Tin học đại cương
Bài 4: Giải quyết bài toán - Phần 2: Giải quyết bài toán
NGUYỄN Thị Oanh
[email protected]
Bộ môn Hệ thống thông tin - Viện CNTT và Truyền Thông
Đại học Bách Khoa Hà nội
2010 - 2011
Bài toán
Giải quyết bài toán bằng máy tính
Các phương pháp giải quyết bài toán bằng máy tính
Phân loại bài toán
Nội dung
1
Bài toán
2
Giải quyết bài toán bằng máy tính
3
Các phương pháp giải quyết bài toán bằng máy tính
4
Phân loại bài toán
2 / 28
Bài toán
Giải quyết bài toán bằng máy tính
Các phương pháp giải quyết bài toán bằng máy tính
Phân loại bài toán
Khái niệm
✦ "Bài toán" vs. "Vấn đề"
– vấn đề có nghĩa rộng hơn bài toán
– bài toán là một loại vấn đề mà để giải quyết phải liên quan ít
nhiều đến tính toán: bài toán trong vật lý, hóa học, xây dựng,
kinh tế,

Giải quyết bài toán bằng máy tính
✦ Máy tính không thể dùng, ít nhất là trực tiếp, để giải quyết các
vấn đề liên quan đến hành động vật lý hoặc biểu thị cảm xúc
✦ Máy tính chỉ làm được những gì mà nó được bảo phải làm. Máy
tính không tự thông minh, nó không thể tự phân tích vấn đề và
đưa ra giải pháp
✦ Con người (lập trình viên) là người phân tích vấn đề, tạo ra các
chỉ dẫn để giải quyết vấn đề (chương trình), và máy tính sẽ thực
hiện các chỉ dẫn đó
5 / 28
Bài toán
Giải quyết bài toán bằng máy tính
Các phương pháp giải quyết bài toán bằng máy tính
Phân loại bài toán
Thiết kế thuật toán
✦ Tính không xác định của vấn đề-bài toán:
– A, B không đầy đủ, rõ ràng
– thông báo về các điều kiện đặt ra cho giải thuật thường được
nêu trong bài toán
✦ Thiết kế thuật toán/ thuật giải:
– chủ yếu là do con người: thông tin (tiềm ẩn hoặc rõ ràng) trong
A, B + tri thức => thuật giải
– tự động hóa xây dựng thuật toán / thuật giải: biểu diễn bài
toán + tri thức liên quan tường minh và đầy đủ ==> xây
dựng trí tuệ nhân tạo cho máy tính
6 / 28
Bài toán
Giải quyết bài toán bằng máy tính
Các phương pháp giải quyết bài toán bằng máy tính
Phân loại bài toán

Các phương pháp giải quyết bài toán bằng máy tính
Phân loại bài toán
Các bước giải quyết bài toán bằng máy tính
Không chỉ đơn giản là lập trình, phức tạp, gồm nhiều bước:
✦ B1: Xác định yêu cầu bài toán
✦ B2: Lựa chọn phương pháp giải
✦ B3: Xây dựng thuật toán
xây dựng mô hình chặt chẽ, chính xác, chi tiết cho phương
pháp đã chọn: dữ liệu vào ? các bước và trình tự thực hiện?
✦ B4: Lập trình: mô tả thuật giải bằng chương trình
✦ B5: Kiểm thử và hiệu chỉnh chương trình:
✦ B6: Triển khai và bảo trì
9 / 28
Bài toán
Giải quyết bài toán bằng máy tính
Các phương pháp giải quyết bài toán bằng máy tính
Phân loại bài toán
Các bước giải quyết bài toán bằng máy tính
Không chỉ đơn giản là lập trình, phức tạp, gồm nhiều bước:
✦ B1: Xác định yêu cầu bài toán
✦ B2: Lựa chọn phương pháp giải
✦ B3: Xây dựng thuật toán
✦ B4: Lập trình: mô tả thuật giải bằng chương trình
✦ B5: Kiểm thử và hiệu chỉnh chương trình:
✦ B6: Triển khai và bảo trì
10 / 28
Bài toán
Giải quyết bài toán bằng máy tính
Các phương pháp giải quyết bài toán bằng máy tính
Phân loại bài toán

