B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC NÔNG LÂM TP.H CHÍ MINH

KHÓA LUN TT NGHIP T LIU HOÁ CÁC LOÀI LÂM SN NGOÀI G CÓ GIÁ TR
DC LIU C CNG NG DÂN TC KINH VÀ CHM
S DNG  KHU BO TN THIÊN NHIÊN TAKÓU
TNH BÌNH THUN H và tên: Lê Hoàng Quyên

cp bng k s ngành
Lâm nghip
Giáo viên hng dn:
Th.s Nguyn Quc Bình
Tháng 6 nm 2009 iiiLI CM T

Tôi xin chân thành cm n sâu sc đn Ban Giám Hiu Trng i Hc Nông
Lâm nói chung, đc bit là khoa Lâm nghip đã to điu kin và truyn đt nhng kin
thc khoa hc cho tôi trong sut 4 nm hc ti trng.

chính. Không trình bày các kt lun, kin ngh, không cha các bng, biu đ, trích
dn.
 tài nghiên cu “T liu hoá các loài lâm sn ngoài g có giá tr dc liu đc
cng đng dân tc Kinh và Chm s dng  khu bo tn thiên nhiên TàKóu – Tnh
Bình Thun đc tin hành ti xã Tân Thành, Tân Ngha, hàm Minh huyn Hàm
Thun Nam tnh Bình Thun, thi gian t tháng 3 đn tháng 5.
Kt qu thu đc là t liu hoá đc 20 loài Lâm sn ngoài g thng đc
ngi dân  đây khai thác, s dng và mua bán.
Yêu cu vit li tóm tt Formatted: Highlight
Formatted: Font: Bold, Complex
Script Font: Bold
Formatted: Highlight

v


Bng 4.6:
Phân hng cây thuc theo mc đ b đe do ca loài 37 1 Chng 1
M U

1.1. t vn đ
Vit Nam vi din tích t nhiên là vùng đi núi, chu s nh hng ca khí hu

ngi dân trong vùng đm khu bo tn s dng mà còn đc tiêu th ra th trng bên
ngoài. Bên cnh đó, mi nm có trên 200.000 khách hành hng đn ving các ngôi chùa
trên núi cng đã góp phn tiêu th mt s lng ln cây thuc đc bày bán ti khu vc
này.
Và cng đng ngi Chm và ngi Kinh  khu bo tn Takóu thì có kho tàng kin
thc bn đa v cách s dng các sn phm t rng. Tuy nhiên nhng kin thc đó s b
mai mt hoc bin đi dn đ thích ng trong điu kin sng hin nay. Vic s dng các
ngun LSNG ti đa phng có ý ngha vô cùng quan trng, đc bit là LSNG mà ngi
dân thng s dng làm dc liu
Vi nhng câu hi đc đt ra: Có còn nhiu hay ít vic s dng nhng cây thuc 
trong cng đng ngi Chm và ngi Kinh  khu bo tng TaKóu? Ta nên làm gì đ có
trong thi gian ngn giúp cho nhân dân, thy thuc ông y d dàng nhn bit và ph bin,
làm quen vi cách dùng cha mt s bnh nhm chm sóc sc khe ban đu và thc hiên
mc tiêu sc khe cho mi ngi vi điu kin đn gin, r tin d kim m
à vn đm bo
c s khoa hc cn thit. Vì vy nghiên cu đc chn là “T liu hoá các loài lâm sn
ngoài g có giá tr dc liu đc cng đng ngi Chm và kinh s dng  khu bo tn
thiên nhiên Takóu - tnh Bình Thun thng dùng”.
1.2. Mc đích - Mc Tiêu
1.2.1. Mc đích
T liu hoá các kin thc bn đa trong vic s dng các loi LSNG dùng làm
dc liu nhm phát trin tim nng ca chúng trong điu kin thc t ti đa phng.
1.2.2. Mc Tiêu
 đáp ng mc đích nghiên cu, các mc tiêu cn đt đc:
- Xác đnh các loài LSNG chính mà ngi dân khai thác và s dng làm dc liu.

