ
tính tất yếu của việc phát huy nội lực và ngoại lực cho sự phát triển trong hội
nhập quốc tế ở Việt Nam, đồng thời đánh giá thực trạng, khai thác, sử dụng
các nguồn lực đó và đề xuất những phương hướng, giải pháp để sử dụng có
hiệu quả các nguồn lực. Bốn là, làm rõ vai trò của nhà nước, đánh giá thực
trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao vai trò của nhà nước đối với sự phát
triển kinh tế xã hội, trong đó chỉ ra vai trò tác động của nhà nước đối với
từng nguồn lực, từng mặt, từng lĩnh vực của đời sống. Hầu hết các công
trình đều chỉ ra những hạn chế của nhà nước như: chất lượng văn bản pháp
lý, bộ máy chưa hiệu quả, đội ngũ công chức còn thiếu và yếu từ đó, đề
xuất các giải pháp khắc phục trên nhiều phương diện, ở nhiều góc độ
nghiên cứu khác nhau.
Với những đóng góp đó, các công trình nghiên cứu nêu trên đã trang bị
những cơ sở lý luận căn bản và những bằng chứng khoa học từ thực tiễn về
vấn đề phát huy nội lực, ngoại lực, nâng cao vai trò của nhà nước đối với việc
phát huy các nguồn lực cho sự phát triển. Tuy nhiên, có thể nhận thấy, cho
đến nay, chưa có một công trình, đề tài nào nghiên cứu một cách có hệ thống
dưới góc độ Triết học vấn đề vai trò của nhà nước với việc phát huy nội lực và
ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay. Điều đó thôi thúc tác
giả luận án đi sâu, tìm hiểu, nghiên cứu về vấn đề này. Trên cơ sở kế thừa có
chọn lọc và bổ sung các kết quả nghiên cứu nêu trên, luận án sẽ làm sáng tỏ
thêm một số nội dung sau:
7

huy nội lực và ngoại lực trong điều kiện khác. Yếu tố chính trị, kinh tế, văn
hóa, xã hội vừa có thể coi là nội lực quốc gia, vừa có thể coi là môi trường,
điều kiện để phát huy những nguồn nội lực khác như khoa học công nghệ,
nguồn nhân lực…
Thứ hai, nội lực phụ thuộc vào trình độ nhận thức của con người, đặc biệt
là trình độ phát triển khoa học công nghệ. Với trình độ nhận thức, đặc biệt là
trình độ khoa học công nghệ ngày càng được nâng cao, con người đã nghiên
cứu, phát hiện những nguồn tài nguyên mới để đưa vào sử dụng, đồng thời
sáng chế những vật liệu mới, năng lượng mới thay thế những nguồn tài
8
nguyên cạn kiệt. Đó là cơ sở, điều kiện để mỗi nước nghiên cứu và làm cho
nội lực quốc gia ngày càng phong phú.
Thứ ba, nội lực phụ thuộc vào yêu cầu phát triển của mỗi quốc gia. Mỗi
quốc gia có những điều kiện và định hướng phát triển khác nhau, theo đó,
khái niệm nội lực được xác định với những nội dung khác nhau.
Như vậy “nội lực” là khái niệm rộng, luôn vận động, biến đổi, phụ thuộc
vào trình độ nhận thức và yêu cầu phát triển của mỗi nước, do đó, không thể
có một khái niệm nội lực chung cho mọi quốc gia, trong mọi hoàn cảnh.
Trong giới hạn công trình này, luận án không có điều kiện để nghiên cứu,
đánh giá toàn bộ nội lực quốc gia mà sẽ tập trung làm rõ vai trò của nhà nước
trong việc tạo ra những điều kiện, cơ chế, chính sách, môi trường để phát huy
nội lực thông qua việc khảo sát, phân tích một số nguồn nội lực là bộ phận
cấu thành chủ yếu của lực lượng sản xuất, mà trước hết và quan trọng nhất là
nguồn lực nhân lực, khoa học, công nghệ và nguồn vốn mà chúng ta có. Đây
là những yếu tố quan trọng nhất của nội lực hiện nay để chúng ta phát triển
đất nước theo chiều sâu. Các yếu tố chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội… được
luận án xem xét như là môi trường, điều kiện để phát huy các nguồn lực.
* Ngoại lực:
Ngoại lực là tổng thể những sức mạnh vật chất và tinh thần bên ngoài
quốc gia, bao gồm các yếu tố như: vốn, khoa học kỹ thuật, công nghệ, trình độ

với việc duy trì và tạo ra tiền đề, nguồn lực cho những quá trình phát triển dài
lâu của đất nước. Điều này phụ thuộc rất lớn vào vai trò của nhà nước trong
việc điều tiết, khai thác, sử dụng hợp lý các nguồn nội lực và ngoại lực cho sự
phát triển. Do vậy, luận án sẽ tập trung nghiên cứu vai trò của Nhà nước trong
việc tạo môi trường, điều kiện, cơ chế, chính sách để nội lực và ngoại lực
được phát huy có hiệu quả nhất, đảm bảo phát triển nhanh và bền vững.
2.1.2. Mối quan hệ biện chứng giữa nội lực và ngoại lực
Mỗi sự vật, hiện tượng đều chịu sự chi phối của các mối liên hệ bên trong
và các mối liên hệ bên ngoài các sự vật hiện tượng đó. Các mối liên hệ bên
trong có vai trò quyết định sự phát triển của các sự vật hiện tượng, còn các
mối liên hệ bên ngoài có vai trò tác động, hoặc thúc đẩy hoặc kìm hãm sự
phát triển của các sự vật hiện tượng.
Sự phát triển của đất nước ta hiện nay chịu sự tác động sâu sắc của nội
lực - nguồn lực bên trong của quốc gia và ngoại lực - nguồn lực bên ngoài của
quốc gia. Nội lực và ngoại lực có mối quan hệ biện chứng sâu sắc, trong đó,
nội lực là yếu tố quyết định ngoại lực đồng thời quyết định sự phát triển đất
nước, còn ngoại lực có vai trò quan trọng, tác động đến nội lực; ngoại lực chỉ
phát huy tác dụng thông qua nội lực, nó có thể thúc đẩy hoặc hạn chế nội lực.
Nhận định về vai trò của nội lực và ngoại lực trong sự phát triển, Đảng ta chỉ
rõ: “Phát huy nội lực và sức mạnh dân tộc là yếu tố quyết định, tranh thủ
ngoại lực và sức mạnh thời đại là yếu tố quan trọng để phát triển nhanh, bền
vững và xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ”.
Trong mối quan hệ giữa nội lực và ngoại lực, nội lực luôn là yếu tố quyết
định ngoại lực và quyết định sự phát triển của quốc gia. Sự vận động, phát
triển của các yếu tố cấu thành nội lực và sự tác động qua lại giữa chúng mang
lại sự vận động và phát triển của tổng thể nội lực, thúc đẩy và quyết định sự
phát triển của đất nước. Nội lực quyết định ngoại lực ở chỗ sự vận động và
phát triển của nội lực đặt ra yêu cầu khách quan đối với việc thu hút ngoại lực
ở nhiều mức độ: thu hút ngoại lực nào là chủ yếu, quy mô, tốc độ thu hút đến
đâu… Trên thực tế, mỗi quốc gia khác nhau căn cứ vào các yếu tố nội lực và

tác động đến nội lực và ngược lại, mỗi bước phát triển của nội lực sẽ làm tăng
khả năng khai thác, sử dụng có hiệu quả ngoại lực. Sự dịch chuyển mạnh mẽ
về vốn, khoa học công nghệ, nguồn nhân lực, tài nguyên … giữa các quốc gia
trong điều kiện hội nhập làm cho nội lực và ngoại lực dễ dàng thâm nhập,
chuyển hóa lẫn nhau, có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển. Điều đó đặt
ra yêu cầu phải có chính sách, biện pháp để phát huy nội lực và ngoại lực, hạn
chế những tác động tiêu cực của quá trình hội nhập đối với sự phát triển.
2.2. Sự cần thiết phải phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập
quốc tế ở Việt Nam hiện nay
Phát huy nội lực và ngoại lực là một trong những bài học quan trọng cho
sự phát triển được Đảng ta nhiều lần tổng kết và khẳng định. Đó là yêu cầu
khách quan, là nhân tố quyết định thắng lợi của Việt Nam trong công cuộc
xây dựng và đất nước, tích cực, chủ động hội nhập quốc tế hiện nay.
11
Thứ nhất, phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế là sự kế
thừa bài học “kết hợp sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại”
Thứ hai, phát huy nội lực và ngoại lực là yêu cầu tất yếu của hội nhập
quốc tế
Thứ ba, phát huy nội lực và ngoại lực giúp Việt Nam tận dụng thời cơ,
vượt qua thách thức trong thời kỳ hội nhập để phát triển
2.3. Những biểu hiện chủ yếu về vai trò của nhà nước đối với việc
phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay
2.3.1. Nhà nước tạo môi trường và điều kiện để phát huy nội lực và
ngoại lực
Môi trường kinh tế, chính trị, văn hóa – xã hội ổn định và phát triển là
điều kiện tiên quyết để mọi nguồn lực trong nước được phát huy, đồng thời
tạo ra sức hấp dẫn của môi trường trong nước đối với việc đầu tư, hợp tác
quốc tế nhằm thu hút ngoại lực. Do đó, xây dựng môi trường kinh tế, chính
trị, văn hóa – xã hội ổn định, phát triển trở thành yêu cầu, nội dung, nhiệm vụ
của nhà nước trong quá trình phát huy nội lực và ngoại lực.

sử dụng loại nội lực, ngoại lực nào; đầu tư nguồn lực đó cho lĩnh vực nào, ưu
tiên lĩnh vực nào (sản xuất, kinh doanh, xây dựng hạ tầng cơ bản hay các vấn
đề xã hội); phân bổ nguồn lực ra sao cho từng khu vực kinh tế, từng ngành,
từng vùng…
Vai trò của nhà nước trong việc phát huy nội lực và ngoại lực để phát
triển đất nước thể hiện ở tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội.
Công trình này không có điều kiện để xem xét, đánh giá việc khai thác, sử
dụng nội lực và ngoại lực trong tất cả các lĩnh vực mà chỉ tập trung phân tích,
đánh giá vai trò của nhà nước trong việc sử dụng một số nguồn lực quan trọng
cho sự phát triển, đó là nguồn lực con người, vốn, khoa học công nghệ với
tính cách là lực lượng sản xuất, quyết định sự phát triển của nền kinh tế - xã
hội nước ta hiện nay và là những nhân tố quyết định việc phát triển đất nước
theo chiều sâu hiện nay.
2.3.4. Nhà nước định hướng việc phát huy bền vững nội lực và ngoại
lực đảm bảo mục tiêu phát triển của đất nước
Nhà nước một mặt tạo môi trường và điều kiện để phát huy nội lực nâng
cao sức hấp dẫn của nội lực, tăng cường hợp tác quốc tế để thu hút ngoại lực;
khai thác và sử dụng nội lực, ngoại lực; mặt khác còn thực hiện các biện pháp
định hướng để việc phát huy nội lực, ngoại lực được duy trì và đạt kết quả bền
vững trong những giai đoạn tiếp theo, đảm bảo mục tiêu, chiến lược phát triển
của đất nước. Để thực hiện vai trò này, nhà nước sử dụng những công cụ hữu
hiệu sau:
Thứ nhất, nhà nước định hướng việc phát huy nội lực, ngoại lực bằng
chiến lược, kế hoạch, quy hoạch
Thứ hai, nhà nước định hướng việc phát huy nội lực bằng các công cụ
điều tiết vĩ mô
Tiểu kết chương 2
Phát huy nội lực, ngoại lực và các nguồn lực để phát triển là nội dung đã
được nhiều nhà khoa học nghiên cứu, bàn luận ở các góc độ tiếp cận khác
nhau. Trong quá trình hội nhập quốc tế, phát huy nội lực và ngoại lực là yêu

thông qua việc khảo sát, đánh giá thực trạng vai trò của nhà nước trên 4
phương diện cơ bản, đó là:
- Thực trạng vai trò của nhà nước trong giữ vững ổn định chính trị, an
ninh quốc gia để phát huy mọi nguồn lực của đất nước
- Thực trạng vai trò của nhà nước trong việc phát huy sức mạnh kinh tế
trong nước phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế quốc tế
- Thực trạng vai trò của nhà nước trong việc phát triển văn hóa - xã hội,
tạo nội lực tinh thần của dân tộc
- Thực trạng vai trò của nhà nước trong việc hoàn thiện hành lang pháp
lý, cải cách hành chính tạo môi trường minh bạch, thông thoáng.
Từ việc đánh giá thực trạng vai trò nhà nước trên 4 phương diện này, có
thể đánh giá khái quát thực trang vai trò của nhà nước trong việc tạo môi
trường, điều kiện để phát huy nội lực và ngoại lực. Cụ thể là:
Sau gần 30 năm đổi mới, mở cửa, hợp tác quốc tế, dưới sự lãnh đạo của
Đảng, nhà nước ta đã thể hiện vai trò to lớn trong việc tạo môi trường và điều
kiện để phát huy nội lực quốc gia, kích thích mọi tiềm năng thế mạnh trong
nước phát triển. Với vai trò tích cực của nhà nước, môi trường chính trị, kinh
14
tế, văn hóa, xã hội, pháp lý và nền hành chính quốc gia đều có những bước
tiến bộ: Chính trị an ninh được đảm bảo, độc lập, chủ quyền, thống nhất và
toàn vẹn lãnh thổ được giữ vững. Văn hóa, xã hội tiến bộ trên nhiều mặt. Kinh
tế tăng trưởng liên tục theo hướng tích cực. Thể chế kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa được xác lập. Nhờ đó, thế và lực của đất nước vững
mạnh thêm, vị thế quốc gia ngày càng được khẳng định trên trường quốc tế.
Việt Nam đang trở thành điểm đến hấp dẫn, là môi trường đầu tư an toàn, hiệu
quả đối với nhiều quốc gia trên thế giới.
Tuy nhiên, thực trạng nêu trên còn cho thấy vai trò của nhà nước trong
việc tạo môi trường để phát huy nội lực, ngoại lực cũng đã bộ lộ những hạn
chế, yếu kém nhất định về trình độ, năng lực quản lý, tổ chức bộ máy, đội ngũ
cán bộ, tạo ra những rào cản về môi trường và điều kiện để phát huy nội lực,

giữa các cơ quan nhà nước, các cơ quan báo chí chưa thật chặt chẽ. Thực tế đó
khiến cho việc thông tin quảng bá về nội lực của quốc gia chưa thực sự chủ
động. Một số nước trên thế giới còn hiểu chưa đúng, chưa đầy đủ về Việt Nam,
về một số vấn đề về chính trị, xã hội, tôn giáo, nhân quyền Do vậy, một số nhà
đầu tư còn e ngại và do dự khi đầu tư vào nước ta. Điều này làm giảm hiệu quả
công tác đối ngoại nói chung và thông tin đối ngoại nói riêng của nhà nước ta.
Thứ hai, để chủ động thu hút ngoại lực, nhà nước ta đã thực hiện các cam
kết quốc tế nhằm tạo ra uy tín quốc gia và những điều kiện pháp lý với quốc tế
để thu hút sự quan tâm và đầu tư của các đối tác nước ngoài. Trong những
năm qua, nhà nước ta đã thực hiện nhiều cam kết, hiệp định với các nước, các
tổ chức quốc tế và khu vực, trong đó tập trung vào các lĩnh vực thương mại,
thuế, viện trợ phát triển, ngân hàng. Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc ký
các cam kết, điều ước với các nước xã hội chủ nghĩa và các nước có quan hệ
truyền thống mà ngày càng mở rộng quan hệ trên toàn thế giới; không chỉ cam
kết với các quốc gia mà còn thực hiện cam kết với các khu vực, các tổ chức
quốc tế; không chỉ cam kết các lĩnh vực cho sự phát triển quốc gia mà còn
cam kết giải quyết các vấn đề toàn cầu.
Ngoài ra, nhà nước còn có nhiều chính sách tích cực đối với người Việt
Nam ở nước ngoài để phát huy nguồn lực quý báu này cho sự phát triển đất
nước như: quan tâm, bảo vệ cộng đồng người Việt ở nước ngoài, động viên
kiều bào trở về đầu tư xây dựng quê hương, gây quỹ vì người nghèo, nạn nhân
chất độc da cam, ủng hộ phát triển kinh tế - xã hội đất nước…
Mặc dù vậy, vai trò của nhà nước trong việc thực hiện các cam kết quốc
tế, các biện phát huy nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài còn bộc lộ
những hạn chế nhất định là rào cản làm mất đi sức hấp dẫn, thông thoáng của
môi trường đầu tư ở nước ta, khiến cho việc thu hút ngoại lực chưa thực sự
chủ động. Về nhận thức, không ít các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp còn
thiếu hiểu biết về nội dung cam kết, bước đi, lộ trình thực hiện cam kết, hội
nhập quốc tế. Về thực tiễn, việc xây dựng chiến lược tổng thể, chuẩn bị điều
kiện về mọi mặt: luật pháp, kinh tế, đào tạo nhân lực… để chủ động, sẵn sàng

triển bền vững.
3.1.4. Thực trạng vai trò của nhà nước trong định hướng việc phát huy
bền vững nội lực, ngoại lực đảm bảo mục tiêu phát triển của đất nước
Để quản lý, định hướng và kích thích việc phát huy các nguồn lực cho sự
phát triển ở những giai đoạn tiếp theo, nhà nước sử dụng các công cụ quản lý
cơ bản là: kế hoạch, chiến lược và các chính sách vĩ mô, đón bẩy kinh tế.
Thông qua việc đánh giá thực trạng vai trò của nhà nước trong định
hướng việc phát huy nội lực, ngoại lực bằng chiến lược, kế hoạch, quy hoạch,
pháp luật và các chính sách vĩ mô, có thể rút ra nhận xét như sau:
Nhà nước bằng việc sử dụng công cụ pháp luật, kế hoạch hóa, các chính
sách điều tiết vĩ mô đã quản lý ngày càng tốt hơn các nguồn lực cho sự phát
triển, đồng thời định hướng việc phát huy nội lực và ngoại lực phù hợp với
chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; kích thích việc kết hợp nội
lực và ngoại lực hài hòa, hiệu quả, vững chắc và tiếp tục phát triển trong
những giai đoạn tiếp theo.
Tuy nhiên, những hạn chế của Nhà nước trong việc sử dụng các công cụ này
cũng làm hạn chế tính khoa học, hợp lý trong việc khai thác, phân bổ nguồn lực;
kiểm soát yếu kém gây ra tình trạng lãng phí trong chi tiêu ngân sách và tiêu
dùng xã hội; cơ cấu đầu tư chưa hợp lý so với thực tiễn yêu cầu của từng vùng
cũng như cân đối lớn quốc gia tầm nhìn ngắn hạn, trung và dài hạn. Mặt khác,
việc thiếu một kế hoạch tổng thể, dài hạn cũng làm giảm vai trò của nhà nước
trong việc định hướng, kích thích việc phát huy nội lực và ngoại lực
17
3.2. Một số vấn đề đặt ra đối với nhà nước trong việc phát huy nội
lực và ngoại lực thời kỳ hội nhập hiện nay
Từ thực trạng nêu trên, với những kết quả đã đạt được và những hạn chế,
yếu kém chưa được khắc phục, vai trò của Nhà nước trong việc phát huy nội
lực và ngoại lực trong điều kiện hội nhập đứng trước những vấn đề đặt ra hết
sức cấp bách, đó chính là những mâu thuẫn nảy sinh từ quá trình Nhà nước
phát huy nội lực và ngoại lực, hội nhập quốc tế, hướng tới phát triển bền vững

nhà nước ta hiện nay.
Từ những mâu thuẫn nêu trên có thể thấy, quá trình phát huy nội lực và
ngoại lực ở nước ta trong những năm qua đã làm nảy sinh những mối nguy cơ
18
đe dọa và làm ảnh hưởng trực tiếp đến vai trò, phạm vi tác động của nhà
nước, đòi hỏi nhà nước phải tự đổi mới, nâng cao năng lực để giải quyết
những mâu thuẫn đó. Mặt khác, hiện nay, bản thân việc phát huy nội lực và
ngoại lực gặp rất nhiều khó khăn đòi hỏi phải nâng cao vai trò của nhà nước
để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ quan trọng này.
Tiểu kết chương 3
Trải qua gần 30 năm tiến hành công cuộc đổi mới, dưới sự lãnh đạo của
Đảng, nhà nước ta đã đạt nhiều thành tựu trong việc phát huy nội lực và ngoại
lực, tích cực, chủ động hội nhập quốc tế. Nhà nước ta không ngừng hiện thực
hóa chủ trương của Đảng về phát huy nội lực và ngoại lực, chủ động hội nhập
quốc tế bằng nhiều chính sách, biện pháp, ngày càng phát huy được sức mạnh
nội lực; chủ động thu hút được nhiều nguồn ngoại lực; khai thác, sử dụng
ngày càng có hiệu quả hơn các nguồn ngoại lực, đồng thời định hướng, kích
thích việc kết hợp nội lực và ngoại lực ngày càng mở rộng và bền vững.