– lựa chọn mô hình
– xây dựng giải thuật
– cài đặt
✦ Giai đoạn khai thác và bảo trì: sử dụng => cải tiến, mở rộng
13 / 28
Bài toán
Giải quyết bài toán bằng máy tính
Các phương pháp giải quyết bài toán bằng máy tính
Phân loại bài toán
Theo hướng trực tiếp xác định lời giải
Theo hướng tìm kiếm lời giải
Các phương pháp giải quyết bài toán bằng máy tính
14 / 28
Bài toán
Giải quyết bài toán bằng máy tính
Các phương pháp giải quyết bài toán bằng máy tính
Phân loại bài toán
Theo hướng trực tiếp xác định lời giải
Theo hướng tìm kiếm lời giải
1
Bài toán
2
Giải quyết bài toán bằng máy tính
3
Các phương pháp giải quyết bài toán bằng máy tính
Theo hướng trực tiếp xác định lời giải
Theo hướng tìm kiếm lời giải
4
Phân loại bài toán
15 / 28

Phân loại bài toán
17 / 28
Bài toán
Giải quyết bài toán bằng máy tính
Các phương pháp giải quyết bài toán bằng máy tính
Phân loại bài toán
Theo hướng trực tiếp xác định lời giải
Theo hướng tìm kiếm lời giải
Giải bài toán theo hướng tìm kiếm lời giải
✦ Nguyên lý thử-sai
✦ Ứng dụng rộng rãi cho các bài toán-vấn đề phức tạp
✦ Một số phương pháp điển hình:
– phương pháp liệt kê (hay vét bạn): thử tất cả các khả năng có
thể để kiểm tra
– phương pháp thử ngẫu nhiên:
dựa trên một số khả năng được chọn ngẫu nhiên
khả năng thành công phụ thuộc: chiến lược chọn và điều kiện cụ
thể của bài toán
– phương pháp quay lui:
đánh dấu các thử nghiệm thất bại và thử khả năng khác (vd: tìm
đường trong mê cung)
khi không thể xác định hoặc liệt kê từ trước tất cả các khả năng
có thể
✦ Ví dụ: bài toán 8 hậu, phân tích ra thừa số nguyên tố,
18 / 28
Bài toán
Giải quyết bài toán bằng máy tính
Các phương pháp giải quyết bài toán bằng máy tính
Phân loại bài toán
Độ phức tạp thuât toán

✦ Thời gian lớn nhất: thời gian thực hiện TT trong trường hợp xấu
nhất đối với dữ liệu có dữ liệu nhập có độ lớn n
20 / 28
Bài toán
Giải quyết bài toán bằng máy tính
Các phương pháp giải quyết bài toán bằng máy tính
Phân loại bài toán
Độ phức tạp thuât toán
Phân loại
Độ phức tạp thuât toán
✦ Ví dụ: TT tìm giá trị lớn nhất trong dãy gồm n số nguyên
– số các thao tác: số lần các phép so sánh và phép gán
– trường hợp xấu nhất: t(n) = 1 + 2(n − 1) = 2n + 1
– trường hợp tốt nhất: T(n) = 1 + (n − 1) = n
⇒ Độ phức tạp TT: O(n)
✦ Ví dụ khác:
– t(n) = 20n
2
+ 5n + 1
– T(n) = n
2
+ 10n + 1
⇒ t(n), T(n) tăng giống n
2
khi n tăng ⇒ độ phức tạp TT: O(n
2
)
21 / 28
Bài toán
Giải quyết bài toán bằng máy tính

1
Bài toán
2
Giải quyết bài toán bằng máy tính
3
Các phương pháp giải quyết bài toán bằng máy tính
4
Phân loại bài toán
Độ phức tạp thuât toán
Phân loại
23 / 28
Bài toán
Giải quyết bài toán bằng máy tính
Các phương pháp giải quyết bài toán bằng máy tính
Phân loại bài toán
Độ phức tạp thuât toán
Phân loại
Phân loại
✦ Bài toán đa thức
✦ Bài toán không đa thức
✦ Bài toán NP
24 / 28
Bài toán
Giải quyết bài toán bằng máy tính
Các phương pháp giải quyết bài toán bằng máy tính
Phân loại bài toán
Độ phức tạp thuât toán
Phân loại
Phân loại
Bài toán đa thức: