Bình giảng đoạn thơ đầu trong bài Tiếng hát đi
đày của Tố Hữu

Đề bài: Bình giảng đoạn thơ sau đây trong bài Tiếng hát đi đày của Tố Hữu:
Đường lèn xứ lạ Kông Tum
Quanh quanh đèo chật, trùng trùng núi cao.
Thông reo bờ suối rì rào,
Chim kêu chiu chít, ai nào kêu ai?

Tiếng hát đi đày là bài thơ cuối cùng của phần “Xiềng xích trong tập thơ Từ ấy”. Bài thơ được Tố Hữu
làm trong một chuyến chuyển nhà lao năm 1942 từ Quy Nhơn lên nhà tù Daklay ở sâu trên miền núi Tây
Nguyên. Bài thơ vừa như một bút kí ghi lại bức tranh phong cảnh vừa như một sự thổ lộ trang trải những
cảm xúc tâm trạng của người chiến sĩ trên con đường ấy. Cảnh và tâm trạng gắn bó hài hòa với nhau tạo
nên một bức tranh phong cảnh đẹp được thể hiện qua khổ thơ:

Đường lèn xứ lạ Kông Tum
Quanh quanh đèo chật, trùng trùng núi cao.
Thông reo bờ suối rì rào,
Chim kêu chiu chít, ai nào kêu ai?Cùng với khung cảnh này càng làm cô liêu hưu quạnh , núi rừng chập trùng hiểm trở, tâm trạng người
chiến sĩ cũng chuyển biến, tăng tiến. Ban đầu mới chỉ là nỗi buồn nhớ, nhớ nhà: “Nhà sao trông lại yêu
hơn mọi lần”; nhớ người: “Ở sao như đã quen thân từ nào”. Rồi dần chuyển sang cảm giác cô đơn khi
“nhà đã rải lơ thơ” và “ Người đi mấy bóng vẩn vơ trên đường”. Cảm giác ấy xâm chiếm tâm hồn người
chiến sĩ:
Đường lên xứ lạ Kông Tum
Quanh quanh đeo chật, trùng trùng núi cao.
ágsgsgdgsdgsdgd

Hai chữ "xứ lạ" cho ta thấy một cảm giác ngỡ ngàng, xa lạ về vùng đất đầu tiên anh tới. Đó là một vùng

lòng mình vào hai âm thanh đó. Tiếng thông reo bên bờ suối và tiếng chim chiều chiu chít là âm thanh
của thiên nhiên. Tiếng lòng nhà thơ là tiếng của con người. Hai âm thanh của thiên nhiên đều phảng phất
buồn, nhất là tiếng chim chiều gọi nhau về tổ. Tiếng lòng của con người cũng buồn trong cảnh đi đày cô
đơn, hoang vắng giữa "xứ lạ Kông Tum". Người gặp cảnh và tìm thấy nỗi buồn của lòng mình trong cảnh
vật, trong tiếng thông reo rì rào bên bờ suối, trong tiếng chim chiều chiu chít. Có khác gì khi Bác nhận ra
tâm trạng mình trong cánh chim mỏi bay về rừng vì chòm mây cô đơn bay trên bầu trời trong buổi chiều
muộn nơi đất khách quê người trong thân phận người tù xa xứ? (Chiều tối – Nhật kí trong tù). Ở đây
cũng

vậy. Trong sự giao hòa, đồng cảm ấy, nhà thơ đã thốt lên một câu hỏi tự đáy lòng mình: "ai nào kêu ai?"
Cây thông, con chim và con người, cả ba đều buồn, đều đáng thương, vậy thì "ai nào kêu ai?" là phải, là
đúng. Ai nỡ kêu ai khi họ là những người cùng cảnh ngộ. Câu hỏi đầy cảm thông, thương yêu đó, không
chỉ cho ta hiểu lòng người tù – thi sĩ mà còn cho ta thây rõ hơn nỗi lòng buồn đau cô đơn của ông lức bấy
giờ. Một nỗi buồn cô đơn rất "con người", nhưng không hề bi lụy, mà nó sẽ nâng con người đi lên như ta
sẽ thấy qua tâm trạng của ông ở phần cuối bài thơ

Trên đường đi đày, làm thơ đã khó, làm thơ hay lại càng khó. Vậy mà Tố Hữu lại để lại cho đời một
Tiếng hát đi đày hay, trong đó có những khổ thơ hay và cả những câu thơ tuyệt mĩ không thể quên:

Thông reo bờ suối rì rào,
Chim chiều chiu chít, ai nào kêu ai?

Hãy nhớ đến cái tiếng "thông reo bờ suối rì rào", cái tiếng "chim chiều chiu chít" ấy để nhớ mãi một tấm
lòng, giữa cô đơn hoang vắng trên đường đi đày, vẫn đầy thương yêu thông cảm sẻ chia, dù đó chỉ là một
cây thông bên suối hay một cánh chim gọi nhau về tổ lúc hoàng hôn.

Theo: Thái Bảo