ĐÔ THỊ HÓA VÀ QUẢN LÝ ĐÔ
THỊ
ĐÔ THỊ HÓA

 Đô thị hóa là sự mở rộng của đô thị, tính theo tỉ lệ phần trăm giữa
số dân đô thị hay diện tích đô thị trên tổng số dân hay diện tích của
một vùng hay khu vực. Nó cũng có thể tính theo tỉ lệ gia tăng của
hai yếu tố đó theo thời gian. Nếu tính theo cách đầu thì nó còn
được gọi là mức độ đô thị hóa; còn theo cách thứ hai, nó có tên là
tốc độ đô thị hóa.
 Đô thị hóa là quá trình phát triển rộng rãi lối sống thị thành thể hiện
qua các mặt dân số, mật độ dân số, chất lượng cuộc sống,

I - KHÁI NIỆM:

Yokohama
 Các nước phát triển (như tại châu Âu, Mĩ hay Úc) thường có mức độ
đô thị hóa cao hơn nhiều (trên 80%) so với các nước đang phát triển
(như Việt Nam hay Trung Quốc) (khoảng 30%). Đô thị các nước phát
triển phần lớn đã ổn định nên tốc độ đô thị hóa thấp hơn nhiều so với
trường hợp các nước đang phát triển.
 Sự tăng trưởng của đô thị được tính trên cơ sở sự gia tăng của đô thị

đối xu thế đô thị hóa cho rằng nó làm
gia tăng khoảng cách giao thông,
tăng chi phí đầu tư hạ tầng kĩ thuật
và có tác động xấu đến sự phân hóa
xã hội do cư dân ngoại ô sẽ không
quan tâm đến các khó khăn của khu
vực trong đô thị.
 Đô thị hóa có ảnh hưởng sâu sắc tới quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
 Đô thị hóa cũng tác động mạnh lên sự phát triển kinh tế xã hội của vùng
và cả nước.
 Đô thị là nơi tạo ra nhiều việc làm và thu nhập cho người lao động.
 Các thành phố thị xã là nơi tiêu thụ sản phẩm hàng hóa lớn và đa dạng,
là nơi sử dụng lực lượng lao động có chất lượng cao, cơ sở kỹ thuật hạ
tầng cơ sở hiện đại có sức hút đầu tư mạnh trong nước và nước ngoài.
II-TÌNH HÌNH ĐÔ THỊ HÓA Ở VIỆT NAM:

 Bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc
tế và trước các tác động của tiến trình toàn cầu hóa, tốc độ đô thị hoá
đang diễn ra khá nhanh, làm biến đổi bộ mặt kinh tế - xã hội của đất
nước. Trong tiến trình đó, văn hóa đô thị Việt Nam đang có những thay
đổi theo hướng hiện đại.
1. ĐÔ THỊ HÓA - KẾT QUẢ TẤT YẾU CỦA QUÁ TRÌNH CÔNG
NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA:

 Theo kết quả nghiên cứu, trước năm 1990, các đô thị ở Việt Nam phát triển
chậm, số dân đô thị chỉ chiếm 7,4% (năm 1930), 10,96% (năm 1955) và
19,79% (năm 1989); quy mô đô thị nhỏ bé và tính chất không thuần nhất.
 Từ năm 1990 đến nay, do tác động của quá trình phân công lao động giữa
các vùng, các ngành nghề trong nước, đặc biệt giữa nông nghiệp, công
nghiệp và dịch vụ, khu vực đô thị đã có sự tăng trưởng đáng kể, nhất là ở

Hồ Chí Minh có trên 2 triệu người nhập cư; ở Hà Nội, trong những năm
gần đây, trung bình mỗi năm có khoảng 60.000 người nhập cư vào Thành
phố. Sự xâm nhập của các giá trị văn hóa nông thôn vào đô thị đã và đang
tạo ra sự pha trộn phức tạp về văn hóa đô thị.
 Hai là, tình trạng sử dụng đất nông nghiệp vào mục đích xây dựng đô thị
thiếu kế hoạch có thể dẫn đến nguy cơ về an ninh lương thực quốc gia. Dự
báo đến năm 2020, diện tích đô thị vào khoảng 460.000 ha, chiếm 1,4 %
diện tích đất tự nhiên cả nước. Mục tiêu đảm bảo 40 triệu tấn lương thực
cho 100 triệu dân khó có thể đạt được.
 Ba là, sự chênh lệch về văn hóa và mức sống giữa các tầng lớp cư dân
đô thị ngày càng lớn, dẫn đến sự mất cân bằng trong sinh thái đô thị,
nhất là giữa dân số và việc làm, giữa dân số và thu nhập, giữa dân số và
kết cấu hạ tầng… Cơ chế thị trường đã làm cho dân cư đô thị nước ta bị
phân hóa sâu sắc, một bộ phận dân cư giàu lên nhanh chóng bên cạnh
tầng lớp nghèo, lang thang cơ nhỡ, sống tạm bợ trong các khu nhà ổ
chuột, thiếu các điều kiện tối thiểu, không có cơ hội được hưởng đầy đủ
các chính sách an sinh xã hội. Một kết quả nghiên cứu vấn đề nghèo đô
thị ở Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy: mức sống của người nghèo thấp
hơn người giàu 7 lần. Do thu nhập thấp, các hộ nghèo phải dành 80%
thu nhập chi cho bữa ăn hằng ngày (nhưng vẫn không đủ), chỉ còn 20%
dành cho học hành, chữa bệnh, đi lại; gần 20% trẻ em trong độ tuổi
không được đến trường, cũng gần bằng số đó là con của các hộ nghèo
phải bỏ học, số trẻ em suy dinh dưỡng chiếm 38,8%. Các vấn đề này tác
động tiêu cực đến tư tưởng, đạo đức, lối sống, tình cảm và tâm lý dân
cư đô thị, từ đó có thể dẫn đến các phức tạp xã hội. Sự mất cân bằng
này cần phải được khắc phục bằng các chính sách về quản lý đô thị của
các ngành chức năng và chính quyền các đô thị.

 Bốn là, hệ thống kết cấu hạ tầng đô thị Việt Nam còn rất yếu kém, lạc hậu,
không đảm bảo các tiêu chuẩn đô thị hiện đại thời kỳ công nghiệp hóa, hiện

yếu kém, bất cập.

3. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA VĂN HÓA ĐÔ THỊ Ở NƯỚC TA:

 Khác với văn hóa nông thôn, đặc trưng của văn hóa đô thị là sự tập trung
dân cư phi nông nghiệp, hình thành những quần thể kiến trúc theo kiểu
bàn cờ.
 Ở thành thị, quan hệ cư trú - ứng xử kết cấu giản đơn hơn ở nông thôn:
gia đình - đường phố - xã hội (thông thường ở nông thôn Việt Nam, quan
hệ cư trú - ứng xử kết cấu theo kiểu: gia đình - họ tộc - láng giềng - làng
xóm - xã hội). Điều đó có nghĩa là: người thành thị khi bước chân ra khỏi
nhà đã hoà mình với xã hội rồi.
 Ở nông thôn, mỗi gia đình có thể tự túc được lương thực, thực phẩm, còn
ở thành phố, con người phải phụ thuộc vào dịch vụ… Nhu cầu tiêu dùng
của người đô thị thường cao hơn, đa dạng hơn và hướng tới sự khá giả.
Vì vậy, dịch vụ công không thể thiếu đối với cư dân đô thị. Đây có thể được
xem như là một nét văn hóa đô thị.

 Trong văn hóa đô thị, do không gian giao tiếp rộng lớn, việc sử dụng các
phương tiện giao thông là không thể thiếu và không ngừng tăng lên. Vì vậy,
văn hóa ứng xử ngoài đường phố, trên các phương tiện giao thông công
cộng cũng được coi trọng như văn hóa ứng xử trong gia đình và trong công
sở. Sự phân hóa giàu nghèo ở đô thị hiện nay đang tăng lên đã thúc đẩy
việc hình thành nhân cách của các tầng lớp dân cư đô thị, vì vậy văn hóa
đô thị là một thể hỗn hợp giữa văn hóa bác học, văn hóa dân gian và văn
hóa đại chúng (văn hóa thị dân). Trong khi văn hóa bác học đóng vai trò
chủ yếu sản sinh ra các chuẩn mực văn hóa, văn hóa dân gian tạo tiềm
năng, môi trường nuôi dưỡng và thể hiện các chuẩn mực văn hóa thì văn
hóa thị dân dễ bị tầm thường hóa, dễ dẫn đến chỗ dung dưỡng các hành
vi phản văn hóa như mê tín dị đoan, cờ bạc, ma túy, mại dâm.

cảm như karaoke, vũ trường, internet, báo chí, xuất bản…). Tình trạng văn
hóa đọc, viết đang bị mai một là một ví dụ tiêu biểu về phong cách sống của
cư dân đô thị hiện đại. Có rất nhiều người không bao giờ đọc các tác phẩm
văn học, tiểu thuyết văn chương, kể cả những tác phẩm được coi là di sản
văn hóa nhân loại. Vô tuyến truyền hình, trò chơi điện tử, máy tính, truyện
tranh vẫn sẽ là sự lựa chọn của học sinh, sinh viên và thanh thiếu niên, và
điều đó là rất nguy hiểm.
 Đối với cư dân đô thị, kinh tế thị trường thậm chí đã làm thay đổi thế giới
quan, nhân sinh quan, tình cảm và tâm lý của họ. Về mặt tích cực, kinh tế
thị trường làm thay đổi thái độ đối với lao động của người thành thị: tất
cả phải vươn ra thị trường, tất cả phải kiếm được việc làm, phải có thu
nhập, không trông chờ, ỷ lại vào sự bao cấp của nhà nước và sự bố thí
của xã hội. Thái độ đối với gia đình, bạn bè, xã hội cũng có sự thay đổi
theo hướng hiện đại, đó là sự thông cảm, sẻ chia và tôn trọng tự do cá
nhân (sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật). Người dân thành thị
ngày nay đã vượt qua được tính ích kỷ, tự ti của người nông dân và tiểu
thương, vượt qua được các ràng buộc bởi lễ giáo phong kiến.
 Nhân cách văn hóa người dân đô thị trong quá trình công nghiệp hóa,
hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế đã và sẽ tiếp tục được hình
thành theo hướng tích cực nhiều hơn, có nhiều đặc trưng khác với nhân
cách văn hóa truyền thống của người Việt Nam. Sự khác biệt lớn nhất
sẽ là sự hình thành nhân cách công dân với đặc trưng là khẳng định cái
“tôi”, cái cá nhân nhiều hơn và ít bị chi phối bởi cộng đồng. Về mặt tiêu
cực, với bản chất là cạnh tranh, kinh tế thị trường là mảnh đất màu mỡ
cho sự nảy sinh và phát triển chủ nghĩa cá nhân vị kỷ nuôi dưỡng bản
năng thấp hèn của con người. Nhiều mối quan hệ chỉ được giải quyết
thông qua giá trị của đồng tiền, kể cả quan hệ ruột thịt trong một gia
đình. Một bộ phận cư dân đô thị có biểu hiện suy thoái về tư tưởng, đạo
đức, lối sống, trong đó có cả cán bộ, công chức và thanh niên, học sinh,
sinh viên.