A - Đặt vấn đề
I - Lý do chọn đề tài :
Phơng pháp đọc diễn cảm là phơng pháp truyền thống ở nhà trờng phơng
Đông và phơng Tây. ở Việt Nam cũng vậy, từ xa đến nay có nhiều giáo viên giàu
kinh nghiệm đã khẳng định vai trò của đọc diễn cảm. Giáo s Lê Trí Viễn đã kết
luận từ nhiều năm nghiên cứu nh sau : Giữa giọng đọc và tâm hồn ngời đọc
cũng có tác dụng, cũng có ảnh hởng tơng hỗ. Hiểu bài văn rồi thì mới đọc tốt nh-
ng đọc càng tốt hơn, càng hiểu thêm bài văn . Bắt đúng cái đọc là bắt đúng cái
tình cảm nhân vật thì chỉ một câu thôi thì tức khắc đặt đợc mình vào tâm trạng
nhân vật.
Đọc diễn cảm không phải là thủ thuật do chủ quan ngời đọc tạo nên mà chính
là hình thức lao động phù hợp với bản chất hình tợng và qui luật sáng tác. Đọc
diễn cảm là một hoạt động sáng tạo đặc biệt, có tác dụng giáo dục phẩm chất đạo
đức thẩm mĩ, đào tạo trí tuệ khả năng khám phá hiểu biết cho học sinh. Mặt
khác, đọc sáng tạo cũng rất cần thiết cho nhiều ngành nghệ thuật khác. Song,
trong thực tế giảng dạy, do nhận thức không đầy đủ tầm quan trọng đặc biệt của
phơng pháp đọc diễn cảm cho nên một số anh chị em giáo viên coi đó là một
công việc mở đầu cho giờ dạy văn, hoặc để gây không khí cho giờ học văn. Vì
vậy, đọc diễn cảm thờng chỉ làm một, hai lần trong suốt giờ học và vì thế mà việc
áp dụng vào thực tế giảng dạy còn nhiều hạn chế dẫn đến hiệu quả giờ dạy không
cao.
Từ lí do trên tôi thấy cần phải chú trọng nhiều đến phơng pháp đọc diễn cảm
trong giờ dạy văn, điều này khiến tôi băn khoăn trăn trở làm thế nào để sử dụng
phơngpháp đọc diễn cảm có hiệu quả nhất ? Vì vậy tôi mạnh dạn đa ra những suy
nghĩ về tác dụng của phơng pháp đọc diễn cảm hy vọng bài viết của tôi góp phần
vào việc nâng cao chất lợng giảng dạy môn văn trong nhà trờng THCS .
II - Mục đích, nhiệm vụ ph ơng pháp nghiên cứu :
1, Mục đích nghiên cứu :
Trang
1
Xuất phát từ mục đích yêu cầu đào tạo cho nên mục đích nhiên cứu đề tài

văn. Bằng sức mạnh riêng của việc đọc diễn cảm, ngời giáo viên dẫn dắt học sinh
vào thế giới của tác phẩm văn học một cách dễ dàng, phù hợp với qui luật cảm
thụ văn học. Hớng dẫn học sinh đọc đúng giọng điệu của nhà văn là thể hiện đợc
cung bậc cảm xúc của tác giả, tính đối thoại nội tâm trong ngôn ngữ tác phẩm.
2, Đọc diễn cảm là một ph ơng pháp đọc sáng tạo
a, Phơng pháp đọc sáng tạo là gì?
Phơng pháp đọc sáng tạo là phơng pháp tiếp nhận tác phẩm nghệ thuật ngôn từ
một cách sáng tạo chủ yếu bằng sự cảm thụ trực tiếp tác phẩm. Phơng pháp đọc
sáng tạo bao gồm hệ thống biện pháp, cách thức tổ chức hớng dẫn giảng dạy của
giáo viên và những hình thức hoạt động của học sinh. Bản chất của đọc sáng tạo
trớc hết là đọc lời văn, đọc văn bản ngôn từ của tác phẩm, nó khác với loại văn
bản khác phải chú ý đến từng từ câu, từng nhịp điệu, âm hởng để gây cảm xúc
với ngời đọc, ngời nghe.
b, Nội dung của phơng pháp đọc sáng tạo: Có ba mức độ đọc đó là đọc
đúng, đọc hay, đọc diễn cảm.
b.1. Đọc đúng: Là trả lại hoàn toàn đúng nội dung văn bản. Đọc đúng là
giải quyết kỹ năng , năng lực ngôn ngữ cho học sinh, là không đợc sai văn bản, là
quá trình tri giác chính xác văn bản.
b.2. Đọc hay : Là bớc tiếp theo của đọc đúng, phải trên cơ sở đọc đúng
đọc hay mới thành công. Đọc hay là bớc đầu chuyển tiếp từ lĩnh vực ngôn ngữ
sang lĩnh vực văn chơng. Đọc đúng có nghĩa là đọc nghĩa còn đọc hay là đọc ra
ý. Khi giảng văn thơ, điều quan trọng là bắt bắt đợc giọng điệu văn học tức là đọc
đợc hớng vào giọng văn bản.
b.3 Đọc diễn cảm:
Đọc diễn cảm là hệ thống phơng pháp đọc sáng tạo, bản chất của đọc sáng
tạo là xác định mối quan hệ cảm xúc riêng t của ngời đọc về giá trị nội dung và
hình thức đọc của tác phẩm. Đọc diễn cảm đòi hỏi cả giáo viên và học sinh phải
có cảm xúc.Nếu gó bó ép buộc sẽ là đọc giả cảm xúc của tác giả. Đọc diễn cảm
không phải ai cũng đọc đợc mà phải tuỳ chất giọng, trình độ nhận thức để giáo
Trang

lên trong học tập lao động, rèn luyện mình tốt hơn để sau này góp phần vào việc
xây dựng quê hơng, đất nớc càng phồn vinh, giàu đẹp, ấm no, hạnh phúc.
Trang
4

III- Các biện pháp rèn luyện ph ơng pháp đọc diễn cảm- Kết quả
thực hiện :
1, Các biện pháp rèn luyện ph ơng pháp đọc diễn
cảm
1.1.Đọc diễn cảm của thầy :
Việc đọc diễn cảm của thầy có một vai trò quan trọng trong việc hớng dẫn
học sinh xâm nhập tác phẩm, ngời thầy xâm nhập vào tác phẩm qua việc cảm thụ
và đọc diễn cảm. Từ những kiến thức có đợc, thầy giáo lựa chọn những kiến thức
cần thiết cho sự hiểu đúng và sự thể hiện tác phẩm hay đoạn văn mà mình sẽ đọc.
Khi đọc ngời thầy phải cố gắng để đạt đợc mức tối đa mức độ đọc. Nh vậy ngời
thầy phải có sự chuẩn bị ở nhà để trên lớp trớc học sinh ngời thầy sẽ là một chuẩn
mực cho học sinh, thầy phải đọc đúng, đọc hay, thật diễn cảm, bộc lộ đợc cảm
xúc của nhà văn . Ngời thầy có thể có nhiều hình thức hớng dẫn học sinh đọc :
Đọc mẫu, hớng dẫn học sinh đọc , vừa đọc, vừa bình, vừa tóm tắt tác phẩm, đọc
phân vai
1.2 : Đọc diễn cảm của học sinh:
Trong giờ học văn ngời học sinh cần phải có kiến thức về nghệ thuật đọc.
Thông qua đọc học sinh có thể dễ dàng tìm hiểu đợc giá trị của tác phẩm văn
học. Học sinh ở THCS có tâm lý dễ tiếp thụ, dễ xúc cảm, hồn nhiên và dễ tin.T
duy của học sinh mang tính cụ thể và hiểu nên dễ cho việc đọc diễn cảm đồng
thời giúp cho ngời thầy dễ khêu gợi những cảm xúc của các em, kích thích các
em đọc một cách thích thú.
Học sinh đọc diễn cảm phải có những yêu cầu sau:
* Phải chuẩn bị ở nhà một cách thông thạo và truyền đạt đợc màu sắc biểu
cảm của tác phẩm

cần chú ý sửa chữa uốn nắn cho học sinh rồi ra câu hỏi cho học sinh tái hiện hình
tợng thơ.
Ví dụ: Hãy trình bày cảm nhận ban đầu của em sau khi đọc bài thơ ?
Với câu hỏi này học sinh có thể nêu đợc cảm nhận ban đầu sau khi đọc bài thơ
và nh vậy giáo đã giúp học sinh tái hiện hình tợng từ việc đọc.
2.2. Hớng dẫn học sinh đọc để tìm hiểu bố cục bài thơ :
Trang
6
GV tiếp tục cho học sinh đọc ( Có thể là đọc thầm ) để học sinh tìm bố cục bài
thơ.
Ví dụ : Bài thơ có bố cục nh thế nào? Học sinh từ việc đọc có thể phát hiện đ-
ợc bố cục bài thơ. Song giáo viên cần lu ý cho học sinh bố cục bài thơ này rất đặc
biệt không giống các bài thơ khác. Bài thơ viết về những chiếc xe không kính nh-
ng nhằm mục đích làm nổi bật hình ảnh những ngời chiến sĩ lái xe, cho nên chỉ
hai câu đầu và hai câu thơ đầu của khổ thơ cuối tác giả miêu tả hình ảnh những
chiếc xe không kính còn lại là hình ảnh về những ngời lính lái xe.
2.3. Hớng dẫn học sinh chiếm lĩnh hình tợng thơ
a, Hình ảnh những chiếc xe không kính:
GV cho học sinh tìm đọc những câu thơ miêu tả về những chiếc xe không
kính để học sinh tìm hiểu xem hình ảnh những chiếc xe không kính đợc nhà thơ
miêu tả nh thế nào. Từ việc đọc học sinh hiểu đợc những chiếc xe đã bị biến
hình, biến dạng do chiến tranh, từ đó học sinh có thể hiểu hơn về tính chất ác liệt
của cuộc chiến tranh chống Mĩ.
b, Hình ảnh những ngời lính lái xe :
GV tiếp tục cho học sinh đọc diễn cảm để tìm hiểu về hình tợng những ngời
lính lái xe trên tuyến đờng Trờng Sơn
Sau khi đọc GV có thể nêu một số câu hỏi để học sinh chiếm lĩnh hình tợng
thơ nh : Hãy đọc và cho biết những cảm giác của ngời lính lái xe trong chiếc xe
không có kính ? Ngời lính đã phải đối mặt những khó khăn nào ?
Ngời lính có những phẩm chất gì ? .

đọc diễn cảm để làm cơ sở cho việc phân tích tác phẩm, hiểu cái hay, cái đẹp của
tác phẩm văn chơng, tạo cho giờ học văn sôi nổi hấp dẫn. Hơn nữa đọc diễn cảm
mang lại hiệu quả trong việc đào tào trí tuệ năng lực cảm thụ văn học vốn tri thức
ngôn ngữ nói cho học sinh cùng với những phẩm chất đạo đức nhằm phát triển
con ngời toàn diện.
Trong việc đổi mới phơng pháp dạy học hiện nay ở nhà trờng THCS, phơng
pháp đọc diễn cảm cũng góp một phần không nhỏ. Nếu nhận thức đầy đủ vai trò
tác dụng của phơng pháp đọc diễn cảm thì sẽ làm cho việc dạy học văn phù hợp
với nội dung bộ môn và tâm lý tiếp nhận của học sinh.
Qua quá trình nghiên cứu về tác dụng và ứng dụng thực tiễn của phơng pháp
này tôi thiết nghĩ thầy cô giáo dạy văn trong nhà trờng nên chú trọng phơng pháp
đọc diễn cảm nhằm nâng cao chất lợng giảng dạy, giúp các em tiếp nhận tác
phẩm một cách tốt hơn.
Tình trạng hiện nay ở nhà trờng THCS phơng pháp đọc diễn cảm vẫn cha đợc
chú trọng đúng mức ( Nh đã nói ở phần mở đầu). Vì vậy thông qua bài viết này
tôi mong rằng anh chị em giáo viên đồng nghiệp cần nhận thức đúng về tác dụng
của phơng pháp đọc diễn cảm trong giờ học văn nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy.
Bài viết của tôi còn có nhiều thiếu sót, vì vậy rất cần đến ý kiến đóng góp, bổ
sung. Tôi mong rằng anh chị em đồng nghiệp và những đồng chí cán bộ chỉ đạo
chuyên môn góp ý nhiệt thành để tôi hoàn thiện đề tài này.
Ngày 31 tháng 03 năm 2004
Ngời thực hiện
Nguyễn Thị Lơng
Hiền
Trang
9 Trang
10