1

Ph lc 2: II - Các bin pháp x lý các cht thi nguy him
Ni dung:
- X lí nc thi
- X lí khí thi
- X lý cht thi rn.

X lý cht thi là phng pháp qun lý cht thi sau khi ã áp dng nhng bin pháp gim thiu các cht thi
ngun, tng cng tun hoàn hoc s dng li cht thi. Vic x lý các cht thi thng c bt u t vic
hiu ngun gc và nh hng ca nó ti môi trng, sau ó ly mu phân tích, xác nh lng cht thi và
tìm bin pháp x lý. Di ây trình bày mt cách tng quát các phng pháp khác nhau  x lý các cht
thi, bao gm nc thi, khí thi và cht thi rn.
1- X lí nc thi
Các cht thi nguy him trong nc thi rt a dng, chúng khác nhau v chng loi, nng , ngun thi,
lng thi, có hoc không có cht thi rn. Chính vì vy  x lí nuc thi thng phi áp dng kt hp vài
phng pháp. Các phng pháp hay s dng nht là:
- Hp th bng than hot tính
- Thi khí
- X lí sinh h c
- Trung hoà
- Kt ta hóa h c
- Oxi hóa hóa h c
- Kh hóa h c
- L c
- Lng

1.1- Hp th bng than hot tính

Than hot tính c s dng rt có hiu qu  loi b! các cht hu c nguy him nh: các cht thm,

Oxy cn thit cho quá trình sinh h c c cp vào b x lý sinh h c bng nhiu cách khác nhau nh bm sc
khí, khuy b mt nc thi

b - B sinh h c sc khí
Quá trình phân hy các cht hu c trong nc thi bng phng pháp b sinh h c sc khí v c bn ging
nh bng phng pháp bùn hot tính. Vic cp oxi cho quá trình phân hy c(ng c th&c hin bng các
phng pháp tng t& nh phng pháp bùn hot tính. S& khuy trn  gi cho lng oxy hòa tan ln và
tt c các ht rn u  trng thái l lng. B sinh h c sc khí c s dng  x lý mt s cht thi nguy
him. )u im ca loi thit b này là chi phí vn hành thp, to ít bùn, nhng có nhc im là thi gian lu
ln hn so vi phng pháp bùn hot tính.

c - L c tng c nh kiu tia
Phng pháp này khác bit so vi 2 phng pháp bùn hot tính và b sinh h c sc khí là các vi khu%n không
 trng thái l lng trong nc thi mà bám vào các lp vt liu, to thành lp màng sinh h c.
Các lp l c tng c nh c hình thành t các lp vt liu m khác nhau nh á vn, m nhân to t g$,
cht d*o Các vt liu m này trong quá trình hot ng s" to ra lp màng sinh h c do các lp vi khu%n
bám trên mt. Khi nc thi i qua các lp m này, các cht hu c s" b các lp màng sinh h c phân hy.

d - Tip xúc sinh h c loi quay
Thit b tip xúc sinh h c loi quay x lý các cht hu c trong nc thi ging nh thit b l c tng c nh.
Thit b này c hình thành t nhiu +a tròn, có ng kính ln làm bng polystyren hoc PVC t sát
nhau, lp vào trc mt nm ngang, quay chm và ngp khong 40% trong b mt nc thi. Khi ó các màng
sinh h c c hình thành trên b mt tip xúc ca +a s" th&c hin quá trình phân hy các cht hu c trong
nc thi bám vào +a quay.

1.4- X lí bng phng pháp hóa h c
Các quá trình hóa h c c s dng  x lý các cht thi nguy him trong nc thi là:
- Trung hoà;
- Kt ta hóa h c;
- Oxy hóa hóa h c;


giá tr khác nhau vi s& b sung các hóa cht nh xút, sa vôi, axít clohydric.
Dây chuyn công ngh x lí cht thi bng phng pháp oxy hóa hóa h c thng gm mt vài thit b phn
-ng có cánh khuy (tng -ng theo yêu cu ca tng giai on trong quá trình). Thi gian lu,  PH và
cng  khuy là các yu t quan tr ng  th&c hin quá trình.
C(ng tng t& nh giai on cui ca phng pháp kt ta hóa h c, nu nh  PH ca nc thi không t
tiêu chu%n thi thì phi dùng hóa cht  iu ch'nh li  PH.

d - Phng pháp kh hóa h c
Phng pháp này thng c s dng  kh Crôm hóa tr 6, c sang Crôm hóa tr 3 kt ta, ít c và các
kim loi khác nh thy ngân, chì trong nc thi.

Các hóa cht hay dùng  kh là:
- Dioxit lu hu.nh và các mui ca chúng, SO2, NaHSO3, Na2SO3;
- Natri dithionit Na2S2O4;
- Mt s các ion kim loi khác c(ng c nghiên c-u  kh Cr+6 trong môi trng axít.
Trong trng hp x lý các kim loi hòa tan trong nc thi, dây chuyn công ngh x lý bao gm thit b
phn -ng th&c hin quá trình kh hóa, thit b iu ch'nh PH, thit b to bông lng, thit b lng và thit b l c.

2 - X lí khí thi

Trc ht cn phân bit thit b làm sch khói bi và thit b làm sch hi khí c có trong khí thi công
nghip, vì chúng c cu to theo nguyên lý hot ng c bn khác nhau.

2.1- Bin pháp gim thiu khí c hi trong khí thi
Công nghip thi ra các khí thi rt a dng, c bit là các khí phát sinh ra t các quá trình sn xut. Cn c-
vào tính cht hóa lý có th phân khí thi thành 2 loi c bn:
- Các khí thi thuc loi vô c: SO2, SO3, CO, CO2, NOx, HCl, NH3, HF, H2SO4 v.v
- Các khí thi thuc dng hu c: axeton, axetylen, benzen, butan, các axít hu c và các dung môi hu c,
ioxan v v

2.Lp tách %m
3.ng phân phi
4. Vt liu m
5. Khng khí b%n
6. Cht l!ng ra

Hình trên gii thiu s  tháp ra khí thi. Trong tháp ra khí, cht l!ng
(thng là nc) c phun thành các ht nh! theo hng ct ngang hoc
ngc hng vi chuyn ng ca dòng khí thi. Các ht nc nh! li ti tip
xúc vi khí thi và hp thu khí c hi trong khí thi. Phng pháp này ch'
thích hp vi khí thi c d# hòa tan trong nc nh SO2, HF và Cl2. Nhc im ca phng pháp này là
nc thi ca thit b s" b nhi#m b%n và nhiu khi cn phi có thit b x lý nc thi kèm theo. Thit b ra
khí này ng thi có tác dng hp th bi (l c bi) trong khí thi.

b - Hp ph
Hp ph là k+ thut làm sch khí bng cách tp trung các khí và hi c lên b mt ca vt rn (cht hp ph)
có b mt tip xúc ln. Phng pháp này li dng tính cht vt lý ca mt s vt liu rn nhiu l$ r$ng vi các
cu trúc siêu hin vi, cu trúc ó có th có tác dng cht l c khí c hi trong h$n hp khí thi và gi chúng
trên b mt ca mình. Các cht hp ph thng dùng là than hot tính và Silicagen, zeolit v.v
Than hot tính c dùng  hp ph các hi hu c nh etyl clorua (C2H5Cl), cacbon disunfua (CS2), etyl
bromua (C2H5Br), etyl ioua (C2H5I), clorofom (CH3Cl), etyl format (HCOOC2H5),benzen, ethanol (C2H5OH)

Phng pháp làm sch kiu này c dùng rng rãi  kh mùi thi ra t các nhà máy th&c ph%m, sn xut
da, nhà máy nhum hay là các thit b gia công hi t& nhiên, c(ng nh khi sn xut keo dán

c - Thiêu t
Phng pháp này c s dng trong trng hp khi mà quá trình sn xut không th thu hi hay tái sinh i
vi khí thi, khí thi có th cháy c nhng sinh ra cht không ô nhi#m th- cp không c hi nh là hydro
carbon (CxHy), các dung môi v.v
Thiêu hy bng nhit c s dng trong trng hp khí có nng  hp cht c hi cao và ch-a hàm

d - Phng pháp ngng t
Các dung môi hu c hay bay hi phi thi vào không khí nh xng, du, axeton, axetylen, ietyl-ete, xylen
(bay hi t sn, ) có th c thu hi bng phng pháp ngng t. Phng pháp ngng t c dùng ph
bin nht là phng pháp gim nhit  (làm lnh). Các cht hu c bay hi c làm lnh ti im sng,
b ngng t và tách kh!i dòng khí thi. Có th làm lnh tr&c tip hay làm lnh gián tip. Phng pháp tr&c tip
là dùng tác nhân lnh tr&c tip tip xúc vi khí thi, gây hiu -ng ngng t cht ô nhi#m c hi, sau ó tách
khí c hi ã ngng t ra kh!i tác nhân làm lnh. Phng pháp gián tip là dùng phng tin trao i nhit
(gián tip), cht thi c hi c ngng t, c thu hi d# dàng không cn phi có thit b x lý, phân
tách.

e - Phng pháp sinh hóa - vi sinh
Trong môi trng t& nhiên (t, nc, không khí ) có rt nhiu loi vi sinh vt sng bng ngun dinh d/ng
gm các cht hu c và vô c. Phng pháp sinh hóa vi sinh là li dng các vi sinh vt phân hy hoc tiêu
th các khí thi c hi nht là các khí thi t các nhà máy th&c ph%m, nhà máy phân m, phân tng hp
hu c, v.v Các vi sinh vt và vi khu%n s" hp th và ng hóa các cht khí thi hu c, vô c c và thi ra
các khí N2, CO2
Thông thng  vi sinh vt phát trin cn có iu kin là: nhit  t 25-30oC,  %m 95-100%, tc  gió
khí lu thông khong 2m/phút.

Hình 59: S  nguyên lý x lý khí thi bng vi sinh

1- 0ng a khí vào; 2- Lp á; 3- H$n hp phân rác 4- Mái che
5- Dàn phun nc to  %m 6- V! b

2.2 - Các phng pháp x lý bi trong khí thi

Tùy theo nng  bi, tính cht vt lý, hóa h c ca bi và tính cht quay vòng s dng không khí mà chia
thành 3 m-c làm sch: thô, trung bình và tinh:
- Làm sch thô (tng ng vi cp l c s b) ch' tách ra c các ht bi to (kích thc ln hn 10mm);
- Làm sch trung bình gi li không nhng các ht bi to mà c các ht bi có kích thc trung bình và mt

Thit b kiu xyclon không t và ít phí tn bo d/ng nên chúng tr thành thit b l c bi c s dng rng
rãi hn so vi thit b l c bi kiu tay áo hay t+nh in

c - Thit b l c tách bi dùng màng l c (kiu tip xúc)
Dùng màng vi  tách l c bi trong không khí b%n có th t hiu sut l c bi ti 98-99%. Thit b l c bi
kiu màng l c này có th l c c c bi to, nh! và rt nh!. Khi không khí i qua vi l c s" c gi li và
hình thành lp bi trên mt vi. V hình dng loi thit b l c bi bng màng vi có kiu tay áo và khung giá.
Ngi ta thng dùng các loi vt liu sau ây làm màng l c: vi bông, vi capron, d, n', vi len, vi thy
tinh, vi aming.v.v
Thit b l c bi bng túi l c v nguyên lý có th phân thành 2 loi: l c bi t phía trong và l c bi t phía
ngoài.

7Hình 61: Thit din ca mt hp l c bi kiu túi. Mt dãy hp có th ch-a hàng nghìn túi

1. Không khí b%n vào
2. Không khí sch ra
3. Không khí t túi ra
4. Túi l c
5. Hp thu bi
Hình 61 gii thiu thit b l c tách bi bng màng l c kiu tay áo, nó thng dùng  l c bi t h thng thông
gió và công ngh x lí khí. Nó có th cu to theo kiu n hay kiu kép.
L c bi kiu túi có th l c gn 100% các ht bi có ng kính t 1mm tr lên và có th tách bi có ng
kính nh! ti 0,01mm.
Phng pháp l c bi kiu túi này có mt s nhc im, nh là kích thc ca hp túi thng ln và giá
thành cao hn xyclon. Chúng có th chu tác ng n mòn do mt s hóa cht ch-a trong khí thi và chúng
không th hot ng tt trong môi trng %m.


14. Cng dây in c&c
15. Ph#u thu bi

Hình 62: Thit b l c bi t+nh in kiu tm ph1ng. Thit b l c bi t+nh in d# dàng t c hiu qu l c bi ti 98%, k c bi có kích thc nh! di 1mm.
Có mt s loi l c bi t+nh in t hiu qu ti 99%, nó có th hot ng rt linh hot vi c bi l!ng và rn.
L c bi t+nh in có hiu qu rt cao, nhng giá thành t và cn không gian t máy tng i ln.

3. X lý cht thi rn.

Ngun thi rn bao gm cht thi rn sinh hot, bùn thi ra t các trm x lý nc thi, nc cp và t các
ngành sn xut công nghip, tiu th công nghip, khai thác m! và nông nghip.
Các cht thi rn sau khi thu gom, phân loi, gia công (ví d nh ghin nh!) có th c x lý bng mt trong
các phng pháp sau:

3.1 Làm phân compost

To phân compost là quá trình phân hy các cht hu c trong cht thi rn và bùn thi. Do các hot ng

9

ca các vi sinh vt trong quá trình , các cht hu c b phân hy thành các cht mùn n nh. Trong thi hn
phân hy các cht hu c, nhit c sinh ra và nó tiêu hy các cht truyn nhi#m. Phân compost c s
dng  ci to t vì nó ch-a nhiu cht mùn hu c và mt s cht dinh d/ng khác.

3.2 Chôn lp

Chôn lp cht thi t lâu ã c s dng  chôn lp các cht thi rn nguy him. ,ây là mt phng pháp

n
gin, thích hp vi cht thi
kim loi
Cht rn phi  dng l lng, không có

tính phn -ng hóa h c; làm tng gp
ôi lng cht thi; yêu cu phi tip
tc ngn chn; không thích hp vi
nhiu loi cht thi nh các cht hu
c, mt s mui natri, than, lignin.
Pozzland
hóa
Cht thi phn -ng vi sa
vôi và các cht silicat
khác nh
x' than, bi lò nung xi mng 
to thành cht rn
Cho phí th
p, thit b trn d#
tìm, thích hp cho cht thi
nhà máy nhi
t in bao gm
c kim loi, du thi và
dung môi
Tng lng cht thi, yêu cu phi
tip tc ngn chn ô nhi#m
Nhit d*o

Cht thi c sy khô, làm
nóng và phân tán trong các

cht xúc tác có tính n mòn; hi 
c có
th c sinh ra; không thích hp vi
các cht ô xi hóa và mt s cht hu
c.
3.4 ,t
Bùn khô và cht rn là nhiên liu cho các quá trình t. Các công ngh hay c dùng  t cht rn nguy
him là: lò quay, lò c nh, lò tng sôi.

10
Quá
trình
Nguyên lý -ng dng
Nhi
t  t,
oC
Thi gian lu
Lng
không khí
d, %
Lò quay

Cht thi c t trong
lò quay hình tr có b c
gch chu la
Bt c- cht d# cháy nào
(rn, l!ng hoc khí)