Bên cạnh những thành tựu đạt được, vai trò của nhà nước trong việc phát
huy nội lực và ngoại lực cũng bộc lộ nhiều hạn chế bộ như: máy cồng kềnh,
chậm thích ứng với những biến động của thế giới; trình độ quản lý, điều tiết vĩ
mô của nhà nước chưa đáp ứng được yêu cầu của việc phát huy nội lực và
ngoại lực; hệ thống pháp luật, chính sách thiếu đồng bộ; công tác cán bộ còn
chậm đổi mới; công tác tổ chức thực hiện việc phát huy nội lực và ngoại lực
còn lúng túng, thiếu chủ động; tình trạng tham nhũng, lãng phí ảnh là rào cản
đối với việc phát huy nội lực và ngoại lực.
Những hạn chế của nhà nước làm cho kết quả việc phát huy nội lực và
ngoại lực chưa được như mong đợi. Cụ thể là:
Trong việc tạo môi trường để phát huy nội lực và ngoại lực còn nhiều hạn
chế, bất cập làm cho nội lực quốc gia chưa được phát huy đầy đủ, chưa tương

Chương 4
MỘT SỐ QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NÂNG CAO
VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT HUY NỘI LỰC VÀ
NGOẠI LỰC TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
4.1. Một số quan điểm có tính nguyên tắc đối với nhà nước trong việc
phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay
4.1.1. Nhà nước thực hiện việc phát huy nội lực và ngoại lực đảm bảo
sự phát triển nhanh và bền vững
Phát triển nhanh phải đi đôi với nâng cao tính bền vững là yêu cầu bắt
buộc đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam trong xu thế hội nhập
quốc tế hiện nay. Do vậy, đảm bảo phát triển nhanh và bền vững đất nước là
yêu cầu, là quan điểm mang tính nguyên tắc đối với nhà nước trong việc phát
huy nội lực và ngoại lực để xây dựng đất nước.
Nhà nước phát huy nội lực và ngoại lực đảm bảo yêu cầu phát triển nhanh
và bền vững nghĩa là nhà nước phải đảm bảo hiệu quả phát huy nội lực, ngoại
lực ở cả tầm vĩ mô lẫn vi mô, ở cả tầm ngắn hạn và dại hạn, phải tính đến tác
động của việc phát huy nội lực và ngoại lực trên tổng thể và ở từng lĩnh vực
của đời sống.
Nhà nước phải quan tâm đến việc tăng trưởng kinh tế gắn liền với nâng
cao chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế; trong khi khai
thác các yếu tố phát triển theo chiều rộng, phải đặc biệt coi trọng các yếu tố
phát triển theo chiều sâu; phải gắn tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa,
20
phát triển toàn diện con người, thực hiện dân chủ, công bằng và tiến bộ xã
hội, từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng; phải coi trọng
bảo vệ và cải thiện tài nguyên thiên nhiên và môi trường ngay trong từng
bước phát triển; phát triển kinh tế phải đi đôi với việc bảo đảm ổn định chính
trị - xã hội, coi đây là điều kiện, tiền đề để phát triển nhanh và bền vững.
Bên cạnh đó, việc phát huy nội lực và ngoại lực đảm bảo phát triển nhanh
và bền vững chỉ có thể có được khi nhà nước biết tận dụng mọi thời cơ mà

Nguyên tắc này đặt nền móng cho phương châm đa phương hóa, đa dạng hóa
quan hệ đối ngoại, hợp tác quốc tế của Đảng và Nhà nước ta.
21
4.2. Một số nhóm giải pháp cơ bản nâng cao vai trò của nhà nước đối
với việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam
hiện nay
4.
2
.1.
Nhóm giải pháp về học tập kinh nghiệm quốc tế trong việc phát
huy nội lực và ngoại lực
Thứ nhất, học tập kinh nghiệm nâng cao vai trò của nhà nước trong việc
tập trung xây dựng đất nước, phát huy nội lực, tạo cơ sở vững chắc cho sự
phát triển.
Thứ hai, học tập kinh nghiệm mở rộng quan hệ quốc tế, tranh thủ mọi
nguồn ngoại lực cho sự phát triển
Thứ ba, học tập kinh nghiệm xây dựng chiến lược sử dụng, phân bổ nội
lực, ngoại lực một cách khoa học, hiệu quả.