3
- T liu hoá kin thc ca cng đng trong phân loi, thu hái, s dng, ch bin,
tn tr và thun hoá các loi sn phm đó.
- Xác đnh tm quan trng ca các LSNG dùng làm dc phm này đi vi đi sng


2.1. Tng quan
2.1.1. Khái nim lâm sn ngoài g dùng làm dc liu
Lâm sn ngoài g dùng làm dc liu là cây thuc b, cha bnh, thuc bo v thc
vt, thuc đc có đc t h sinh thái rng và đt rng phc v cho mc đích s dng ca
con ngi. Mc đích s dng ca con ngi tùy thuc vào đc tính riêng ca tng cng
đng, tng quc gia hay tng khu vc.

Ý ngha và lnh vc s dng ca LSNG dùng làm dc phm:
- Ý ngha:
+ Nâng cao thu nhp.
+ To tính an toàn lng thc, sc khe.
+ Tng đa dng sinh hc trong h sinh thái rng.
- Các giá tr mà LSNG dùng làm dc phm mang li cho con ngi:
+ Gía tr v mt kinh t: các ngun thu nhp ca mt h gia đình .
+ Giá tr v mt xã hi cho các vùng c dân vùng gn rng:
. n đn
h và an ninh cho đi sng ngi dân ph thuc vào rng,
. To ra thu nhp cho ngi dân sng ph thuc vào rng,
. To ra mt s lng vic làm cho dân đa phng.
. Bo tn và làm sng nhng kin thc bn đa v gây trng, ch bin, cha bnh
bng cây thuc t nhiên.
. Bo tn nhng giá tr vn hóa ca các cng đng, các dân tc.
+ Giá tr v mt xã hi cho nhng khu vc đô th:
. Gim chi phí nhp nguyên dc liu t nc ngoài.
. Tng tính thng mi trong và ngoài nc.

5
+ Giá tr v mt môi trng:
. Bo v và làm tng tính đa dng sinh hc ca rng,

6
2.2. Gii thiu v khu vc nghiên cu
Khu bo tn thiên nhiên (BTTN) Takóu thuc huyn Hàm Thun Nam, Tnh Bình
Thun, đc chính thc thành lp vào ngày 26 tháng 10 nm 1996 theo quyt đnh s
791/TTg Q ca Th tng chính ph v vic xác lp Khu Bo tn Thiên nhiên vùng núi
Takóu, và tr thành khu rng đc dng th hai ca tnh Bình Thun đ bo tn vi nhiu
loài đc hu ca vùng đt duyên hi min
trung. Trc khi chính thc thành lp, nó là
mt khu rng đc dng thuc quyn qun lý ca Chi cc kim lâm nhm bo tn loài sn,
mt loài cây g đc sc ca vùng núi Takóu, thuc huyn Hàm Thun Nam tnh Bình
Thun. Tng din tích đc quy hoch là 17.823 ha trong đó din tích khu bo tn là
11.866 ha và din tích vùng đm là 5.957 ha.
2.2.1. iu kin t nhiên khu vc nghiên cu
- V trí:
Khu bo tn thiên nhiên vùng núi Takóu nm 
phía nam huyn Hàm Thun Nam,
trên đa bàn ca 6 xã và th trn, đó là: Hàm Cng, Hàm Minh, Thun Quý, Tân Thành,
Tân Thun và Th trn Thun Nam.
+ Ta đ đa lý:
T 10
0
41
’
28
”
đn 10
0
53
’
01

0
, đây thuc dng núi sót ca Nam di Trng sn.
+ Dng đi cao: Núi Tà ng nm  phía ông -Nam khu rng. đ cao tuyt đi
296 m, đ dc 10 – 15
0
.
+
Dng bán bình nguyên: Nm  phía Nam khu rng. ây là dng đa hình chim
ch yu ca khu rng vi đ cao so vi mt nc bin t 50 – 100 m, đa hình nghiêng
dn t đông sang Tây và giáp bin  phía Nam.
+ t ngp nc: Ngoài các dng đa hình trên trong khu rng còn có mt s bng,
bàu, đm ly ngp nc thng xuyên quanh nm.
S đa dng v đa hình có th h tr cho s đa dng v các
h sinh thái và đa dng
loài.
- a cht và th nhng:
Khu BTTN Takóu nm trong đi kin to đa cht à Lt, thuc đai núi la Pluton
Mezozoi – Kainozoi Tây Thái Bình Dng. Vùng kin to khi st ven bin Phan Rí –
Phan Thit đc lp đy bi các thành to trm tích b ri h tng Phan Thit, các trm
tích gió, trm tích sông và trm tích hn đi.
Nn vt cht to đt
trong khu BTTN Takóu bao gm các thành to sau:
. Thành to Macma xâm nhp phun trào thuc phc h nh Quán phát trin rng
mà thành, thành phn c hc ch yu là đá: Granit, Biotit, Hocblen
. Thành to trm tích bao gm nhiu tang h khác nhau t c đn tr thuc h
Neogen đn h đ t (Kainozoi) vi các đc đim trm tích nh sau: Cát thch anh màu
đ, Cát xám hoc cát đen, xám đen cha di tích thc vt hoc kh
oáng vt nng Inmenit.
Do nhng đc đim ca kin to đa cht nh trên, trong vùng đã hình thành nên
các nhóm đt nh sau:

Ngoài các nhóm đt trên, trong khu bo tn còn có mt s din tích nh đt ly
tht   cá bng, bàu ngp nc quanh nm.
- Khí hu – thy vn:
Theo s liu quan trc ca trm khí tng gn nht (Phan Thit), các đc
trng ca khí
hu trong vùng nh sau:
+ Nhit đ:
Nhit đ bình quân nm (T) : 26,6
o
C
Nhit đ cao tuyt đi: : 36,0
o
C
Nhit đ thp tuyt đi: : 12,0
o
C
S gi nng bình quân : 7,3 gi/ ngày.
Tng tích ôn : 9.700 – 10.000
o
C
+ Ch đ ma:
Lng ma bình quân nm : 1.115,7 mmm
Lng bc hi bình quân nm : 1.425,6 mm
 m tng đi bình quân : 80,7 %

9
Mùa ma t tháng 5 đn tháng mi, bình quân 100 ngày ma/nm. Tuy nhiên
lng ma phân b không đu gia các tháng trong nm, ch yu tp trung vào các tháng
7, 8, 9. Mùa khô t tháng 11 đn tháng 4 nm sau.
+ Ch đ gió:

10
c đim ca các sui tuy nhiu nhng ngn, lu vc nh, xy ra l trong
mùa ma nhng khô kit trong mùa khô, ngoi tr mt s con sui có ngun nc t các
mch nc nh, t các cn cát mà thc bì trên đó là rng Du, rng sn duy trì đc
nc quanh nm nh sui Vn, Sui Tre.
2.2.2. Tài nguyên rng và đa dng sinh hc
- Tài nguyên rng:
Kt qa
phúc tra tài nguyên phc v xây dng lun chng khu bo tn đã cung cp
các s liu din tích và tr lng rng nh sau (Bng 1.1):
Bng 1.1. Din tích và tr lng rng Khu bo tn Thiên nhiên Takóu
Các loi đt đai Din tích (ha) Tr lng (m
3
)
Tng cng
1.Din tích khu bo tn
a. t có rng:

- Rng thng xanh
+Rng trung bình
+Rng nghèo
+Rng non phc hi
- Rng rng lá
Rng nghèo tha
-Rng tha cây h Du
+ Rng nghèo
+Rng nghèo tha
+Rng non phc hi
- Rng ngp mn
-Rng trng

