CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
BẢN ĐĂNG KÍ SÁNG KIẾN NĂM HỌC 2013 – 2014
I. Tên sáng kiến: Hình thành kĩ năng đọc hiểu truyện cười dân gian cho học sinh
THPT
II. Tác giả sáng kiến:
Nguyễn Thanh Tùng
Giáo viên Ngữ văn trường THPT chuyên Lương Văn Tụy
Hòm thư:
Số ĐT: 0972672388
III. Nội dung sáng kiến
1. Giải pháp cũ thường làm
- Tiết đọc hiểu truyện cười trong chương trình Ngữ văn lớp 10 THPT thường mới
chỉ tập trung vào việc làm cho học sinh nắm được nội dung phê phán và nghệ thuật gây cười của
hai văn bản : Tam đại con gà và Nhưng nó phải bằng hai mày. Từ đó giúp học sinh khái quát và
hiểu được những đặc trưng của thể loại truyện cười.
- Hoạt động dạy học của giáo viên và học sinh trên lớp khi đọc hiểu
hai văn bản trên diễn ra theo sơ đồ sau:
* Ưu điểm:
1
Hoạt động 1:
Đọc văn bản:
Tam đại con gà
GV hướng dẫn
HS phân tích
tình huống gây
cười và nhân
vật thầy đồ dốt
nát.
Giáo viên
hướng dẫn học

đặc trưng thi pháp của một thể loại tự sự: truyện cười và có thể phân biệt với những thể loại tự sự
khác đã học như sử thi hay truyền thuyết.
* Hạn chế:
- Cách dạy học này thiên về cung cấp tri thức khái quát về thể loại truyện cười cho học
sinh mà chưa chú trọng nhiều vào việc giúp Hs vận dụng những tri thức đó vào thực tế đọc hiểu
kho tàng truyện cười dân gian vô cùng phong phú của Việt Nam và thế giới. Từ đó, kĩ năng đọc
hiểu và khả năng vận dụng vào thực tế khi tiếp xúc với một văn bản truyện cười hoàn toàn mới
của học sinh bị hạn chế. Khi gặp một tác phẩm truyện cười khác so với văn bản đã được học, Hs
tỏ ra lúng túng và không có kĩ năng đọc hiểu sao cho hiệu quả nhất. Như thế, mục tiêu dạy học
theo hướng hình thành kĩ năng ( ở đây là kĩ năng đọc hiểu một tác phẩm tự sự dân gian, cụ thể là
truyện cười) của học sinh không được hoàn thành.
2. Giải pháp mới cải tiến
a. Cách thức tiến hành
- Để hình thành kiến thức và đặc biệt là kĩ năng đọc hiểu thể loại truyện cười cho học
sinh cần chú trọng hơn vào việc hướng dẫn học sinh thực hành vận dụng tri thức thể loại vào thực
tế đọc hiểu văn bản. GV chú trọng cung cấp các văn bản truyện cười đa dạng và hướng dẫn Hs
hình thành kĩ năng đọc hiểu truyện cười từ góc độ thi pháp thể loại.
- Hoạt động dạy học của giáo viên và học sinh trong tiết đọc hiểu 2 văn bản truyện cười
diễn ra theo sơ đồ sau:
2
*Hoạt động 1:
Đọc văn bản:
Tam đại con gà
GV hướng dẫn
HS phân tích
tình huống gây
cười và nhân
vật thầy đồ dốt
nát.
Giáo viên

Nhưng nó phải
bằng hai mày
Hướng dẫn thực
hành kĩ năng 2:
Xác định cái
đáng cười:
- Trả lời câu
hỏi: Nhân vật
đáng cười ở
điểm nào? Khái
quát Cái đáng
cười trong
truyện là gì?
Hướng dẫn
thực hành kĩ
năng 1: Chỉ ra
những yếu tố
nghệ thuật và
tác dụng của
chúng trong
việc tạo ra
tiếng cười?
Hướng dẫn thực
hành kĩ năng 3:
Chỉ ra mục đích
của tiếng cười:
- Trả lời câu
hỏi: Cái cười ở
đây bật ra nhằm
mục đích gì? Có

4
Ngày giảng:
Tiết TAM ĐẠI CON GÀ
NHƯNG NÓ PHẢI BẰNG HAI MÀY
A. Mục tiêu bài học
Giúp học sinh:
- Hiểu được mâu thuẫn trái tự nhiên trong cách ứng phó của nhân vật thầy đồ và tiếng
cười trào phúng của nhân dân trong truyện “Tam đại con gà”.
- Thấy được thái độ phê phán của nhân dân đối với bản chất tham nhũng của quan lại ở địa
phương, đồng thời hiểu được tình cảnh bi hài của người lao động khi lâm vào tình trạng kiện tụng
ở nông thôn Việt Nam ngày xưa trong truyện “Nhưng nó phải bằng hai mày”.
B. Phương tiện thực hiện
- Sách giáo khoa, sách giáo viên, giáo án.
C. Phương pháp dạy học
- Dạy học truyện cười nhìn từ góc độ thi pháp
- Dạy học truyện cười theo hướng tích hợp
- Phương pháp đọc sáng tạo, phân tích, thuyết giảng.
D. Tiến trình lên lớp
1. Ổn định lớp.
2. Kiểm tra bài cũ
3. Bài mới

Hoạt động của GV - HS Nội dung cần đạt
1. Hoạt động 1: Hướng dẫn HS
tìm hiểu chung.
Gọi HS đọc tiểu dẫn.
Nhắc lại khái niệm truyện cười.
Tiết 1: Đọc hiểu văn bản “Tam đại con gà”
I. Tiểu dẫn
1. Khái niệm truyện cười

+ Được thuê dạy học.
-> Mâu thuẫn tiềm tàng: dốt >< dạy học
* Phần phát triển
- Khi dạy học thầy đồ đã gặp tình huống khó xử:
+ Dạy đến chữ “Kê”, thấy mặt chữ nhiều nét rắc rối,
thầy không biết chữ gì.
-> Thầy dốt đến mức chữ tối thiểu cũng không biết.
+ Học trò hỏi gấp, thầy dốt không biết nhưng tệ hơn là
thầy lại tìm cách giấu dốt.
- Cách giấu dốt của thầy đồ.
+ Nói liều (Giảng giải không có cơ sở khoa học).
+ Bảo học trò đọc nhỏ.
+ Xin đài âm dương.
* Phần kết thúc
- Câu nói của thầy đồ: “Dạy cho cháu biết đến tận tam đại
con gà”. “Dủ dỉ là…ông con gà”
-> Tiếng cười bật lên nhờ sự “vụng chèo, khéo chống” của
ông thầy dốt. Tiếng cười trào phúng bật ra vì càng ra sức
che đậy, bản chất dốt nát càng bị lộ tẩy.
b. Nghệ thuật gây cười
- Kết cấu truyện như vởi hài kịch với 3 phần:
6
Qua phần phân tích, em thấy
tác giả dân gian đã dùng biện
pháp nghệ thuật gì để tạo nên
tiếng cười?
Tiếng cười trong truyện có ý
nghĩa gì?

GV hướng dẫn học sinh khái quát

dục hướng vào những thói hư tật xấu trong sinh hoạt thường
ngày của nhân dân (như lười nhác, tham lam, ăn vụng, khoe
khoang, khoác lác, hà tiện, hèn nhát, sợ vợ, chanh chua, )
- Truyện cười trào phúng thù là tiếng cười đả kích,
châm biếm đối với kẻ thù. Nó có nội dung đấu tranh dân tộc
và đấu tranh giai cấp rất rõ rệt. Đối tượng của tiếng cười đả
kích trong truyện cười dân gian Việt Nam thời phong kiến
khá đông, có thể quy vào bốn loại chính: Những tên nhà
7
giàu (phú ông, trưởng giả, phú thương) ở nông thôn và
thành thị (chủ yếu là ở nông thôn) ; Bọn hào lí, quan lại ;
Các loại thầy trong xã hội phong kiến (thầy đồ, thầy bói,
thầy địa lí, thầy cúng, thầy sư ) ; Một số nhân vật thần
thánh (ông Công, Thiên Lôi, Diêm Vương, Ngọc Hoàng )
* Về nhân vật
- Nhân vật trong truyện cười nói năng và hành động trong
không gian đời thường với đầy rẫy những những mâu thuẫn
đặc biệt giữa nội dung bên trong và hình thức bên ngoài,
chứa đầy những lời nói, hành động và tính cách kì quặc gây
cười.
- Hầu hết các nhân vật trong truyện cười đều chứa đựng cái
xấu xa, tầm thường, thấp kém đáng cười cho dù họ thuộc
tầng lớp nào, là thường nhân hay thánh nhân, phàm nhân
hay thánh thần, tiên phật,… Điều này cho thấy cảm quan
hiện thực tỉnh táo đến “ghê người” của thể loại này.s
* Về kết cấu
- Truyện cười có kết cấu như một vở hài kịch rất ngắn.
Phần giới thiệu ngắn gọn để báo hiệu mâu thuẫn tiềm tàng;
các nút thắt chặt dần và khi đến cao trào được cởi ra thật
nhanh để tiếng cười bật ra.

-> Lời nói này cho thấy, với lí trưởng lẽ phải được đo bằng
tiền.
-> Tiếng cười trào phúng bật lên trước cách xử kiện tài tình
của lí trưởng.
- Lối kết thúc bất ngờ hoàn toàn trái ngược với những gì
phần mở đầu giới thiệu về nhân vật lí trưởng. Làm người
đọc bật ra tiếng cười vì cái “giỏi xử kiện” của lí trưởng
không phải là công minh chính trực mà là giỏi ăn tiền đút
của dân, giỏi đo công lí bằng sức nặng của đồng tiền.
b. Xác định cái đáng cười:
- Nhân vật lí trưởng được giới thiệu là xử kiện giỏi. Nhưng
khi xử kiện lại nhận tiền của cả Cải và Ngô. Vì Ngô đút tiền
cho thầy lí gấp đôi so với Cải nên khi xử kiện thầy phạt Cải
một chục roi. Khi Cải tỏ vẻ khiêu nại thì thầy lí dùng 5 ngón
tay trái úp lên 5 ngón tay mặt và nói “Nhưng nó phải bằng
hai mày”. Hóa ra lí trưởng chỉ giỏi xử kiện bằng tiền đút.
Với lí trưởng, lẽ phải thuộc về kẻ có nhiều tiền.
- Nhân vật Cải đáng cười vì đã đút tiền mà vẫn bị đánh đòn.
Anh ta vừa là nạn nhân của lối xử kiện dựa trên sức nặng
9
- Những nhân vật này đáng cười
ở điểm nào?
Cái đáng cười ở tác phẩm này là
gì?
- Tiếng cười trong truyện có ý
nghĩa gì?
đồng tiền vừa là thủ phạm tiếp tay, hối lộ đút lót cho bọn
tham quan.
- Nhân vật Ngô tuy thắng kiện nhưng cũng đáng cười và
khinh bỉ vì hành động đút lót cho tham quan. Lần này anh ta

- Truyện sử dụng yếu tố bất ngờ theo lối “gói kín, mở nhanh” để tạo ra tiếng cười.
- Cái đáng cười ở đây là bản chất tham lầm sự giả tạo của vợ chồng quan huyện được
tiếng là thanh liêm.
- Mục đích tiếng cười là phê phán, châm biếm đối tượng.
Văn bản: Diệu kế
Một quan võ có tính sợ vợ. Một hôm, đang cầm cự với giặc ở biên thùy, bỗng nghe tin
mật báo là phu nhân đang ở sau lưng xông tới để hỏi tội quan về việc quan đem nàng hầu đi theo,
quan bèn triệu tập ban tham mưu lại vấn kế.
Kẻ đưa kế này, người bày mưu nọ, tướng quân đều thấy không ổn. Bỗng một viên quân
sư, vốn dòng râu quặp, tiến lại tâu rằng:
- Trước mặt, địch quân như gió bão, sau lưng phu nhân như nước lũ. Song lọt vào tay giặc
không nguy bằng lọt vào tay phu nhân. Chỉ có nước tướng quân hàng giặc, để thoát khỏi tay phu
nhân là hay hơn cả. Ông tướng vỗ đùi khen:
- Diệu kế! Tuyệt diệu kế!
* Hướng dẫn đọc hiểu:
- Truyện cười sử dụng nghệ thuật phóng đại.
- Cái đáng cười là tính sợ vợ hơn sợ giặc của viên quan võ.
- Truyện cười phê phán và nhắc nhở những đáng mày râu chớ có sợ vợ tới mức làm hỏng cả đại
sự
Văn bản: Sao đã vội chết
Một ông thầy lang xưa nay vẫn khoe chữa bệnh giỏi, ngày nọ có một ông lão đột ngột lại
hỏi:
- Lão nghe thầy chữa bệnh thần lắm, thầy đã chữa khỏi được mấy đám rồi?
11
Ông lang quả quyết đáp:
- Bao nhiêu đám mà nghe lời tôi là chữa khỏi hết.
Ông lão cau mặt nói:
- Thầy quên rồi à? Thầy bảo thằng cháu nhà tôi uống thuốc của thầy một năm thì khỏi,
sao nó mới uống được ba tháng đã chết?
Ông lang xua tay nói: