1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của luận án
Đầm Thị Nại bao bọc bởi thành phố Quy Nhơn và huyện Tuy Phước, đầm thông với vịnh Quy Nhơn và
hướng ra biển, diện tích mặt nước là 5060 ha, hàng năm đầm Thị Nại cung cấp cho cộng đồng dân cư một
khối lượng lớn về nguồn lợi thủy sản. Bên cạnh sự phát triển kinh tế, do nhu cầu sống nên một số bộ phận cư
dân ven đầm đã tiến hành các họat động khai thác thủy sản bằng nhiều công cụ, phương tiện khác nhau mang
tính chất hủy diệt để khai thác thủy sản một cách triệt để. Việc nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng
trong lĩnh vực khai thác thủy sản và những tác động có liên quan đến nguồn lợi, môi trường thủy sản nhằm
tìm kiếm các giải pháp cụ thể, khả thi về khai thác và bảo vệ nguồn lợi có hiệu quả và bền vững tại đầm Thị
Nại là việc làm rất cần thiết. Xuất phát từ những yêu cầu cấp thiết của thực tiễn, luận án “Xây dựng các giải
pháp bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản tại đầm Thị Nại, tỉnh Bình Định” được thực hiện.
2. Mục tiêu của luận án
Xây dựng các giải pháp bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản nhằm bảo vệ, phục hồi và phát triển
nguồn lợi thủy sản; hướng đến sự phát triển nghề cá bền vững
3. Nội dung nghiên cứu của luận án :
- Hiện trạng về kinh tế - xã hội có liên quan đến hoạt động thủy sản.
- Nghiên cứu và đánh giá thực trạng và các tác động trong khai thác thủy sản đến nguồn lợi và môi trường
thủy sản ở đầm Thị Nại.
2
- Các họat động kinh tế khác có tác động đối với nguồn lợi và môi trường thủy sản ở đầm Thị Nại.
- Nghiên cứu và đánh giá thực trạng về công tác bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản tại khu vực đầm Thị
Nại.
- Xây dựng các giải pháp về bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản.
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
- Xây dựng cơ sở khoa học cho việc quy họach, kế hoạch bảo vệ nguồn lợi thủy sản, tổ chức khai thác hợp lý
ở các vùng đầm phá.
- Áp dụng mô hình quản lý trong khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản tại vùng đầm phá, với điều kiện kinh
tế - xã hội tại Việt Nam.
5. Những điểm mới của luận án
- Luận án là một công trình đầu tiên có hệ thống nghiên cứu hiện trạng kinh tế - xã hội, đánh giá tác động của

trách nhiệm ; Áp dụng hệ thống quản lý khai thác theo hạn ngạch ; Áp dụng mô hình quản lý có sự tham
gia của cộng đồng ;Ban hành các chính sách về quản lý nghề cá bền vững
1.4.2. Các nghiên cứu trong nước
1.4.2.1. Các nghiên cứu về bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản : Xác định khu vực cấm khai thác ; Sử
dụng kích thước mắt lưới khai thác phù hợp
1.4.2.2. Các chính sách về bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản
1.4.2.3. Một số mô hình đồng quản lý NLTS tại Việt Nam : Mô hình đồng quản lý Khu bảo tồn biển Rạn
Trào huyện Vạn Ninh tỉnh Khánh Hòa ; Mô hình phát triển nghề cá dựa vào cộng đồng tại đầm phá Thừa
Thiên Huế ; Một số mô hình đồng quản lý nghề cá được xây dựng từ chương trình FSPS II giai đoạn từ
( 2006- 2012)
1.4.2.4. Công tác quản lý, bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản vùng đầm phá ven bờ tại Bình Định : Xây
dựng Quy chế quản lý hoạt động khai thác, bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản trên địa bàn tỉnh Bình
5
Định ; Công tác tuyên truyền giáo dục ; Xây dựng mô hình đồng quản lý ; Xử lý các hành vi vi phạm
trong lĩnh vực thủy sản.
1.4.2.5. Một số mô hình đồng quản lý NLTS tại Bình Định : Mô hình đồng quản lý nguồn lợi thủy sản tại
đầm Trà Ổ huyện Phù Mỹ tỉnh Bình Định ; Mô hình đồng quản lý nguồn lợi thủy sản ven biển tại xã
Nhơn Hải – thành phố Quy Nhơn - tỉnh Bình Định
1.4.2.6. Các nghiên cứu có liên quan về đầm Thị Nại
- Nghiên cứu về cấu trúc, môi trường, hệ sinh thái đầm phá ven biển miền trung của Việt Nam trong đó
có đầm Thị Nại, nổi bật từ năm 1985 đến nay là các công trình nghiên cứu về đầm phá của Viện Tài
nguyên môi trường biển [7], [8],[9], [23].
- Trần Thị Thu Hà [14], chủ nhiệm đề tài : “Điều tra khảo sát và nghiên cứu phục hồi sinh thái, sử dụng
hợp lý và bảo tồn nguồn lợi vùng Cồn Chim, Đầm Thị Nại tỉnh Bình Định”.
- Nguyễn Tác An [1], Xây dựng phương án quản lý tổng hợp vùng bờ tỉnh Bình Định.
- Đề tài nghiên cứu cơ sở khoa học nhằm xây dựng các giải pháp phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững
tại đầm Thị Nại, tỉnh Bình Định [27].
CHƯƠNG 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Hình 2.1. Sơ đồ khối nội dung nghiên cứu
Điều tra, thu thập, khảo sát các thông tin có

2.1. Sơ đồ khối nội dung nghiên cứu
7
2.2. Tiếp cận nghiên cứu
2.2.1. Tiếp cận theo định hướng phát triển khai thác bền vững :
Gia tăng hiệu quả khai thác, bảo vệ môi trường và nguồn lợi thủy sản và góp phần xoá đói giảm
nghèo, tạo ra sinh kế bền vững.
2.2.2. Tiếp cận mô hình đồng quản lý trong công tác bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản :
Tiếp cận thực tiễn các kết quả một số mô hình đồng quản lý nguồn lợi thủy sản đã thành công của
các nước trên thế giới, cũng như các mô hình đã xây dựng tại Việt Nam, đặc biệt là các mô hình đồng quản
lý nguồn lợi thủy sản tại đầm Trà Ổ - huyện Phù Mỹ - tỉnh Bình Định mang những nét tương đồng về đầm
phá.
2.3. Phương pháp nghiên cứu
2.3.1. Phương pháp phân tích, đánh giá các vấn đề về kinh tế- xã hội có liên quan đến hoạt động thủy
sản trong cộng đồng dân cư tại đầm Thị Nại
- Sử dụng phiếu điều tra kinh tế - xã hội ( Phụ lục 1.1)
- Sử dụng phiếu thu thập thông tin chung về các xã, phường quanh đầm Thị Nại (Phụ lục 1.4).
2.3.2. Phương pháp đánh giá thực trạng hoạt động khai thác thủy sản và các tác động đến môi
trường và nguồn lợi thủy sản
- Sử dụng mẫu phiếu điều tra khảo sát nghề khai thác ở khu vực đầm Thị Nại ( Phụ lục 1.2), kết hợp với
thông tin quản lý nghề cá của các xã, phường quanh đầm.
- Sản lượng khai thác tại đầm Thị Nại từ năm (2005-2011) [24].
8
- Tổ chức thu mẫu sản phẩm khai thác 80 phương tiện với 04 nghề đại diện : lồng xếp, rê đơn, rê ba lớp, xiết
máy.
- Tính toán sản lượng bền vững tối đa ứng với cường lực khai thác hợp lý theo mô hình Schaefer và mô hình
Fox [17], [41].
2.3.3. Phương pháp đánh giá các hoạt động khác tác động đến môi trường và nguồn lợi thủy sản
- Báo cáo tổng kết thủy sản năm 2008,2009,2010,2011 về nuôi trồng thủy sản của Sở Nông nghiệp và PTNT.
- Báo cáo chuyên đề: “Đánh giá sức tải môi trường đầm Thị Nại phục vụ phát triển bền vững” thuộc đề tài
[27]

Tổng diện tích đất của 09 xã, phường ven đầm Thị Nại là: diện tích 15.526,81 ha và dân số: 161.663
người, mật độ dân số trung bình 1041 người/km
2
. Các xã, phường có cơ cấu nông nghiệp, thủy sản chiếm tỉ
lệ cao tập trung tại các xã thuộc huyện Tuy Phước, trong đó tại xã Phước Thuận (nông nghiệp chiếm 60 %,
thủy sản chiếm 20%), xã Phước Hòa (nông nghiệp chiếm 55,10%, thủy sản chiếm 11,30%), xã Phước Sơn
(nông nghiệp chiếm 53,79%, thủy sản chiếm 28,00%) xã Phước Thắng (nông nghiệp chiếm 76,50%, thủy sản
chiếm 13,50%) .Tỉ lệ hộ nghèo 04 xã: Phước Thuận, Phước Sơn, Phước Thắng, Phước Hòa thuộc địa bàn
huyện Tuy Phước có tỉ lệ cao so với các xã phường của thành phố Quy Nhơn, phần lớn các xã quanh đầm có
các hoạt động thủy sản chiếm tỉ lệ khá cao. Tập trung lớn nhất ở hai xã Phước Sơn (12,21%), Phước Thuận
(11,88%) đây là hai xã có tỉ lệ hộ tham gia thủy sản cao.
Thu nhập bình quân đầu người đối với hộ làm nghề khai thác khoảng 10 triệu đồng/năm, hộ làm nghề
nuôi trồng thủy sản khoảng 12 triệu đồng/năm. So với nghề nông, nghề khai thác và nuôi trồng thủy sản có
mức thu nhập bình quân cao hơn.
11
3.2. Hiện trạng khai thác thủy sản và những tác động đến môi trường và nguồn lợi thủy sản
3.2.1. Cơ cấu tàu thuyền khai thác thủy sản tại đầm Thị Nại
3.2.1.1. Phân bố tàu thuyền tại các địa phương
Tập trung số lượng lớn tàu thuyền khai thác thủy sản trên đầm Thị Nại tại các xã thuộc huyện Tuy
Phước: Phước Sơn (287 thuyền, chiếm 21,55%); Phước Hòa (330 thuyền, chiếm 24,77%); Phước Thuận
(321 thuyền, chiếm 24,10%). Đối với các xã, phường thuộc thành phố Quy Nhơn (Hải Cảng, Nhơn Hội,
Đống Đa, Nhơn Bình ) chỉ chiếm tỉ lệ thấp 19,82%.
3.2.1.2. Các thông số cơ bản của tàu thuyền khai thác : Tàu thuyền khai thác thủy sản không gắn máy có
chiều dài từ ( 3,0 ÷ 4,5)m, vỏ tàu thường vỏ nhôm và nan tre đan. Sử dụng các mái chèo để đẩy tàu.
Tàu thuyền khai thác thủy sản gắn máy chủ yếu là vỏ gỗ, loại hai sỏ có chiều dài Lmax= ( 5,0 ÷
13,50 )m, chiều rộng Bmax= ( 1,0 ÷ 3,10 )m, chiều cao mạn D= ( 0,3 ÷ 1,10 )m. Tàu lắp máy chủ
yếu là máy Đông Phong có công suất ( 6 ÷ 24 ) mã lực.
3.2.1.3. Cơ cấu nghề theo địa phương có thuyền khai thác thủy sản: Tàu thuyền khai thác thủy sản tại
đầm Thị Nại chủ yếu có 07 loại nghề: lồng xếp, lưới rê đơn, rê ba lớp, đón, rớ, cào don- dắc, xiết.
Trong đó các nghề chiếm tỷ lệ lớn: lồng xếp 57,81%; xiết 15,69%, lưới rê đơn 9,01%; lưới rê ba

- Trung bình 3,64 0,75 2,85 11,70
4 Tỉ lệ tôm cá chưa
trưởng thành khai thác 1
tàu/ 1 ngày ( % )
- Lớn nhất 69,23 15,00 36,05 72,73
- Nhỏ nhất 49,23 10,71 31,71 68,97
- Trung bình 60,48 13,69 33,80 71,09
13
3.2.2. Sản lượng khai thác thủy sản trên Đầm Thị Nại
Bảng 3.12. Sản lượng và cường lực khai thác trên đầm Thị Nại
từ năm 2005 đến 2011
TT Sản lượng và cường lực
khai thác
Năm
2005
Năm
2006
Năm
2007
Năm
2008
Năm
2009
Năm
2010
Năm
2011
01 Sản lượng khai thác Yi (tấn) 6350 6410 6508 7115 7090 7065 5940
02 Cường lực khai thác f
i

) tại khu vực cồn
giữa đầm (vùng 3)
Sản lượng khai thác bền vững 1341 tấn tương ứng với cường lực khai thác F
MSY
là 272 tàu cho vùng
3. So với tàu thuyền đang khai thác năm 2011 ở vùng 3 hiện nay, số tàu đã vượt quá cường lực khai thác cho
phép là 36 tàu.
3.2.2.4. Sản lượng bền vững tối đa (MSY) ứng với cường lực khai thác hợp lý (F
MSY
) tại khu vực bờ
Đông đầm (vùng 4).
Sản lượng khai thác bền vững 1550 tấn tương ứng với cường lực khai thác F
MSY
là 222 tàu cho vùng
4. So với tàu thuyền đang khai thác năm 2011 ở vùng 4 hiện nay, số tàu đã vượt quá cường lực khai thác cho
phép là 92 tàu.
3.2.3. Tác động của việc khai thác thủy sản đến môi trường và nguồn lợi thủy sản trên Đầm Thị Nại
- Hai loại hình khai thác: xiết máy và xiết thuyền thủ công kết hợp xung điện khai thác ở vùng triều ven bờ
cũng như các khu vực khác quanh đầm Thị Nại vẫn đang tồn tại, đây là loại hình khai thác mang tính hủy
15
diệt sử dụng kích thước mắt lưới nhỏ ở phần thu cá 2a =(10÷15) mm, kết hợp dùng nguồn điện từ máy phát
trên tàu hoặc ắc quy có dòng điện lớn để khai thác.
- Nghề lồng xếp với số lượng 770 thuyền khai thác, kích thước mắt lưới ở phần thu cá 2a=(10÷15) mm, sản
lượng tôm, cá chưa trưởng thành chiếm tỉ lệ 60,48 % sản lượng thủy sản khai thác được.
- Nghề lưới rê ba lớp với số lượng 79 thuyền khai thác, kích thước mắt lưới ở phần thu cá của túi lưới có
kích thước mắt lưới 2a= 30mm nhỏ hơn kích thước mắt lưới theo quy định. Sản lượng tôm, cá nhỏ chưa
trưởng thành chiếm tỉ lệ 33,80 % sản lượng thủy sản khai thác được vượt quá quy định cho phép.
- Tổng số phương tiện gắn máy làm nghề cào don dắc trong đầm là 72 chiếc. Với hình thức khai thác này,
nghề cào đã xáo trộn, đảo lộn nền đáy, phá hủy các thảm cỏ biển và làm suy thoái môi trường.
3.3. Các hoạt động khác tác động đến nguồn lợi thủy sản trên đầm Thị Nại.

2a=18mm), lưới rê đơn 48 tàu và lưới rê ba lớp 30 tàu (kích thước mắt lưới ở phần lưới giữa 2a=45mm),
nghề đón, rớ: 10 tàu.