26.723
146.439
110.684
8.194
27.560
3.120 11
2. Din tích vùng đm 5.957
- a dng thc vt rng:
Thành phn thc vt ca Khu Bo tn Thiên nhiên TaKóu hi tu ca ba lung thc vt
di c: lung Malaixia – Indonexia, lung n đ - Min đin và lung Hymalaya – Vân
nam, Quý châu – Trung Quc và h thc vt bn đa Vit Nam. Theo kt qu điu tra thc
vt rng t lun chng kinh t k thut, Khu Bo tn Thiên nhiên Takóu có 751 loài thc
vt, thuc 465 chi ca 129 h, 4 ngành trong đó:
* Cây g ln : 261 loài 158 chi 57 h.
* Tiu mc : 212 loài 129 chi 54 h
* Thm ti : 152 loài 99 chi 32 h
* Dây leo + Ph sinh : 110 loài 86 chi 39 h
* Phong lan : 22 loài 15 chi 1 h
* Quyt thc vt : 14 loài 12chi 8 h.
- Phân theo ngành thc vt
* Quyt thc vt : 145 loài 12 chi 8 h
* Thc vt ht trn : 4 loài 12 chi 8 h
* Thc vt ht kín : 733 loài 450 chi 118 h
- a dng v kiu rng:

+ t ngp phèn: có mt kiu thm thc vt:
. Thc vt trên đt ngp phèn: Trong phm vi khu rng có mt s bng, bàu ngp
nc trong nm, hình thành nên thm thc vt rng mang tính cht ca h sinh thái rng
ngp phèn. Thc vt  đây có Tràm (Melaleuca leucadendron). Ni đt thp có c nng
(Eleocharis dulcis), C mm (Ischaemum indicum), di bng có bông súng (Nymphea
stellata), sy (Pharagmites karta), nhng ni cao gp  (Saccharum spontaneum), Bình
bát (Ann
ona glabra), Mua (Melastoma affine), Dây choi (Stenochlaena palustris). Nhìn
chung thành phn thc vt  đây nghèo hn so vi h sinh thái rng tràm ca đng bng
sông Cu Long.
+ Trên đt thoái hóa sau nng ry:
. Sinh cnh cây bi, trng c sau nng ry: Do tác đng ca con ngi nh cht
g, ci làm nng ry, cháy rng v.v.hình thành nên các kiu sinh cnh cây bi, trng c
sau nng ry thc vt có Nhn dê (Erioglosum), Th (Dio
spyros), Cò ke (Grewia), 

13
ngn (Cratoxylon), Bình linh (Vitex), Sn m (Shorea), Sm (Memecylon),Thu tu
(Aporosa), C đuôi chn (Penisetum), C voi (Panicum), Trinh n gai (Mimosa) v.v.
. Qun hp rng trng: Ngoài vic trng các cây lng thc, cây hoa màu trong
nhng nm gn đây còn trng các loi cây Công nghip nh iu, cây lâm nghip nh
Bch đàn, keo lai, xoan chu hn.
2.2.3. c đim kinh t - xã hi
- Dâ
n s, dân tc và phân b dân c:
+ Dân s:
Theo s liu thng kê ca Khu Bo tn Thiên nhiên Takóu, dân s nm trong khu
rng:
- Tng s h : 636 h
- S nhân khu : 3.215 ngi

Thanh long đang có xu hng phát trin mnh v quy mô din tích vì cho hiu qa kinh t
cao, đáp ng nhu cu tc thi ca ngi dân nên đc nhà nc khuyn khích phát trin
đã làm thy đi dn kinh t ca huyn Hàm Thun Nam.
+ Chn nuôi gia súc:
Chn nuôi cng đang trên đà phát trin n
hng trong 2 nm tr li đây giá Bò, Dê b
tt trm trng. tình hình phát trin gia súc b chng li và có nguy c l vn đi vi các
h đu t chn nuôi.
+ Ngành thu sn:
Tp trung ch yu  3 xã ven bin: Tân thành, Tân Thun và Thun quý. Các h
nuôi tôm  3 xã này đã có bc chuyn bin rõ rt trong kinh t nhng nu không đnh
hng đc lâu dài thì vn đ v môi trng
s tác đng không nh đn nng sut cng
nh cht lng sn phm. Các tàu đánh bt có công sut nh, ch yu là đánh bt ven b.
+ Ngành công nghip và tiu th công nghip:
Sn xut gch ngói, đá ch phc v cho xây dng bt đu phát trin.
+ Thng mi du lch:
Mt s ít h có hot đng ch yu là buôn bán nh,
hàng hoá tiêu dùng phc v
cho nhu cu ti ch.
Trong khu BTTN takóu hin ti có tuyn cáp treo đang thnh hành vi khong
100.000 lt ngi/ nm. ã đi vào hot đng t 3 nm nay nhng li nhun chia vào tay
các thành phn có c phn trong công ty du lch. Ngi dân đa phng ngoài các h
buôn bán nh  ven đng đi b lên chùa có cuc sng ph thuc vào lng khách tham

