MỤC LỤC
Trang
1
Lời mở đầu
Trong những năm chuyển đổi kinh tế vừa qua tình trạnh thất nghiệp ở
Việt Nam diễn biến phức tạp. Trong thời gian từ năm 1986 đến nay, Chính
phủ đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ thất nghiệp cho người lao động
khi mất việc làm như: Quyết định 217/HĐBT, Quyết định 227/HĐBT hay
Quyết định 315/HĐBT của chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng ( nay là Thủ tướng
Chính phủ )…những chính sách này đã áp dụng hình thức trợ cấp lấy
nguồn kinh phí từ Ngân sách Nhà nước và lập các quỹ hỗ trợ việc làm do
Bộ Tài chính quản lý. Tuy nhiên do việc từ trước đến nay Chính phủ ban
hành thực hiện các chế độ hỗ trợ mất việc làm cho người lao động vẫn
mang tính chắp vá, bị động và không đảm bảo lâu dài trong cuộc sống cho
người lao động, đặc biệt là đối với lao động trẻ không có tay nghề nên chưa
đáp ứng được yêu cầu của đại đa số người lao động. Như nhà kinh tế học
William Beverigde đã từng nói: “Trợ cấp thất nghiệp bản thân nó không
thể giải quyết được vấn đề thất nghiệp” Do vậy để giải quyết thất nghiệp
đòi hỏi phải có một chính sách tổng thể, được thiết kế để kích thích nền
kinh tế. Chính điều này đã tạo cơ hội cho sự ra đời của Bảo hiểm thất
nghiệp. Bảo hiểm thất nghiệp được ban hành sẽ nhằm: Bù đắp một phần
thu nhập thay thế cho người lao động khi mất việc làm; Tiến hành các biện
pháp giúp người thất nghiệp có được việc làm, hòa nhập thị trường lao
động. Hơn thế nữa đây còn là nhu cầu thiết thực đối với Chính phủ nhằm
ổn định Kinh tế - xã hội. Để tìm hiểu sâu hơn về vấn đề này, em đã chọn
nghiên cứu Bảo hiểm thất nghiệp trong đề án môn học của mình.
Do sự hạn chế về tư liệu và thông tin nên trong đề án của em không
thể tránh khỏi sai sót. Em mong có được sự đóng góp của thầy cô để đề án
của em hoàn thiện hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!
I. Giới thiệu chung về thất nghiệp
“Mọi hoạt động tạo ra nguồn thu nhập không bị pháp luật cấm đều được
thừa nhận là việc làm”.
Từ quan điểm trên cho thấy, khái niệm việc làm bao gồm nội dung
sau:
- Là hoạt động lao động của con người.
- Hoạt động lao nhằm mục đích tạo ra thu nhập.
- Hoạt động lao động đó không bị pháp luật ngăn cấm.
1.3. Thất nghiệp
Đã có nhiều khái niệm về thất nghiệp, xong định nghĩa thất nghiệp
của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) được nhiều nhà kinh tế và nhiều nước
tán thành. Theo định nghĩa của tổ chức này thì: Thất nghiệp là tình trạng
tồn tại khi một số người trong độ tuổi lao động muốn làm việc nhưng
không tìm được việc làm ở mức lương thịnh hành.
Người thất nghiệp là người trong độ tuổi lao động có khả năng lao
động nhưng không có việc làm và đang có nhu cầu tìm việc làm.
4
Như vậy, những người ngoài độ tuổi lao động hoặc trong độ tuổi lao
động có khả năng lao động nhưng không lao động, không có nhu cầu việc
làm thì không được coi là người thất nghiệp.
2. Phân loại thất nghiệp
Có nhiều hình thức thất nghiệp khác nhau, tuỳ theo mục đích nghiên
cứu và việc lựa chọn tiêu thức phân loại. Nhưng thông thường để phân loại
thất nghiệp người ta thường căn cứ theo những tiêu thức sau đây:
2.1. Căn cứ vào tính chất thất nghiệp
Theo tiêu thức phân loại này thì người ta phân ra làm các loại sau:
Thất nghiệp tự nhiên: Loại này xảy ra do quy luật cung cầu của thị
trường sức lao động tác động.Ở mỗi nước khác nhau thì tỉ lệ thất nghiệp tự
nhiên khác nhau và có xu hướng tăng lên.
Thất nghiệp cơ cấu: Xảy ra do mất cân đối giữa cung và cầu về các
loại lao động. Cầu của loại này tăng lên, loại lao động khác lại giảm xuống.
6
3. Nguyên nhân và hậu quả của thất nghiệp
3.1. Nguyên nhân
Trong nền kinh tế thị trường có rất nhiều nguyên nhân gây ra thất
nghiệp và kèm theo nhiều tác động xấu đến sự phát triển kinh tế xã hội và
sự ổn định của đất nước. Dưới đây là một số nguyên nhân chính:
- Chu kì kinh doanh có thể mở rộng hay thu hẹp do sự điều tiết của thị
trường. Khi mở rộng thi thu hút thêm lao động làm cho cung cầu trên thị
trường co giãn, thay đổi phát sinh hiện tượng thất nghiệp.
- Do sự tiến bộ của khoa học công nghệ đặc biệt là sự tự động hoá quá
trình sản xuất diễn ra nhanh chóng nên trong một chừng mực nhất định
máy móc đã thay thế con người. Với mục tiêu tối đa hoá lợi nhuận các nhà
sản xuất luôn tìm cách mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ, đưa ra những
dây chuyền tự động hoá vào quá trình sản xuất nhằm nâng cao chất lượng
sản phẩm để cạnh tranh. Một cỗ máy, một dây chuyền sản xuất tự động hoá
có thể thay thế hàng chục, thậm chí hàng trăm công nhân. Số công nhân bị
máy móc thay thế lại tiếp tục bổ sung vào đội quân thất nghiệp.
- Sự gia tăng dân số và nguồn lao động cùng với quá trình quốc tế hoá
và toàn cầu hoá nên kinh tế cũng có nhiều mặt tác động tiêu cực đến thị
trường lao động làm một bộ phận người lao động bị thất nghiệp. Nguyên
nhân này chủ yếu diễn ra ở các nước đang phát triển. Ở những nước này,
dân số và nguồn lao động thường tăng nhanh, để hội nhập với nền kinh tế
thế giới một cách nhanh chóng họ phải tiến hành cơ cấu lại nền kinh tế, đổi
mới và sắp xếp lại các doanh nghiệp. Những doanh nghiệp làm ăn thua nỗ
phải giải thể hoặc phá sản. Số doanh nghiệp còn lại phải nhanh chóng đầu
tư theo chiều sâu, đổi mới thiết bị công nghệ và sử dụng lao động ít lao
động dần dẫn đến lao động dư thừa.
7
- Do người lao động không ưa thích công việc đang làm hoặc địa
điểm làm việc họ phải đi tìm công việc mới, địa điểm mới.
Một xã hội có nền kinh tế phát triển, tỷ lệ thất nghiệp thấp, kỷ luật, kỷ
cương xã hội được thiết lập, duy trì và đẩy mạnh thì các tệ nạn xã hội cũng
bị đẩy lùi. Theo thực tế mà mỗi nước có chính sách và những biện pháp
giải quyết khác nhau. Dưới đây xin đưa ra một số chính sách và biện pháp
giải quyết tình trạng thất nghiệp mà các nước đã và đang áp dụng.
4.1. Chính sách dân số
Chính sách này đã và đang được áp dụng ở nhiều nước như: Ấn Độ,
Trung Quốc, Indonesia, Việt Nam...Thực hiện chính sách này có nghĩa là
thực hiện các chương trình kế hoạch hoá gia đình, can thiệp sức khoẻ giảm
tỉ lệ sinh để từ đó giảm được tỷ lệ gia tăng dân số, nguồn lao động. Hạ thấp
tỉ lệ gia tăng dân số có nghĩa là giảm được tỷ lệ tăng lực lượng lao động từ
đó tạo thêm cơ hội tìm kiếm việc làm.
4.2. Ngăn cản di cư từ nông thôn ra thành thị
Ta thường thấy tỷ lệ thất nghiệp ở thành thị thường cao hơn nông thôn
do một bộ phận dân cư nông thôn vẫn có xu hướng di cư ra thành thị để
tìm việc làm. Bởi lẽ tâm lý người dân thường thích sống ở thành thị nơi có
quá trình đô thị hoá diễn ra nhanh chóng họ có thể kiếm thu nhập cao hơn.
Chính điều này cũng gây ra một số lượng lớn người dân ở thành thị lâm
vào tình trạng thất nghiệp. Bởi vậy với những vùng tập trung dân cư đông
đúc như: thành phố,các khu công nghiệp...cần có chính sách di dân và phân
bố dân cư và lực lượng lao động hợp lý nhằm ngăn chặn dòng dân cư tự do
vào các khu đô thị lớn.
4.3. Áp dụng các công nghệ thích hợp
9
Khoa học ngày càng phát triển, máy móc dần dần thay thế lao động
của con người. Vì vậy chính phủ thường khuyến khích các doanh nghiệp
vừa và nhỏ, doanh nghiệp địa phương sử dụng công nghệ thích hợp để sản
xuất ra những hàng hoá thu hút nhiều lao động phù hợp với nhu cầu tiêu
dùng của người dân lao động. Để sử dụng hiệu quả biện pháp này Nhà
nước cần sử dụng công cụ thuế và lãi suất để điều tiết. Chẳng hạn như: Nhà
tế (ILO) đã khuyến cáo từ năm 1952 và cho đến nay đã có nhiều nước thực
hiện. Sau khi bị thất nghiệp người lao động được nhận một khoản tiền để
ổn định cuộc sống và xúc tiến tìm việc làm mới. Khoản trợ cấp này được
lấy từ quỹ bảo hiểm quốc gia, với điều kiện người nhận bảo hiểm trợ cấp
phải có quá trình đóng góp vào quỹ trước khi bị thất nghiệp. Thực hiện trợ
cấp thất nghiệp do Nhà nước thực hiện kết hợp với liên đoàn lao động. Liên
đoàn lao động thực hiện cho thành viên của mình là người lao động làm
trong các doanh nghiệp không may bị thất nghiệp, còn Nhà nước thực hiện
với những đối tượng còn lại. Số tiền trợ cấp từ phía Nhà nước được lấy từ
ngân sách .
4.8. Bảo hiểm thất nghiệp
Đây là một chính sách nằm trong hệ thống các chính sách kinh tế xã
hội của các quốc gia. Bảo hiểm thất nghiệp là một bộ phận của BHXH
nhưng vì nhiều lý do khác nhau nó đã dần tách khỏi BHXH. Ngày nay,
BHTN được coi là một trong những chính sách có vai trò to lớn khắc phục
tình trạng thất nghiệp.
II. Tình hình thất nghiệp ở Việt Nam và sự cần thiết phải
Bảo hiểm thất nghiệp
1. Tình hình thất nghiệp ở Việt Nam trong những năm vừa qua
11
Trong những năm vừa qua tình trạng thất nghiệp khu vực thành thị và
tỷ lệ thiếu việc làm ở nông thôn còn cao. Theo kết quả về cuộc điều tra
thực trạng việc làm và thát nghiệp năm 2007 ( diễn ra vào tháng 7/ 2007)
thì tỷ lệ thất nghiệp cả nước xấp xỉ 7%, vùng nông thôn khoảng 11%. Số
người chưa có công ăn việc làm còn 3.2 triệu người. Hàng năm có trên 1.7
triệu thanh niên bước vào độ tuổi lao động và chỉ có trên 35 vạn người
rời khỏi độ tuổi lao động, trong khi đó mỗi năm chỉ giải quyết việc làm
cho khoảng trên 1 triệu người lao động. Như vậy số lao động dư thừa
chưa tìm được việc làm sẽ lâm vào tình trạng thất nghiệp.
Hơn thế nữa khi hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam trở thành viên
nhà nước thường gặp khó khăn tài chính khó có thể đứng vững vì không
thể dễ dàng giảm thiểu số lao động dôi dư khi cần thiết. Nhu cầu ổn định xã
hội của Chính phủ thường không cho phép các doanh nghiệp nhà nước hoạt
động theo cơ chế thị trường.Trong trường hợp này tâm lý chung của người
đi làm, lao động trí óc hay lao động chân tay, đều muốn có công ăn việc
làm ổn định và được hưởng các phúc lợi xã hội. Sự vắng mặt của các quỹ
hay chương trình BHTN, các tổ chức thương mại thường đẩy nhiều người
đi tìm cơ hội làm việc trong các cơ quan công quyền hay các doanh nghiệp
nhà nước mặc dù lương có thể rất thấp so với khả năng và thị trường.
Nhiều nhà máy lớn như nhà máy thép, dệt may, xi măng…khi đóng cửa
thường đưa hàng ngàn lao động ở địa phương vào tình trạng thất nghiệp
kéo theo sự suy sụp kinh tế của địa phương vì chính quyền địa phương mất
đi thuế thu nhập cá nhân và thuế doanh nghiệp và vì lao động không còn
thu nhập để mua bán sinh sống như trước. Sự có mặt của BHTN vì thế
không là nhu của riêng người lao động mà còn là sự sống còn và phát triển
cộng đồng địa phương. Hay nói cách khác BHTN cần thiết cho cả người
lao động, doanh nghiệp và chính quyền. Có thể lấy ví dụ điển hình như Hoa
Kỳ, nhờ có các quỹ BHTN mà nhiều doanh nghiệp tránh khỏi bị phá sản,
13
Copyright: Tài liệu đại học ©