- Vùng 2 (Khu vực khai thác bờ Tây đầm Thị Nại) : Sản lượng khai thác bền vững 2596 tấn tương ứng với
cường lực khai thác F
MSY
là 421 tàu . Trong đó bố trí 240 tàu có lồng xếp (kích thước mắt lưới ở phần thu cá
2a=18mm ), lưới rê đơn 80 tàu và lưới rê ba lớp 21 tàu ( kích thước mắt lưới ở phần lưới giữa 2a=45mm ),
nghề cào don không lắp máy 50 tàu, nghề đón, rớ: 30 tàu
- Vùng 3 ( Khu vực khai thác cồn giữa đầm Thị Nại) :Sản lượng khai thác bền vững 1341 tấn tương ứng với
cường lực khai thác F
MSY
là 272 tàu. Trong đó bố trí 117 tàu có lồng xếp (kích thước mắt lưới ở phần thu cá
2a=18mm ), lưới rê đơn 80 tàu và lưới rê ba lớp 25 tàu ( kích thước mắt lưới ở phần lưới giữa 2a=45mm ),
nghề cào don không lắp máy 20 tàu, nghề đón, rớ: 30 tàu
- Vùng 4 (Khu vực khai thác bờ Đông đầm Thị Nại) : Sản lượng khai thác bền vững 1550 tấn tương ứng với
cường lực khai thác F
MSY
là 222 tàu. Trong đó bố trí 123 tàu có lồng xếp (kích thước mắt lưới ở phần thu cá
2a=18mm ), lưới rê đơn 60 tàu và lưới rê ba lớp 25 tàu ( kích thước mắt lưới ở phần lưới giữa 2a=45mm ),
nghề cào don không lắp máy 2 tàu, nghề đón, rớ: 12 tàu
Bảng 3.34. Bố trí số tàu và nghề khai thác theo phân vùng khai thác vùng nước đầm Thị Nại
TT Nghề Số tàu năm Số tàu theo phân vùng Số tàu
18
2011 ( chiếc )
Vùng
1
Vùng
2
Vùng
3

lý nguồn lợi thủy sản đầm Thị Nại trên địa bàn, vùng nước được giao quản lý; Tổ chức hỗ trợ, giám sát
Nhóm hạt nhân thực hiện các nhiệm vụ được giao.
- Cơ quan và các tổ chức chuyên môn : Chi cục Khai thác và BVNL thủy sản, Cơ quan nghiên cứu, các tổ
chức dự án liên quan đến thủy sản hỗ trợ chuyên môn nghiệp vụ, nghiên cứu, phối hợp giám sát, kiểm tra
việc thực thi; tài trợ cho các hoạt động của mô hình đồng quản lý nguồn lợi thủy sản.
- Nhóm hạt nhân đồng quản lý : triển khai các hoạt động truyền thông, kiểm tra và giám sát việc thực hiện
quy chế cộng đồng tại địa phương, đồng thời tham gia góp ý xây dựng và điều chỉnh các chính sách quản lý
nguồn lợi thủy sản cấp cộng đồng.
Hình 3.23. Sơ đồ cơ cấu tổ chức mô hình đồng quản lý nguồn lợi thủy sản đầm Thị Nại
Hình 3.23. Sơ đồ cơ cấu tổ chức mô hình đồng quản lý nguồn lợi thủy sản đầm Thị Nại
20
Hình 3.23. Sơ đồ cơ cấu tổ chức mô hình đồng quản lý nguồn lợi thủy sản đầm Thị Nại
21
3.5.3.4. Tiến trình thực hiện mô hình đồng quản lý NLTS
Xây dựng mô hình đồng quản lý nguồn lợi thủy sản tại đầm Thị Nại là một quá trình được tiến hành
trong một khoảng thời gian khá dài ( ít nhất là 03 năm ), với nhiều họat động xen kẽ và phụ thuộc rất nhiều
vào điều kiện kinh tế - xã hội, nhận thức cộng đồng dân cư, quy mô vùng nước, nguồn lợi thủy sản và truyền
thống, phong tục tập quán tại từng địa phương; năng lực cán bộ tổ chức cộng đồng…Trong quá trình triển
khai có thể điều chỉnh, bổ sung và đánh giá rút kinh nghiệm để ngày càng hoàn thiện hơn và phát huy vai trò
của mô hình đồng quản lý nguồn lợi thủy sản.