4.2.2. Nhóm giải pháp nâng cao năng lực quản lý của nhà nước đối với
việc phát huy nội lực và ngoại lực
Một là, cần đổi mới, kiện toàn tổ chức bộ máy nhà nước trong sạch, vững
mạnh, tinh giản, gọn nhẹ, hoạt động có hiệu lực và hiệu quả đáp ứng yêu cầu
phức tạp của việc kết hợp nội lực và ngoại lực.
Hai là, cần xây dựng, hoàn thiện pháp luật, chính sách, các công cụ quản
lý vĩ mô của nhà nước phù hợp với thực tiễn đất nước và luật pháp, thông lệ
quốc tế.
Ba là, nâng cao năng lực, trình độ, phẩm chất, đổi mới tác phong của cán
bộ công chức nhà nước.
Bốn là, nâng cao năng lực và hiệu quả tổ chức thực hiện của nhà nước đối
với việc phát huy nội lực và ngoại lực.

triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN; nhà nước phát huy nội lực và
ngoại lực trên cơ sở bình đẳng, hữu nghị, hợp tác cùng có lợi vì mục tiêu hòa
bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội.
Để nâng cao hiệu quả phát huy nội lực và ngoại lực, chương 4 đề xuất 04
nhóm giải pháp phát huy vai trò của nhà nước đó là: Nhóm giải pháp về học tập
kinh nghiệm quốc tế trong việc phát huy nội lực và ngoại lực; nhóm giải pháp
nâng cao năng lực quản lý của nhà nước đối với việc phát huy nội lực và ngoại
lực; nhóm giải pháp phát huy vai trò nhà nước trong việc thu hút ngoại lực;
nhóm giải pháp phát huy vai trò của nhà nước trong việc khai thác, sử dụng có
hiệu quả các nguồn lực trên cơ sở phát huy nội lực và nội lực hóa ngoại lực.
Việc tuân thủ các nguyên tắc và thực hiện đồng bộ các giải pháp nói trên
sẽ cho phép Nhà nước ta hoàn thành tốt vai trò của mình trong việc phát huy
nội lực, ngoại lực đảm bảo phát triển bền vững và đúng định hướng ở nước ta
trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay.
KẾT LUẬN
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay, phát huy nội lực và ngoại lực
là một tất yếu khách quan cho sự phát triển kinh tế, xã hội của Việt Nam. Phát
huy nội lực và ngoại lực tạo ra sức mạnh tổng hợp để nước ta mau chóng đạt
được những mục tiêu, chiến lược phát triển quốc gia, trong đó, nội lực có vai
trò quyết định, còn ngoại lực có vai trò hỗ trợ, bổ sung cho nội lực, tạo thêm
điều kiện để huy động và sử dụng nội lực có hiệu quả cao hơn. Tuy nhiên việc
phát huy nội lực, ngoại lực cũng đặt ra nhiều thách thức, nhiều nguy cơ tiềm
ẩn ảnh hưởng đến sự phát triển của nước ta. Vì vậy, để phát huy nội lực và
ngoại lực có hiệu quả, vai trò quản lý, định hướng, điều tiết của nhà nước ta là
vô cùng quan trọng.
23
Thực tế gần 30 năm đổi mới vừa qua đã cho thấy những thành tựu của
nhà nước trong việc phát huy nội lực và ngoại lực. Bằng pháp luật, chính
sách, các công cụ điều tiết vĩ mô; bằng việc phát huy sức mạnh của khối đại
đoàn kết dân tộc, sức mạnh của hệ thống chính trị, dưới sự lãnh đạo của Đảng

Việc thu hút ngoại lực mặc dù đã được chú trong song chưa thực sự chủ
động, còn bị động, lúng túng trước các tình huống, diễn biến bất ngờ liên quan
đến luật pháp, thông lệ quốc tế và những vấn đề đặt ra trong quan hệ, hợp tác
với các nước. Chúng ta chưa tạo được quan hệ thật sự ổn định, lâu dài, vững
chắc với các nước lớn; chưa xây dựng được mối quan hệ lợi ích đan xen, phụ
thuộc lẫn nhau với các nước này. Chúng ta chưa coi trọng đúng mức và chủ