Bài Chuyên Đề: CN&TBBQ.
1. Đặt vấn đề
T
rong những năm gần đây, thực hiện chính sách đổi mới của Đảng,
nền kinh tế nước ta có nhiều chuyển biến quan trọng, nghành nông nghiệp đã
có những bước tăng trưởng khá nhanh, nhiều mặt hàng nông sản không những
đã đáp ứng được nhu cầu của nhân dân mà còn dư thừa một lượng khá lớn để
xuẩt khẩu như: gạo, cà phê, đỗ tương…
Cùng với sự phát triển của sản xuất nông nghiệp, việc bảo quản và chế
biến cần phải được quan tâm nhằm hạn chế quá trình làm hao hụt về chất
lượng khối lượng sản phẩm trong bảo quản, nâng cao chất lượng sản phẩm,
tạo ra những sản phẩm mới có giá trị sử dụng cao trong chế biến, sao cho phù
hợp với điều kiện kinh tế của nước ta.
Trong thực tế việc bảo quản và chế biến nông sản củng được chia ra ra
nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn có một vai trò quan trọng riêng. Trong đó
chúng ta sẽ không thể không kể đến giai đoạn sàng lọc và phân loại. Vì một
loại nông sản muốn được bảo quản tốt và hiệu quả cao thì đều trải qua quá
trinh sàng lọc và phân loại rồi đi đến các giai đoạn chế biến tiếp theo.
Trong chuyên đề này chúng ta không đi sâu vào một loại sàng cụ thể
nào mà chỉ giới thiệu sơ bộ về nguyên lý làm việc và cấu tạo của các loại sàng
được sử dụng trong nghành chế biến nông sản củng như trong các nghành
khác.
Sv: Nguyễn Văn Cường Gvhd: TS Đinh Vương Hùng
1
Bài Chuyên Đề: CN&TBBQ.

2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Những hiểu biết về sàng phân loại.
2.1.1. Khái niệm và phân loại sàng.
Máy phân loại chia khối vật liệu ban đầu thành nhiều loại khác nhau
dựa trên một số đặc điểm, tính chất nào đó. Thí dụ : phân chia hạt thóc thành

kích thước khác nhau, sàng 3 lớp sẽ phân chia vật liệu thành 4 cỡ kích thước
…Kích thước của lớp sàng ở phía trên lớn hơn phía dưới.
Quá trình chuyển động của sàng giúp cho quá trình phân loại – làm sạch
xảy ra tốt hơn do tạo cơ hội để cho hạt tiếp xúc với lỗ sàng. Trong trường hợp
làm việc liên tục, sàng được đặt nghiêng một góc từ 2-7
0
, hạt sẽ có khuynh
hướng di chuyển xuống phía dưới. Quá trình di chuyển như vậy giúp cho hạt
có kích thước nhỏ sẽ chui qua lỗ sàng. Phần hạt không qua sẽ hứng ở phía
đầu thấp của sàng.
Tuỳ theo bố trí hệ thống truyền động, chuyển động của sàng có thể khác
nhau. Thông thường sàng được thiết kế sao cho hạt có cả chuyển động xuống
và lên nhưng với khoảng đi xuốngdài hơn khoảng đi lên.
Các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất của sàng có thể kể đến là:
- Diện tích bề mặt sàng, là thông số quan trọng nhất. Diện tích càng lớn
thì năng suất càng lớn. Tổng diện tích lỗ sàng cũng ảnh hưởng trực tiếp đến
năng suất sàng.
- Tốc độ chuyển động của sàng. Tốc độ càng lớn năng suất càng lớn.
- Số vật liệu qua sàng. Lượng vật liệu nhỏ hơn lỗ sàng càng nhiều, năng
suất sàng càng giảm do cần nhiều thời gian hơn để tách phần vật liệu này.
Đối với một sàng đã có sẳn, diện tích mặt sàng và tốc độ chuyển động của
sàng hầu như không điều chỉnh được, do đó để điều chỉnh khả năng làm việc
của sàng, người ta thay đổi lượng nhập vật liệu. (Hình lll- 3)
Sv: Nguyễn Văn Cường Gvhd: TS Đinh Vương Hùng
3
Bài Chuyên Đề: CN&TBBQ.
b. Sàng ống quay:
Sàng ống quay gồm có một ống bằng lưới được truyền động quay với
số vòng quay khoảng 5-10v/ph. Nguyên liệu cần làm sạch đi ngang qua ống
quay hoặc đỗ vào bên trong ống. Trường hợp đi bên ngoài, vật liệu di chuyển

hứng, phần còn lại trong ống chỉ là hạt dài. Do ống quay đặt hơi dốc nên hạt
di chuyển dần về đầu thấp của ống và rơi ra.Tuỳ theo vi trí của máng hứng ,
kít thước của các hạt dài và ngắn được phân riêng sẽ thay đổi.
Năng suất và năng lượng của ống phân loại tăng khi ống dài hơn.
Ngoài ra kít thước lỗ cân chính xác và đồng nhất ,nên cũng rất khó để phân
loại. Trong trường hợp quay nhanh, lực ly tâm quá lớn sẽ làm hạt bám chạt
lên thành ống làm giảm khả năng phân riêng hoặc phân đôi khi không phân
riêng được.
Ống phân loại thường đặt chế độ thành cụm gồm 2 ống làm việc nối
liền nhau, ống trên đổ xuống ống dưới. Như vậy cho phép điều chỉnh 2 ống
Sv: Nguyễn Văn Cường Gvhd: TS Đinh Vương Hùng
5
Bài Chuyên Đề: CN&TBBQ.
khác nhau nhằm đạt hiểu quả phân riêng cao nhất. Ống phân loại thường được
dùng phân riêng gạo- tấm sau khi xay xát, cho phép tách hầu hết các hạt gãy
ra khỏi khối hạt từ đó có thể đấu trộn trở lại để có được hổn hợp gạo tấm theo
đúng yêu cầu.

c. Sàng phân loại theo kiểu zig-zag (Sàng Pakis ).
Đây là loại sàng công dụng đặc biệt dùng cho phân loại hổn hợp thóc
gạo sau khi xay. Thóc sau khi xay sẽ có gạo lức ( đã tách vỏ trấu ),vỏ trấu và
thóc chưa được xay. Vỏ trấu được lấy ra nhờ một hệ thống quạt hút hoặc
thổi. Gạo lức và thóc được đưa sàng phân loại để phân riêng. Phần gạo lức
tách ra được chuyển sàng công đoạn xát tách vỏ lúa, phần thóc chưa tách vỏ
sẽ được chuyển hồi lại công đoạn xay
Ưu điểm của sàng zig zag là tiết kiệm được số lần sàng. Thóc và gạo lức có
kít thước gần giống nhau, nếu sử dụng sàng phân loại bình thừong là rất khó,
phải qua hơn 10 lần sàng.
Sv: Nguyễn Văn Cường Gvhd: TS Đinh Vương Hùng
6

tượng phân lớp khi chuyển động giữa thóc và gạo.
Sàng giật được cấu tạo gồm tấm kim loại nhẳn láng có dập các hốc lõm
xen kẽ.Kích thước và hình dạng của các hóc được thiết kế sao cho khi sàng
chuyển động, hóc sẽ tác dụng lực lên khối hạt trên mặt sàng. Sàng được đặt
nghiêng theo hai chiều sao cho có một góc cao nhất và một góc thấp nhất.
Hỗn hợp thóc gạo được đưa vào ở góc cao nhất. Nhờ vào chuyển động
của sàng , thóc bị phân lớp và nổi trên bề mật lớp hạt. Do có các hốc nên khi
sàng chuyển động lớp gạo sẽ được đưa lên phía cao của sàng và lấy ra ở phía
dưới góc sàng. Lớp thóc nằm trên bề mặt lớp gạo sẽ trượt xuống dưới (trượt
trên bề mặt lớp gạo ), và sẽ di chuyển xuống góc thấp nhất. Giữa góc lấy thóc
và gạo là vùng hỗn hợp, trong đó gạo còn lẫn thóc và sẽ được đưa trở lại phía
trước sàng. Tần số chuyển động của sàng thường là300 lần/phút. Năng suất
của một tầng sàng có thể tới 1-1,5 tần/h.
Bề mặt sàng cần phải thật phẳng để đảm bảo quá trình phân loại xảy ra
chính xác. Trường hợp bề mặt sàng bị gồ, lớp gạo mỏng đi, khi sàng giật cả
thóc cũng chạy lên theo và ngược lại một phần gạo bị trượt xuống. Ở chổ
lỏm, lớp gạo lên dày hơn nên một phần gạo không được đẩy lên và trượt
xuống theo thóc.
Ưu nhược điểm của sàng giật:
Sv: Nguyễn Văn Cường Gvhd: TS Đinh Vương Hùng
8
Bài Chuyên Đề: CN&TBBQ.
-Do năng suất của một lớp sàng nhỏ nên năng suất chung của cả máy
sàng có hể từ rất nhỏ đến lớn.
-Cấu tạo nhỏ, gọn, dễ lắp đặt, điều chỉnh.
-Do có nhiều lớp sàng được bố trí chồng lên nhau nên khó đạt độ đồng
nhất cho tất cả các lớp.
2.1.3. Quá trình phân loại của sàng dựa trên các nguyên lý.
- Phân loại theo kích thước hình học của hạt. Dùng các loại máy sàng,
máy rây và ống phân loại hạt kiểu ống trụ.

nam châmchỉ được lớn hơn góc nghiêng của hạt 3-6
0
.
c. Phân loại theo tính chất của bề mặt nguyên liệu
Các cấu tử khác nhau trong khối hạt có trạng thái bề mặt không giống
nhau. Bề mặt của chúng có thể xù xì, nhẵn bóng, có vỏ hoặc không vỏ…
Những trạng thái bề mặt khác nhau ấy có thể áp dụng để phân loại trên mặt
phẳng nghiêng. Khi các phần tử có trạng thái bề mặt không giống nhau
chuyển động trên mặt phẳng nghiêng sẽ chuyển động với những vận tốc khác
nhau. Vì vậy nên có những phần tử rơi ra xa hơn, có những phần tử rơi gần
hơn. Nếu đặt trên quĩ đạo rơi những tấm chắn thì có thể phân loại hổn hợp ra
thành nhiều phần khác nhau theo tính chất bề mặt. Các thiết bị phân loại cố
định đều dựa vào nguyên tắc trên để phân loại, trong đó có cả thiêt bị phân
loại hạt dạng cầu và hạt dẹt. Phương pháp phân loại dựa vào sự khác nhau về
hệ số ma sát có ý nghĩa rất lớn trong trường hợp phân loại hỗn hợp gồm hai
hoặc nhiều dạng hạt có kích thước gần nhau.
(Hình lll-1)
d. Phân loại theo những tính chất khí động.
Phương pháp phân loại này dùng sức gió, dựa vào tính chất khí động
học để phân chia khối hạt thành các phần khác nhau. Những tính chất khí
động phụ thuộc vào hình dáng, kích thước, khối lượng, trạng thái bề mặt và vị
trí của phần tử trong dòng không khí cũng như trạng thái của không khí. Với
đặc tính chuyển động không giống nhau trong khi chuyển động trong dòng
Sv: Nguyễn Văn Cường Gvhd: TS Đinh Vương Hùng
10
Bài Chuyên Đề: CN&TBBQ.
khí làm cho điểm rơi khác nhau, hạt có sức cản lớn, khối lượng nhỏ sẽ rơi xa
còn hạt có sức cản nhỏ sẽ rơi sớm hơn. Căn cứ vào vị trí rơi của hạt có thể
phân chia thành nhiều loại khác nhau.
Khả năng phân chia của hỗn hợp theo một tính chất vật lý nào đó là cơ sỡ

vào mật độ của lỗ trên sàng
Ví dụ: Như ở máy sàng bột, nếu như hạt bột có kích thước khoảng 0,1
-0,3mm thì ta nên chọn loại sàng có lỗ 1mm. Vì khi sàng làm việc thì chuyển
động của các hạt bột không phải là chuyển động thẳng đứng, mà là chuyển
động xiên là chủ yếu. Như vậy, thì những hạt bột có kích thước 1mm cũng có
thể lọt qua sàng nhưng rất ít.
2.3. Tần số lắc của sàng ảnh hưởng đến năng suất làm việc của
sàng.
Các loại sàng làm việc đều dựa trên nguyên lý lắc, giật như sàng trong
máy đập lúa, sàng zig-zag phân thóc gạo.
Tần số lắc của sàng ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả làm việc cũng như
khả năng phân loại của sàng. Nếu như tần số lắc lớn thì khả năng phân loại
của sàng cao, vì khi đó khả năng phân ly và tách nhau giữa các hạt cần phân
loại là rất lớn. Đặc biệt là những vật liệu có độ ẩm cao. Nhưng tần số lắc của
sàng cũng không được quá lớn, vì khi đó vật liệu khó lọt qua sàng. Nó chủ
yếu chuyển động qua lại mà không có xu hướng chuyển động lọt qua sàng.
Ngoài ra còn có các yếu tố ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả làm việc
của sàng, đó là:
Độ dày của vật liệu trên sàng. Nếu vật liệu trên sàng quá dày thì sẽ làm
cho khả năng vật liệu lọt qua sàng là thấp. Do vậy khi sàng cần cho vật liệu
trên sàng vừa phải.
Sv: Nguyễn Văn Cường Gvhd: TS Đinh Vương Hùng
12
Bài Chuyên Đề: CN&TBBQ.
Góc nghiêng đặt sàng. Nếu góc nghiêng lớn thì hiệu quả sàng cao,
nhưng cũng không được vượt quá mức cho phép là nhỏ hơn 90
0
. Thường
người ta chọn khoảng 20 – 45
0

Sv: Nguyễn Văn Cường Gvhd: TS Đinh Vương Hùng
15
Bài Chuyên Đề: CN&TBBQ.
MỤC LỤC
1. Đặt Vấn Đề 1
2. Nội dung nghiên cứu 2
2.1. Những hiểu biết về sàng phân loại 2
2.1.1. Khái niệm và phân loại sàng phân loại 2
2.1.2. Các loại sàng phân loại 2
2.1.3. Nguyên lý phân loại của sàng 9
2.2. Ảnh hưởng của kích thước – hình dạng lỗ sàng 11
2.3. Ảnh hưởng của tần số lắc đến năng suất làm việc của sàng. 12
3. Kết luận và kiến nghị 14
3.1. Kết luận 14
3.2. Kiến nghị 14Sv: Nguyễn Văn Cường Gvhd: TS Đinh Vương Hùng
16