Do đặc điểm của đầm Thị Nại nằm trong khu vực hành chính của huyện Tuy Phước và thành phố
Quy Nhơn và 09 xã phường có liên quan, địa bàn rộng trên 5000 ha, nên việc xây dựng mô hình đồng quản
lý nguồn lợi thủy sản tại đầm Thị Nại theo hướng xây dựng tổng thể chung cho toàn đầm và tổ chức tiến
hành chọn triển khai xây dựng thí điểm tại huyện Tuy Phước cho 04 xã : Phước Thắng, phước Sơn, Phước
Thuận, Phước Hòa. Sau 03 năm triển khai thực hiện, tiến hành đánh giá rút kinh nghiệm và phối hợp với các
xã, phường của thành phố Quy Nhơn tổ chức nhân rộng và liên kết các xã, phường tạo thành một mô hình
đồng quản lý nguồn lợi thủy sản tại đầm Thị Nại.
3.5.4. Triển khai thí điểm mô hình đồng quản lý nguồn lợi thủy sản khu vực Bắc đầm Thị Nại -
huyện Tuy Phước
3.5.4.1. Cơ cấu tổ chức và chức năng nhiệm vụ

Nhóm hạt nhân đồng
quản lý NLTS xã
Phước Hòa
Nhóm hạt nhân đồng
quản lý NLTS xã
Phước Thắng
23
b. Chức năng và nhiệm vụ
- UBND huyện Tuy Phước: chỉ đạo xây dựng mô hình đồng quản lý nguồn lợi thủy sản khu vực Bắc
đầm Thị Nại trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương.
- Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Tuy Phước: Phối hợp với cơ quan quản lý chuyên ngành ( Chi cục
Khai thác và BVNL Thủy sản) tham mưu cho UBND huyện quyết định các vấn đề có liên quan đến xây
dựng mô hình đồng quản lý. Trực tiếp tham gia Hội đồng quản lý nguồn lợi thủy sản liên xã khu vực Bắc
đầm Thị Nại, cùng UBND các xã: Phước hòa, Phước Thắng, Phước Sơn, Phước Thuận triển khai các hoạt
động xây dựng mô hình đồng quản lý nguồn lợi thủy sản khu vực Bắc đầm Thị Nại.
- Chi cục Khai thác và BVNL Thủy sản Bình Định: Tham mưu, phối hợp Phòng Nông nghiệp và PTNT
huyện tổ chức triển khai các hoạt động đồng quản lý nguồn lợi thủy sản đầm Thị Nại; hỗ trợ, tư vấn chuyên
môn cho Hội đồng đồng quản lý nguồn lợi thủy sản liên xã, UBND các xã, các Nhóm đồng quản lý nguồn
lợi thủy sản thực hiện nhiệm vụ chuyên môn về công tác bảo vệ nguồn lợi thủy sản.
- Ủy ban nhân dân các xã : Trực tiếp tham gia Hội đồng đồng quản lý nguồn lợi thủy sản liên xã khu vực
Bắc đầm Thị Nại, có trách nhiệm triển khai các hoạt động xây dựng mô hình đồng quản lý nguồn lợi thủy
sản khu vực Bắc đầm Thị Nại trên địa bàn vùng nước được giao quản lý và tổ chức hỗ trợ, giám sát Nhóm
đồng quản lý nguồn lợi thủy sản của xã thực hiện các nhiệm vụ được giao .
24
- Hội đồng điều hành liên xã quản lý nguồn lợi thủy sản khu vực Bắc đầm Thị Nại do UBND huyện Tuy
Phước ra quyết định thành lập và ban hành kèm theo Quy chế hoạt động của Hội đồng điều hành liên xã .
Hội đồng điều hành đồng quản lý nguồn lợi thủy sản liên xã khu vực Bắc đầm Thị Nại là tổ chức đại diện
cho chính quyền và cộng đồng dân cư các xã ven đầm có chức năng tham mưu giúp UBND huyện Tuy
Phước thực hiện các nhiệm vụ: Điều hành chung các công việc có liên quan đến việc quản lý, bảo vệ và phát
triển nguồn lợi thủy sản ở cấp độ toàn bộ vùng Bắc đầm Thị Nại; Đề xuất giải quyết các vấn đề phát sinh

3.5.5.2. Mức độ hiệu quả đạt được