15
quam hàng nm. Các thành phn khác không đc hng li t ngun du lch này k c
khu BTTN Takóu.
Dc b bin t Thun quý đn Tân thành hin ti đã hình thành các cm resort ven
bin xây dng các loi hình du lch va và ln, thu hút khá đông khách du lch t các tnh

- ánh giá chung v điu kin dân sinh kinh t
+ Tính cht sn xut thun nông ca ngi dân sng ven và xung quanh khu rng
vn còn chim u th. Trong đó sn xut nông nghip vn còn bp bênh, phu thuc vào
thiên nhiên. V c bn đi đa s các h nông dân vn còn sn xut nh, t cp, t túc,
Tính cht hàng hoá trong nông nghip hình thành cha rõ nét (tr mt s h đu t quy
mô vào trng
, ch bin, và xut khu Thanh long).
+ Tim nng đt đai cha đc s dng có hiu qu, chuyn dch c cu cây trng
và áp dng các bin pháp k thut mi trong nông nghip còn chm, bp bênh theo thi
giá th trng, do cha xác đnh đc yêu cu ca th trng tiêu th.
+ Trình đ lao đng còn quá thp. lao đng th công còn ph bin, nên nng sut
lao đng không cao, p
hân công lao đng cha hp lý, cha có ngành ngh đ thu hút
thêm lao đng nông nghip, ci thin đi sng ca ngi dân vùng ven khu bo tn.
17 Chng 3
NI DUNG VÀ PHNG PHÁP NGHIÊN CU

3.1. Ni dung nghiên cu

phân loi cây thuc ca ngi dân đa phng ngay trên thc đa nh da vào lá, hoa, ni
mc, hình dng tán lá, mùi, v và cách thu hái ca h.
Ghi
chép nhng kin thc bn đa s dng LSNG dùng làm cây thuc: Phng vn,
ghi chép tri thc s dng cây thuc t ngi cung cp tin.
iu tra hin trng khai thác và s dng ca mt s loài LSNG dùng làm dc liu:
Xác đnh các loài cây thuc cn u tiên bo tn:
- Áp dng phng pháp phng vn phân hng s dng thang đim (theo Waldren đã
xây dng các tiêu chun đ xác đnh
mc đ b đe do ca loài):
- c thc hin da trên danh mc các cây thuc cn đc đánh giá ca cng
đng.
iu tra s b tr lng khai thác dc liu đ bit đc hin trng s dng cây
thuc ca ngi dân và mc đ tác đng ca cng đng đn các loài cây thuc.
iu tra dòng th trng cho các sn p
hm mang tính thng mi:
- iu tra đng đi ca LSNG dùng làm thuc.
- Các vn đ cn điu tra: ng đi, nhu cu, giá c, thành phn tham gia buôn bán.
3.2.4. Phng pháp x lý và phân tích d liu
- Tên mt s loài LSNG dùng làm dc liu
+ Lit kê các tên cây thuc đc ngi cung cp tin nhc đn. Trong quá trình
phng vn ta s có rt nhiu thông tin cn thit nhng trong trng hp này đ có các tên
cây thuc m
à ngi dân thng s dng thì ta nên chú ý và lc ra tt c tên cây thuc đã
đc ghi chép khi phng vn ngi dân.
+ m s ln tên cây thuc đc nhc đn.
+ Xp danh mc các tên cây thuc đã đc ghi chép theo theo th t gim dn.
- Xác đnh các loài cây thuc cn u tiên bo tn.
Phân hng cây thuc theo mc đ b đe do ca loài: