A.ĐẶT VẤN ĐỀ
Trước hết cần khẳng định nước ta lựa chọn phát triển kinh tế thị
trường(KTTT) là tất yếu, là sự lựa chọn đúng đắn, nó khồng chỉ tồn tạI
khách quan mà còn cần thiết cho công cuộc xây dựng xã hội chu nghĩa
(XHCN).
Nhưng không như các nước tư bản chủ nghĩa(TBCN), với nước ta
việc phát triển KTTT có những đặc trưng riêng biệt:vừa đòi hỏi phát triển
kinh tế, vừa phải giữ vững định hướng XHCN.
KTTT tuy có nhiều ưu điểm, nhưng không phải tuyệt đối, nó còn có
những khuyết tật mà nếu ta cứ để cho nó tự do phát triển thì đến một lúc nào
đó nền kinh tế sẽ rơi vào tình trạng rất nguy hiểm và có thể phải trả giá đắt.
Vì vậy, Đảng ta đã xác định phát triển KTTT là đúng đắn, nhưng phải
có sự điều chỉnh sao cho phù hợp với tình hình đất nước cũng như định
hướng của nước ta.
Với vốn hiểu biết còn hạn chế, em mong rằng thông qua đề tài này
tìm hiểu thêm về nền kinh tế nước ta cũng như đường lối chính sách của
Đảng qua một số nội dung sau:
Phát triển KTTT định hướng XHCN là tất yếu khách quan.
Những đặc trưng cơ bản của KTTT định hướng XHCN ở nước ta.
Thực trạng và những giải pháp cơ bản để phát triển KTTT định hướng
XHCN ở Việt Nam.
1
B . GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
I- LÝ LUẬN VỀ KTTT ĐỊNH HƯỚNG XHCN.
1. Khái niệm về KTTT.
a. Quan niệm về KTTT.
Kinh tế thị trường nói chung là những hình thức phát triển cao của
kinh tế hàng hoá, một hình thức mà ở đó hầu hết các quan hệ kinh tế trên
diễn ra trên thị trường, chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế vốn có của
nó.
KTTT là kinh tế hàng hoá vận động theo cơ chế thị trường, diễn ra

mà KTTT là hinh thức phát triển cao của nó) là sản phẩm riêng có của
CNTB và đã phủ nhận nó. Nhưng trong thực tế không phải như vậy, mô
hình kinh tế thị trường không thuộc về một chế độ xã hội nào, nó đã và sẽ
còn tồn tại trong nhiều giai đoạn khác nhau như một phương thức để tiến tới
một nền kinh tế phát triển hơn.
Do đó, để thực hiện được mục tiêu tốt đẹp là tiến đến một xã hội
mới tốt đẹp hơn, trước hết chúng ta phải phát triển kinh tế mà phương thức
để thực hiện điều đó không nằm ngoài việc phát triển KTTT định hướng
XHCN .
Đại hội lần thứ VI của Đảng được đánh dấu như một cái mốc quan
trọng trong việc chuyển đổi cơ chế. Trên cơ sở phê phán một cách nghiêm
khắc cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp mà nguồn gốc từ kinh tế hiện vật và
những hậu quả của nó, nhất quán chuyển sang nền kinh tế hàng hoá nhiều
thành phần, cũng từ đó tạo ra những tiền đề cần thiết để chuyển sang KTTT.
Thực tiễn những năm đổi mới đã chỉ ra rằng việc chuyển sang mô
hình kinh tế hàng hoá là hoàn toàn đúng đắn.
2. KTTT không những tồn tại khách quan mà còn cần thiết cho
công cuộc xây dựng CNXH.
Thực tế vẫn phải tồn tại KTTT vì nó còn cơ sở khách quan cho sự
tồn tại, đó là:
3
Sự phân công lao động xã hội không mất đi, sự chuyên môn hoá
ngày càng sâu, sự phân công lao động trông nước còn gắn liền với sự hợp
tác phân công quốc tế. Các quan hệ kinh tế và những sự trao đổi hoạt động
lao động trong xã hội phải dựa trên thước đo giá trị và chỉ được thực hiện tốt
nhất bằng quan hệ hàng hoá- tiền tệ.
Vẫn còn sự tách biệt về kinh tế: còn có nhiều quan hệ sở hữu khác
nhau về tư liệu sản xuất, dẫn đến tồn tại nhiều chủ thể kinh tế cùng tồn tại
trong một hệ thống phân công lao động xã hội, nhưng vẫn có sự độc lập,
tách biệt với nhau vì vậy chúng vừa cạnh tranh vừa hợp tác với nhau và nó

đổi rõ rệt, sản xuất trong nước phát triển, đời sống, vật chất, văn hoá, tinh
thần có sự cải thiện rõ rệt… điều đó cho thấy kinh tế thị trường không
những không đối lập với CNXH mà nó còn là phương thức để thực hiện các
mục tiêu của CNXH.
III. NHỮNG ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA KTTT ĐỊNH HƯỠNG XHCN Ở VIỆT
NAM.
1. KTTT định hướng XHCN là một mô hình kinh tế tổng quát
trong thời kỳ quá độ ở nước ta, là sự kết hợp giữa cái chung và cái đặc
thù.
Vì các nước khác nhau thì có trình độ kinh tế, kết cấu xã hội, phong
tục tập quán khác nhau, nên việc áp dụng mô hình KTTT cũng có sự khác
nhau, ngoài những đặc điểm chung, cái phổ biến, còn có những đặc điểm
riêng biệt. Nước ta cũng không nằm ngoài quy luật đó.
a. Cái chung, phổ biến của mô hình KTTT định hướng XHCN.
Nói đến KTTT là nói đến một nền kinh tế chịu sự tác động của các
quy luật kinh tế khách quan như: quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật
cạnh tranh.
Cơ chế vận hành nền kinh tế là cơ chế thị trường .
5
Có nhiều hình thức sở hữu khác nhau dẫn đến nền kinh tế tồn tại
nhiều thành phần. Trong đó kinh tế tư nhân có vai trò quan trọng trong việc
làm phong phú thị trường.
Trong nền kinh tế thị trường, sự can thiệp của nhà nước là một điều
kiện rất quan trọng, quyết định một phần đến sự thành công hay thất bại, ổn
định hay rối loạn của nền kinh tế. Vì sự can thiệp của nhà nước vào kinh tế
thông qua hệ thống luật lệ và chính sách nhằm hạn chế những khuyết tật của
thị trường, tạo lập các cân đối vĩ mô, ngăn ngừa những đột biến xấu.
Sự hình thành giá cả chủ yếu là do thị trường và sự cạnh tranh là điều
đương nhiên.
Nói đến KTTT là nói đến tính tự chủ của các chủ thể kinh tế, mỗi đơn

giàu nước mạnh với thực hiên dân chủ và công bằng xã hội.
b. Đặc trưng về chế độ sở hữu.
Nói đến kinh tế thị trường là nói đến một nền kinh tế với sự đa
dạng về các hình thức sở hữu: sở hữu tư nhân, sở hữu tư nhân, sở hữu tập
thể, sở hữu nhà nước… Vì vậy, đa dạng hoá sở hữu là vấn đề tất yếu và do
đó tồn tại nhiều thành phần kinh tế khác nhau.
Tuy nhiên, khác với nền kinh tế thị trường TBCN dựa trên sở hữu
tư nhân về tư liệu sản xuất, thì trong nền kinh tế thị trường XHCN dựa trên
chế độ sở hữu xã hội về tư liệu sản xuất. Từ sự đa dạng về các hình thức sở
hữu dẫn đến đa dạng các thành phần kinh tế, các thành phần kinh tế này vừa
cạnh tranh vừa hợp tác với nhau.
c. Đặc trưng về quan hệ phân phối.
Chính sự đa dạng về các hình thức sở hữu dẫn đến tồn tại nhiều
hình thức phân phối. Không như nền KTTT TBCN lấy phân phối theo tư
liệu sản xuất và theo vốn là chủ yếu, trong nền KTTT định hướng XHCN
chủ yếu thực hiện phân phối theo lao động, ngoài ra còn có nhiều hình thức
7
phân phối khác như: phân phối theo nguồn lực đóng góp, phân phối ngoài
thù lao lao động thông qua các quỹ phúc lợi xã hội và tập thể.
Nhà nước phải có chính sách điều tiết sao cho phù hợp để đảm bảo
tính công bằng cũng như làm giảm bớt sự chênh lệch về thu nhập trong xã
hội.
d. Đặc trưng về vai trò điều tiết của nhà nước đối với nền kinh tế.
Nhà nước quản lý nền KTTT theo định hướng XHCN ở nước ta là
Nhà nước pháp quyền XHCN, là nhà nước của dân, do dân và vì dân.
Định hướng XHCN được đảm bảo bởi sự lãnh đạo của Đảng và quản
lý của nhà nước. Nhà nước tham gia vào các quá trình kinh tế. Đây vừa là
điều kiện vừa là nội dung để phân biệt sự khác biệt về bản chất của mô hình
KTTT của nước ta với KTTT của các nước TBCN trên thế giới.
e. Đặc trưng về xu hướng phát triển.

được mở rộng, hội nhập kinh tế quốc tế được tiến hành chủ động và đạt
được nhiều kết quả khả quan.
Cụ thể, thông qua việc thực hiện các chiến lược 10 năm(1991- 2000)
chúng ta đã đạt được những thành tựu quan trọng:
Đất nước đã thoát ra khỏi khủng hoảng kinh tế- xã hội, tổng sản phẩm
tăng 2,07 lần, tích luỹ nội bộ của nền kinh tế đã đạt 27% GDP, nền kinh tế
từ tình trạng hàng hoá khan hiếm, nay sản xuất đã đáp ứng được các nhu cầu
thiết yếu của nhân dân và nền kinh tế, tăng xuất khẩu và có dự trữ, kết cấu
hạ tầng kinh tế- xã hội phát triển nhanh, có sự chuyển dịch về cơ cấu nền
kinh tế: tỷ trọng nông nghiệp giảm( từ 38,7% xuống còn 24,3% GDP) công
nghiệp, xây dựng tăng (từ 22,7 % đến 36,6 % GDP), dịch vụ cũng tăng (từ
38,6 % lên 39,1%).
Quan hệ sản xuất đang từng bước phù hợp với trình độ phát triển của
lực lượng sản xuất, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang
dần hình thành. Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước đang ngày càng phát
huy vai trò chủ đạo nền kinh tế của mình.
9
Quan hệ đối ngoại cũng ngày càng mở rộng góp phần không nhỏ vào
sự tăng trưởng bước đầu của nền kinh tế. Không những tăng về kim ngạch
xuất khẩu mà còn thu hút được một lượng khá lớn vốn, công nghệ và kinh
nghiệm quản lý tiên tiến từ bên ngoài.
Không chỉ trong kinh tế, về văn hoá, xã hội cùng với sự cố gắng to
lớn của toàn đảng, toàn dân ta cũng có sự chuyển biến tích cực: từ những
thành tựu về kinh tế đạt được đã tạo điều kiện nâng cao đời sống vật chất
cũng như tinh thần của nhân dân, mục tiêu phấn đấu bây giờ không chỉ còn
là đủ ăn nữa mà phải có của ăn của để. Hơn thế nữa các mặt về y tế, giáo
dục, giải trí… đã có sự quan tâm rõ rệt nhằm nâng cao chất lượng cuộc
sống.
2. Thực trạng kém phát triển của nền KTTT nước ta.
Tuy đã đạt được những thành tựu quan trọng, nhưng nhìn chung

chủ, văn minh.
Đó là mục tiêu lâu dài, còn trước mắt, mục tiêu phấn đấu của nước ta
đến năm 2005 là hình thành một bước KTTT định hướng XHCN.
Còn trong chiến lược phát triển kinh tế- xã hội 10 năm 2001-2010 thì
mục tiêu phấn đấu là đưa nước ta thoát khỏi tình trạng kém phát triển, nâng
cao đời sống vật chất tinh thần của nhân dân tạo nền tảng để đến năm 2020
KTTThình thành về cơ bản
2. Những giải pháp cơ bản để phát triển KTTT định hướng
XHCN.
a. Thực hiện nhất quán chính sách kinh tế nhiều thành phần.
Sử dụng cơ cấu kinh tế nhiều thành phần để khai thác mọi tiềm năng
về vốn, khoa học kĩ thuật, lao động… một mặt khuyến khích các thành phần
kinh tế phát triển, một mặt tạo ra sức mạnh tổng hợp cùng hướng tới thực
hiện mục tiêu chung của đất nước.
11
Tuy nhiên, do tính chất định hướng XHCN của nền kinh tế thị trường
nên bên cạnh việc thừa nhận và khuyến khích mọi thành phần kinh tế thì
thành phần kinh tế nhà nước phải được củng cố,không ngừng nâng cao vai
trò chủ đạo trong nền kinh tế để cùng với kinh tế tập thể, hướng các thành
phần kinh tế khác cùng phát triển theo quỹ đạo tiến lên chủ nghĩa xã hội.
Để thực hiện tốt chính sách này cần có hệ thống pháp luật và chính
sách cụ thể để tạo môi trường pháp lý cho các doanh nghiệp, cacs thành
phần kinh tế yên tâm làm ăn lâu dài. Và kiên quyết sử lý ngăn chặn các hành
vi lừa đảo, buôn lậu, hàng giả…để tạo môi trường đầu tư lành mạnh.
b. Đẩy mạnh phân công lao động xã hội trong phạm vi cả nước,
từng địa phương, từng vùng theo hướng công nghiệp hoá hiện đại hoá.
Để đẩy mạnh phát triển kinh tế hàng hoá, cần phải mở rộng phân công
lao động xã hội, phân bố lại dân cư trong phạm vi cả nước cũng như từng
địa phương, từng vùng theo hướng chuyên môn hoá, hợp tác hoá nhằm khai
thác mọi nguồn lực, phát triển nhiều ngành nghề một mặt sử dụng hiệu quả

Vì vậy chúng ta cần đẩy mạnh việc đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý kinh tế,
kinh doanh sao cho phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế trong từng giai
đoạn phát triển. Cần có chế độ bồi dưỡng, đãi ngộ đúng đắn đội ngũ cán bộ
nhằm nâng cao trình độ nghiệp vụ, khả năng quản lý, kinh doanh của họ.
g. Giữ vững ổn định chính trị hoàn thiện hệ thống pháp luật, tiến
tới xoá bỏ hoàn toàn cơ chế quản lý cũ.
Có ổn định về chính trị thì mới phát triển về kinh tế được, vì chỉ có
như vậy các doanh nghiệp mới yên tâm đầu tư. và với nước ta hiện nay, ổn
định chính trị cũng chính là giữ vững định hướng XHCN và vai trò lãnh đạo
của đảng, tăng cường hiệu lực và hiệu quả quản lý của nhà nước, phát huy
vai trò làm chủ của nhân dân.
h. Thực hiện chính sách đối ngoại có lợi cho phát triển kinh tế
hàng hoá.
13
Xu thế toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế đang bùng nổ làm cho mở
rộng quan hệ kinh tế đối ngoại trở thành một yếu tố tích cực nhằm đẩy mạnh
xuất khẩu, khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia xuất khẩu. Ta chủ
trương mở rộng thị trường và thị phần. Muốn vậy, cần thực hiện đa phương
hoá đa dạng hoá quan hệ kinh tế đối ngoại với nguyên tắc đôi bên cùng có
lợi đảm bảo độc lập tự chủ không can thiệp vào nội bộ của nhau.

14
C. KẾT THÚC VẤN ĐỀ.
Tóm lại, để có được nền KTTT định hướng XHCN như hiện nay,
Đảng và nhà nước ta đã từng phải trải qua một thời kỳ rất khó khăn, một
phần do những nhận định sai lầm về KTTT và chúng ta cũng đã phải trả giá.
Tuy nhiên, Đảng và Nhà nước ta từ quá trình phân tích và xem xét
tình hình trong nước cũng như những biến động trên thế giới đã kịp thời đổi
mới tư duy, kịp thời đưa ra quyết định và bước đi đúng đắn, đó là thay thế
mô hình tập trung quan liêu bao cấp bằng mô hình KTTT định hướng

triển.
7. Dương Bá Phương- Nguyễn Minh Khải. Kinh tế thị trường và định
hướng XHCN.
Nghiên cứu- trao đổi số 18( 9/ 1998)
8. GS. TS. Mai Ngọc Cường. Hiểu thế nào là kinh tế thị trường định
hướng XHCN?
Tạp chí kinh tế và phát triển . số 71(5/2003).
9. Vương Thị Bích Thuỷ. Tính tất yếu của công cuộc đổi mới theo
định hướng XHCN ở Việt Nam.
Triết học số 12( 12- 2002).
16