SKKN: Phương pháp tổ chức dạy học Địa lí theo nhóm nhỏ
A. ĐẶT VẤN ĐỀ.
Trong dạy địa lí hiện nay, phương pháp dạy học hợp tác nhóm nhỏ cùng với
phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn đề ngày càng được sử dụng rộng rãi và tỏ ra
có hiệu quả. Hai phương pháp này đều có đặc điểm chung là yêu cầu học sinh nghĩ
nhiều hơn làm nhiều hơn. Bên cạnh đó phương pháp dạy học hợp tác nhóm nhỏ còn có
thêm một đặc trưng: học sinh cùng nhau thảo luận theo định hướng của giáo viên. Đây là
mối quan hệ trò - trò được các thầy cô nhắc nhiều hơn, tác động nhiều hơn trong những
năm gần đây và được các thầy cô đánh giá là rất cần thiết trong dạy học. Tuy nhiên khi
dạy học do phương pháp hợp tác nhóm nhỏ đã nảy sinh một số vấn đề cần khắc phục.
Chính vì thế tôi muốn trao đổi với các đồng nghiệp một số kinh nghiệm khi vận dụng
phương pháp này trên lớp tôi đảm nhận.
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
I. Điều tra thực trạng trước khi nghiên cứu vấn đề.
Các năm học trước, khi tôi chưa vận dụng tốt phương pháp dạy học hợp tác nhóm
nhỏ thì hoạt động nhóm đạt hiệu quả chưa cao, biểu hiện cụ thể: học sinh chưa tham gia
“hợp tác” tích cực, trong nhóm có những em chưa tự giác còn ỷ lại cho những bạn có lực
học khá, giỏi và việc xử lí thông tin của giáo viên sau khi học sinh hoạt động nhóm còn
hạn chế; ngoài ra tỉ lệ học sinh thích hoạt động nhóm chưa cao.
Bảng điều tra hứng thú hoạt động nhóm:
Lớp 9
1
9
2
9
3
9
4
9
5
Tỉ lệ HS thích

+ Phân công trong nhóm, từng cá nhân làm việc độc lập rồi trao đổi.
+ Cử đại diện trình bày kết quả làm việc của nhóm.
c. Thảo luận tổng kết trước toàn lớp.
+ Các nhóm lần lượt báo cáo.
+ Thảo luận chung.
+ GV có thể kiểm tra bất kì học sinh nào của các nhóm để đánh giá làm việc học tập
hợp tác của nhóm.
+ GV tổng kết đặt vấn đề cho bài tiếp theo hoặc vấn đề tiếp theo.
2. Vận dụng phương pháp dạy học hợp tác nhóm nhỏ.
a. Điều kiện tổ chức học sinh học tập nhóm nhỏ
* Dựa vào nội dung bài học.
Tuỳ khối lượng kiến thức của tiết học, mức độ kiến thức của bài mà ta có thể tổ
chức cho học sinh học tập theo nhóm nhỏ. Một tiết có thể tổ chức cho học sinh học theo
nhóm một lần, hoặc 2 lần, hoặc không có lần nào. Ta không nên câu lệ cứ tiết nào cũng
tổ chức nhóm, có tiết tổ chức nhóm đôi khi lại làm phản tác dụng. Nhiều bài học có khối
Người thực hiện: Bùi Thanh Hải
5
SKKN: Phương pháp tổ chức dạy học Địa lí theo nhóm nhỏ
lượng kíên thức dài nếu ta lạm dụng việc học theo nhóm nhỏ đôi khi dẫn tới nội dung
bài không đảm bảo, một số học sinh yếu, trung bình gặp khó khăn trong việc xác định
trọng tâm của bài, không biết ghi chép những gì vào vở cho nên việc học ở nhà của
những học sinh đó càng gặp khó khăn hơn. Nhưng dù sao ta cũng xác định được những
phần, những bài thích hợp để tổ chức học sinh học theo nhóm.
* Căn cứ vào thiết bị dạy học, cơ sở vật chất phòng học.
+ Thiết bị rất thích hợp hiện nay là: máy chiếu, bút dạ, giấy trong. Máy chiếu
dùng để giao nhiệm vụ, kiểm tra quá trình làm của học sinh. Bút dạ và giấy trong là
phần học sinh trình bày lời giải, kết quả.
+ Nếu không có thiết bị trên thì giáo viên dùng bảng phụ để giao nhiệm vụ, học
sinh dùng bảng nhóm để trình bày kết quả. Các bảng đó bằng chất liệu nhựa có tác dụng
như giấy dầu, có thể cuộn lại dễ dàng.

giải thích được các sự vật hiện tượng địa lí.
+ Hoạt động của học sinh: Các học sinh tích cực hoạt động theo sự phân công của
trưởng nhóm.
+ Vai trò của giáo viên: Triển khai nhiệm vụ khẩn trương, xử lí kết qủa nhanh gọn
.Giáo viên phải lấy được nhận xét kết quả hoạt động từ các nhóm. Trong quá trình học
sinh trao đổi giáo viên phải đánh giá được mức làm việc của các em, nếu nhiều nhóm bế
tắc thì giáo viên có thể nêu các câu hỏi gọi ý. Giáo viên không nên sa vào các phần chi
tiết mà chủ yếu lấy các nhận xét, kết quả. Như vậy, giáo viên phải có khả năng bao quát
lớp, tổng hợp nhanh để ứng biến trong mọi tình huống.
- Dạng 2: Hoạt động nhóm rèn luyện kĩ năng trong tiết thực hành.
+ Mục đích : Thông qua thảo lụận nhóm giúp học sinh nắm chắc kiến thức vừa học
và rèn luyện các kỹ năng cần thiết như kỹ năng vẽ, phân tích biểu đồ, bảng số liệu; kỹ
năng đọc bản đồ, lược đồ …
+ Hoạt động của học sinh: Học sinh phải tự nghĩ nhiều, tự làm nhiều rồi mới trao đổi.
Mỗi nhóm cần có 1 thư ký ghi lại phần trả lời câu hỏi mà các thành viên vừa hoàn thành
hoặc thu thập kết quả của các thành viên, học sinh tranh luận một dạng biểu đồ hoặc học
sinh cùng phân tích một bảng số liệu.
+ Vai trò của giáo viên: Có thể chia lớp thành nhiều nhóm, mỗi nhóm gồm 2 học sinh
liền kề, có tác dụng trao đổi được nhanh chóng và nhiều thông tin VD: bàn 1. A-B-C-D
cho AB vào một nhóm, CD vào một nhóm. Phần lớn kết quả được trả lời thông qua giơ
tay để khẳng định đúng hoặc sai. Trên cơ sở bao quát chung cả lớp, giáo viên lựa chọn
một số nhóm để chữa, nhóm đó có thể có lời giải mắc sai lầm điển hình, hoặc có lời giải
rõ chính xác sạch đẹp để khen ngợi, hay nhóm có cách giải hay.
c. Một số cách chia nhóm thông dụng hiện nay:
- Nếu lớp học có sơ đồ là:
1 - 2 - 5 - 6 9 - 10 - 13 - 14
4 - 3 - 8 - 7 12 - 11 - 16 - 15
17-18 - 21- 22 25- 26 - 29 - 30
20-19 - 24 -23 28- 27 - 32 - 31
33-34 - 35 -36 37- 38 - 39 - 40

1 - 2 5 - 6 9 - 10
4 - 3 8 - 7 12 - 11
13-14 17- 18 21- 22
16-15 20-19 24 -23
25-26 29-30 33- 34
28-27 32-31 36 - 35
Sau đó chia số học sinh của lớp thành các nhóm tương tự như trên.
+ Hoạt động nhóm để xây dựng và củng cố kiến thức trong tiết lí thuyết, ta có thể
chia số học sinh của lớp thành các nhóm, mỗi nhóm gồm 2 hoặc 3 học sinh, ví dụ:
N
I
: 1 - 2 N
II
: 5 - 6 N
III
: 9 - 10 N
IV
: 13 - 14
N
V
: 4 - 3 N
VI
: 8 - 7 N
VII
: 12 - 11 N
VIII
: 16 - 15
N
I X
: 17-18 N

cần đến tận nơi xem xét, hướng dẫn, động viên các em này.
e. Áp dụng vào một số bài:
Dạng 1: Xây dựng kiến thức mới
- Bài 17: Vùng trung du và miền núi Bắc Bộ)
( Thiết bị: bảng phụ của giáo viên và giấy nháp của học sinh, H17.1,B17.1 bản đồ).
Người thực hiện: Bùi Thanh Hải
8
SKKN: Phương pháp tổ chức dạy học Địa lí theo nhóm nhỏ
Sau khi học xong phần vị trí địa lí và giới hạn lãnh thổ ở mục I, để chuẩn bị cho
học sinh nắm được các điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên, giáo viên có thể tổ
chức học sinh hoạt động nhóm (mỗi nhóm gồm 4 hoặc mỗi nhóm gồm 2 HS):
Giáo viên Học sinh
* Treo bảng phụ (ghi câu hỏi thảo luận):
Dựa vào H17.1, B17.1 và nội dung kênh chữ
SGK:
Câu1:
Hãy đánh giá tiềm năng phát triển kinh tế của
tiểu vùng Đông Bắc và tiểu vùng Tây Bắc.
* Yêu cầu học sinh thảo luận theo nhóm
(4HS/nhóm)
* Yêu cầu nhóm II báo cáo kết quả thảo luận và
cho các nhóm khác nhận xét, bổ sung.
Câu2:
Hãy cho biết vùng Trung Du và miền núi Bắc
Bộ gặp những khó khăn gì? Biện pháp khắc phục?
* Yêu cầu học sinh thảo luận theo nhóm
(4HS/nhóm)
* Yêu cầu nhóm II báo cáo kết quả thảo luận và
cho các nhóm khác nhận xét, bổ sung.
* Học sinh quan sát bảng phụ và đọc câu hỏi.

thức trên bản đồ.
+ Đầu tư phát triển kinh tế, xây dựng mạng lưới
giao thông
+ Trồng rừng, ngăn chặn chặt phá rừng
+ Tổ chức khai thác KS với quy mô vừa và nhỏ.
+ Thực hiện mô hình nông - lâm kết hợp.
Thời gian cho hoạt động trên khoảng 7 phút.
*Một số nội dung có thể tổ chức hoạt động nhóm nhỏ:
- Bài 15 : Thương mại và du lịch (SGK- Địa lí9)
Khi học mụcII: Du lịch
Câu hỏi: Tìm các ví dụ về hai nhóm tài nguyên du lịch ở nước ta:
a) Tài nguyên du lịch tự nhiên.
b) Tài nguyên du lịch nhân văn.
c) Các tài nguyên du lịch ở địa phương.
- Bài 23: Vùng Bắc Trung Bộ (SGK- Địa lí9)
Khi học mụcII: Điều kiện tự nhiên tài nguyên thiên nhiên.
Câu hỏi: Dựa vào H23.1, H23.2 hãy đánh giá tiềm lực phát triển kinh tế của vùng
Bắc Trung Bộ
Dạng 2 : Hoạt động nhóm rèn luyện kĩ năng trong tiết thực hành .
- Bài 19: Đọc bản đồ, phân tích và đánh giá ảnh hưởng của tài nguyên khoáng sản
đối với phát triển công nghiệp ở Trung du và miền núi Bắc Bộ
Sau khi học sinh xác định vị trí các mỏ khoáng sản trên bản đồ vùng Trung du và
miền núi Bắc Bộ, giáo viên có thể tổ chức học sinh hoạt hoạt động nhóm như sau:
Giáo viên Học sinh
Câu hỏi:
Phân tích ảnh hưởng của tài nguyên khoáng
sản tới phát triển công nghiệp ở Trung du và
miền núi Bắc Bộ :
a) Những ngành công nghiệp khai thác nào có
điều kiện phát triển mạnh? Vì sao?

Câu hỏi:
Dựa vào biểu đồ đã vẽ và các bài học 20, 21, hãy cho biết:
a) Những điều kiện thuận lợi và khó khăn trong sản xuất lơng thực ở Đồng bằng
sông Hồng
b) Vai trò của vụ đông trong việc sản xuất lơng thực thực phẩm ở Đồng bằng sông
Hồng
c) nh hng ca vic gim t l gia tng dõn s ti m bo lng thc ca
vựng.
f. Nhng kt qu t c
Khi s dng phng phỏp dy hc hp tỏc nhúm nh trong nhng ngy u th
nghim, tụi rt lỳng tỳng. Trong lp hc ch cú khong mt na s hc sinh lm vic,
lp cha cú th gi l tho lun m cú th coi l mt trt t. Kt qu t c khụng
tho món mc tiờu ca bi. Tuy nhiờn do kiờn trỡ v tớch cc s dng phng phỏp ny
trong nm hc trc v k I nm hc 2008 - 2009 thỡ tỡnh hỡnh cú kh quan hn. c
bit vn dng trit c trng ca phng phỏp nờn n nay kh nng hc a lớ ca
cỏc loi i tng TB, K, G c nõng lờn mt bc.
g. So sỏnh i chng:
Sau khi tụi ó vn dng tt phng phỏp dy hc hp tỏc nhúm nh thỡ hot ng
nhúm t hiu qu cao hn hn, biu hin c th: hc sinh ó tham gia hp tỏc tớch
cc, trong nhúm tt c cỏc em ó t giỏc khụng cũn li cho nhng bn cú lc hc khỏ,
gii v vic x lớ thụng tin ca giỏo viờn sau khi hc sinh hot ng nhúm ó linh hot
hn v hiu qu hn; ngoi ra t l hc sinh thớch hot ng nhúm cao hn trc.
Bng iu tra hng thỳ hot ng nhúm:
Lp 9
1
9
2
9
3
9

tin trao đổi giữa thầy- trò, giữa trò - trò được tăng cường nhiều hơn hẳn so với các
phương pháp truyền thống. Phương pháp dạy học này cùng với phương pháp đặt và giải
quyết
Vấn đề đang chiếm ưu thế trong dạy địa lí hiện nay ở THCS, đòi hỏi học sinh làm
nhiều hơn, nghĩ nhiều hơn kéo theo giáo viên làm việc với cường độ cao hơn để dự kiến
các hoạt động trên lớp. Đổi lại hiệu quả giáo dục tăng lên nhiều so với trước.
D. KIẾN NGHỊ:
Nhà trường xây dựng phòng chức năng cho môn địa lí để việc tổ chức học sinh
hoạt động nhóm được dễ dàng.
Đề tài này có lẽ được nhiều thầy cô quan tâm nghiên cứu, song với lòng ham học
hỏi để nâng cao trình độ tôi rất muốn nhận được sự nhận xét, góp ý của bạn bè, đồng
nghiệp để kinh nghiệm này hoàn thiện hơn và được áp dụng rộng rãi hơn.
Người thực hiện: Bùi Thanh Hải
12