HC VIN CÔNG NGH BU CHÍNH VIN THÔNG
TÂM LÝ QUN LÝ
(Dùng cho sinh viên h đào to đi hc t xa)
Lu hành ni b

HÀ NI - 2007
LI M U

Trong công cuc đi mi ca ng, nhân t con ngi đc coi va là mc tiêu, va là
đng lc ca s phát trin kinh t – xã hi, là mt trong nhng nhân t quan trng nht quyt
đnh s thành công ca s nghip công nghip hóa hin đi hóa đt nc.
Thc tin cho thy, bt k hot đng nào, đc bit là hot đng qun lý, dù là qun lý xã
h

class="bi x9 y19 w2 hb"
Chng 1: Tng quan v tâm lý và tâm lý hc qun lý 3
CHNG I
TNG QUAN V TÂM LÝ VÀ TÂM LÝ HC QUN LÝ
I. TÂM LÝ HC
1. Khái nim tâm lý hc
Tâm lý hc là khoa hc nghiên cu tâm lý con ngi, nó va nghiên cu cái chung trong
tâm t ca con ngi, nhng quan h tâm lý ca con ngi vi nhau. Hay nói cách khác, tâm lý là
s hiu bit v ý mun, nhu cu th hiu ca ngi khác, là s c x hoc cách x lý tình hung
ca ngi nào đó, kh nng chinh phc đi tng
2. Các hin tng tâm lý ca con ngi
Tìm hiu tâm lý con ngi, chúng ta cn chú ý đn hai dng hin tng sau đây:
2.1. Tâm lý cá nhân:
Là nhng hin tng tâm lý ch yu ny sinh trong mt con ngi nht đnh nh nhn thc
ca cá nhân, cm xúc ca cá nhân, ý chí, ý thc, ngôn ng ca cá nhân v.v… Mi hin tng trên
li bao gm nhiu hin tng khác.
Ví d: Nhn thc cá nhân bao gm cm giác, tri giác, t duy tng tng ca cá nhân đó
v.v…
Mi cá nhân có m
t th gii tâm lý riêng. Ta thng gi là th gii tâm hn th gii bên
trong, th gii ni tâm v.v…
Khi nghiên cu, đánh giá v cá nhân con ngi, cn chú ý đn 2 loi hin tng sau:
- Tâm lý có ý thc: Là nhng hin tng tâm lý có s tham gia điu khin, điu chnh ca ý
thc con ngi. ây là nhng hin tng tâm lý có th to nên giá tr xã hi ca con ngi, có th
là nhng hi
n tng tâm lý có ý ngha quan trng mà hot đng qun tr kinh doanh, nhà kinh
doanh cn phi lu ý xem xét, da vào đó mà đánh giá con ngi.

+ Nghiên cu con ngi chính là nghiên cu, tìm hiu tâm lý ca h. Giao tip vi con
ngi, qun lý con ngi chính là tác đng vào tâm lý con ngi. Ch khi nm vng tâm lý con
ngi, tác đng phù hp vi quy lut tâm lý mi có th
đt hiu qu cao trong lao đng sn xut
trong qun tr kinh doanh.
2.2.2. Các hin tng tâm lý c bn ca con ngi:
Có rt nhiu cách phân bit hin tng tâm lý.
Trc ht ta phân bit hin tng tâm lý ca cá nhân vi hin tng tâm lý xã hi. Tâm lý
cá nhân điu hành hành đng và hot đng ca cá nhân, ngi có tâm lý đó là phn nh hin thc
khách quan trong hot đng ca ngi đó mà thôi. Nhng th
ng khi tham gia vào hot đng
không phi ch có mt cá nhân mà li có nhiu ngi, t mt nhóm nh cho đn nhng cng đng
xã hi rng ln vi nhiu kích thc khác nhau.
Hin tng ny sinh trong trng hp đó s điu hành nhng hành đng, hot đng tng
đi ging nhau ca c cng đng và cng phn nh hin thc khách quan bao hàm trong hot
đng này m
t cách tng đi ging nhau.
a. Hot đng nhn thc
Là hot đng ca con ngi nhm nhn bit v th gii khách quan, tr li các câu hi:
ó là cái gì? ó là ai? Ngi đó nh th nào? Vic đó có ý ngha gì? v.v…
Hot đng nhn thc là hot đng tâm lý c bn nht trong đi sng tâm lý con ngi. Nó
quyt đnh s tn ti và phát trin c
a con ngi, quyt đnh tài nng, nhân cách con ngi.
Tìm hiu con ngi trc ht là tìm hiu nhn thc ca h.
Hot đng nhn thc din ra theo 2 giai đon: nhn thc cm tính và nhn thc lý tính.
Nhn thc cm tính là mc đ nhn thc thp, nhn thc giác quan cho ta bit đc nhng
đc đim b ngoài ca con ngi nh nét mt, hình dáng, màu sc… Giai
đon này bao gm quá
trình cm giác và quá trình tri giác.
Nhn thc lý tính là mc đ nhn thc cao, nhn thc bng hot đng trí tu, cho ta bit

- S nhy bén khi giao tip, khi đánh giá tình hình hot đng, đó là tính nhy cm cao.
- Nng lc quan sát, phát hin vn đ, thu thp thông tin…
- Kh nng phân tích, đáng giá s vic nhanh chóng và chính xác, tìm phng án gii
quyt đúng đn (n
ng lc t duy k thut, t duy qun lý, t duy chính tr)
- Kh nng k hach hóa mi hot đng
- S sáng to thc hin k hach và vn dng mnh lnh ch th cp trên cho phù hp vi
tình hình đn v mình.
b. Hot đng tình cm
Hot đng tình cm có ý ngha rt ln đi vi cuc sng con ngi. Nó chi ph
i cuc
sng, hot đng và các mi quan h ca con ngi.
Trong hot đng tình cm có hai mc đ rt quan trng: Xúc cm và tình cm:
- Xúc cm là: Nhng hin tng ca đi sng tình cm, thng din ra trong khong thi
gian ngn, ngi ngoài có th nhìn thy đc. Xúc cm có nhiu biu hin nh vui mng, gin
hn, lo âu, s hãi, thích thú, d chu…Xúc cm cho ta th
y đc hin trng xúc cm ca con
ngi. Nó biu th thái đ ca con ngi.
Khi giao tip vi con ngi, da vào xúc cm, ta có th xác đnh đc thái đ ca h đi
vi mình: Tôn trng hay coi thng, hài lòng hay khó chu, thân thin hay đc ác…
i vi ngi d bc l xúc cm, ta bit đc thái đ ca h d dàng hn nhng ngi
không bc l c
m xúc. Nhng ngi này thng có dáng v bên ngoài lm lì, lnh lùng, đim
nhiên…H là nhng ngi khó hiu hn. Nhng ngi không hoc ít bc l cm xúc có hai loi
cn chú ý:
- Loi ngi sâu sc, kín đáo, có bn lnh.
Chng 1: Tng quan v tâm lý và tâm lý hc qun lý 6

Mt trong nhng yu t quan trng ca ngh thut qun tr là luôn luôn bit gi gìn trng
thái cân bng trong xúc c
m, ngn chn các xúc đng, bit kim ch khi b xúc đng và bit x lý
phù hp vi con ngi khi h b xúc đng.
- Tình cm là: Nhng biu hin ca đi sng tình cm din ra trong khong thi gian dài,
n đnh. Tình cm biu th thái đ ca con ngi đi vi s vt hoc ngi khác. Tình cm chi
phi các xúc cm đc hình thành trên c s k
t hp, tng hp ca nhiu xúc cm. Tình cm
thng tim tàng trong con ngi và thng bc l thông qua các xúc cm. Tình cm ch đc
nhn bit qua các xúc cm. Con ngi có nhiu tình cm nh tình yêu t quc, tình yêu nam n,
tình bn, tình mu t, tình anh em, tình đng nghip, tình ngha…
Tình cm có vai trò ln đi vi con ngi. Nó chi phi cuc sng, hot đng ca con
ngi. Nó làm cho nhn thc, ý chí, hành vi, cách đ
ánh giá …và toàn b đi sng tâm lý b bin
đi đi.
Tình cm là ch mnh nht nhng cng là ch yu nht ca con ngi.
Trong qun tr kinh doanh vic tác đng vào tình cm ca con ngi có ý ngha rt quan
trng.
Chng 1: Tng quan v tâm lý và tâm lý hc qun lý 7
Tình cm làm tng hoc gim s gn bó ca con ngi vi công vic, vi tp th, làm
tng hoc gim tính tích cc và hiu qu ca hot đng, nh hng mnh đn nng sut và cht
lng sn phm.
Nhà qun tr cn chú ý:
- Xây dng mi quan h tt đp, tình cm tt đp gia các thành viên trong tp th, gia
đn v
 vi khách hàng.
- Qun lý con ngi bng tình cm chân thc, bng s thng mn, quan tâm đn con

3.2.Tri giác
Tri giác là s phn ánh các s vt và hin tng khi chúng tác đng trc tip lên các giác
quan.
Tri giác đc hình thành trên c s ca các cm giác, nhng tri giác không phi là con s
cng gin đn các cm giác. Tri giác phn nh c mt tp hp các thuc tính và b phn ca s
v
t hin tng. Nhng ngi khác nhau có tri giác khác nhau.
Chng 1: Tng quan v tâm lý và tâm lý hc qun lý 8
Các loi tri giác: Ngi ta phân bit tri giác có ch đnh và tri giác không có ch đnh.
Mt đc trng nht thit phi có ca tri giác ch đnh là s n lc ca ý chí. Quan sát mt loi tri
giác có ch đnh, có k hach lâu dài, có mc đích và có t chc. Quan sát s đt kt qu tt hn
nu ngi quan sát có tm nhìn rng trong lnh vc quan sát có t duy, trí nh, chú ý phát trin.
Chng hn, đôi khi do nhìn các m
t hàng tng t ging nhau mà mua nhm phi nhng
th hàng mà mình không cn, hoc khi nhìn nhn v mt con ngi nào đó mà ta nhìn nhn
không đúng v bn cht con ngi đó, đó là hot đng t duy trong quá trình tri giác cha tt.
Mt ngi lãnh đo mun rèn luyn và phát trin óc quan sát cn có trình đ t tng cao,
nim tin vng vàng, tính nguyên tc, quan đim giai cp trong vic đánh giá các hin tng, các
s
 kin, có s am hiu con ngi.
3.3. Trí nh
Trí nh là mt quá trình tâm lý trong đó con ngi cng c, lu gi và sau đó làm hin li
trong ý thc ca mình tt c nhng yu t ca kinh nghim quá kh. Không có trí nh thì không
th có bt k hot đng nào. Trí nh là điu kin ch yu ca s phát trin tâm lý con ngi, nó
bo đm s thng nht và tính toàn di
n ca nhân cách con ngi.
Trí nh din ra di dng các quá trình ghi nh, gi li, nh li (tái hin). Trong quá trình
9
các đi tng và các hình nh ca đi tng trong ý thc ca mình. T duy chính là quá trình tâm
lý nói trên đ nhn thc và bin đi hin thc bng tinh thn, đ tìm tòi và khám phá nhng điu
mi m v bn cht.
T duy phát trin trong lao đng, trong giao tip thc tin xã hi là ngun t duy, là mc
đích cui cùng ca t duy là tiêu chun ca chân lý.
T duy bao gi cng xut phát t nh
ng nhu cu nào đó ca cá nhân. Nu không có nhu
cu thì s không có s thúc đy hot đng t duy. Kt qu ca t duy ph thuc rt nhiu vào
nng lc ca con ngi, bit tp trung vào vn đ, bit đ ý tâm trí vào vn đ, kiên trì suy ngh
nghin ngm vn đ, khc phc nhng khó khn xy ra, tc là ph thuc vào các phm cht, ý
chí. Ý chí s thúc đ
y tích cc các hot đng t duy.
T duy liên h đc bit mt thit vi ngôn ng. Quá trình chuyn t cm giác, tri giác và
biu tng thành khái nim đc tin hành bng li nói.
Li nói đc dùng đ khái quát các du hiu ca s vt tách ra nhng du hiu ca bn
cht, b qua nhng du hiu không bn cht, c đnh và lu gi thông tin, truyn đt thông tin
đó
cho ngi khác, vn dng các tri thc sn có xây dng nhng suy lý và bng cách đó đi đn
nhng tri thc mi.
Nh có li nói, mà tri thc tr thành tài sn chung ca xã hi, mà hot đng t duy ca
lòai ngi có đc tính k tha, đt đc s phát trin ca lch s.
3.6. Hot đng ngôn ng
Ngôn ng: ó là li nói, câu vit hay bài vit ca con ng
i, tuy nhiên li nói ca con
ngi có phn rt quan trng. Vì vy chúng ta s tìm hiu sâu vn đ này:
- Trong đi sng hot đng, ngi ta phi trao đi vi nhau, bàn bc tho lun vi nhau đ
đ ra mt yêu cu hoc đ truyn đt mt ý ngh, mt cm xúc, hoc đ thng nht mt quan

đi sng tâm lý ca cá
nhân. c bit nó liên quan đn quá trình t duy. Mi mt hot đng ngôn ng nào đó đu có s
tham gia ca t duy. Ngi ta thng nói “n nhai, nói ngh”. S tham gia ca t duy nhiu hay ít
làm cho ngôn ng ca con ngi đúng hay sai, gn gàng, mch lc hay dài dòng, lúng túng. Ngoài
ra trình đ nhn thc, xúc cm, tình cm, ý chí đu nh hng ti ngôn ng có th làm cho ngôn
ng b chi phi, b bin
đi đi.
Ngôn ng đó là cái riêng ca tng ngi, b chi phi bi tâm lý cá nhân ca ngi đó,
nht là chi phi bi các đc đim tâm lý sau đây:
1. Trình đ kin thc, vn kinh nghim ca mi ngi, nht là nng lc nhn thc và nng
lc t duy.
2. c đim riêng v nhân cách (đo đc, khí cht, tài nng, quan đim sng v.v…) ca
ngi đó.
3. Lnh vc chuyên môn, ngh nghip công tác, cuc sng riêng t ca tng ngi.
4. c đim tâm lý khác nh: Tình cm, trng thái tâm lý, trng thái c th, trình đ ngôn
ng.
5. c đim ca b phn phát âm (v cu trúc chc nng v.v…). Do đó ngôn ng con
ngi khác nhau  âm sc, âm điu, nhp điu, khác nhau  cách dùng t, vn t, ng
pháp cách
din đt, lng thông tin. Trong cuc sng ca chúng ta thng mi ngi to nên nhng phong
cách riêng v ngôn ng. Ngay c cách s dng t, cá nhân cng có th gán cho nó nhng ý ngha,
nhng màu sc riêng bit theo ý ca mình, làm cho nó có nhng ý ngh khác bit so vi quy đnh
chung. Ting lóng là biu hin ca trng hp này. Do ngôn ng gn bó vi cá nhân nh vy nên
qua ngôn ng chúng ta có th nghiên cu đc khá nhiu và khá rõ nét v tâm lý con ng
i.
Tùy theo li nói, tùy theo tình hung ngôn ng, theo mi quan h gia ngi nói và ngi
nghe và theo nng lc ca mình, chúng ta có th bit đc nhng đc đim sau đây ca con ngi
qua ngôn ng
- Kh nng t duy và trình đ nhn thc.
- S nm vng vn đ, vn tri thc, nng lc chí hng ca ngi đó hoc là đo đc, cá

t trên, chúng ta có th phân tích đ suy ra ý ngha thông tin tht s đúng đn ca ngôn ng.
Khi nghe ngôn ng ta cng cn lu ý đn hin tng nói di ca con ngi, đây là hin
t
ng phc tp xut hin do tác đng ca ý thc.
 phát hin ra s nói di ta có th da vào nhng biu hin b ngoài ca ngi nói nh: nét
mt, ánh mt, dáng điu, c ch, hành vi. Tuy nhiên  nhng ngi có tài nng và bn lãnh, s nói
di rt khó phát hin qua nhng biu hin b ngoài. Trong trng hp này, ta cn phi chú ý phân
tích đánh giá tình hình qua nhiu tài liu, d liu, qua nh
ng tình hung c th đ rút ra thông tin
s tht.
+ Ngôn ng ca nhà qun tr rt quan trng, đó là công c đ hot đng, qun lý, truyn
đt, thuyt phc và xây dng mi quan h. Nó th hin nng lc ca nhà qun tr và nh hng
mnh đn uy tín ca h.
Vì vy nhà qun tr cn phi rèn luyn ngôn ng ca mình. Có ngh
a là nhà qun tr cn
phi tp nói, tp thuyt trình. Cn chú ý rng, ý tng và li nói còn có khong cách khá xa.
Nhiu trng hp ta nói mãi nhng vn cm thy cha nói ht đc ý ca mình. Có nhiu ngi
trình đ kin thc cao nhng li nói ca h li rt ít hiu lc hoc rt khó hiu. ó là nhng ngi
kém nng lc ngôn ng. Bi vy vic rèn luy
n ngôn ng rt quan trng.
4. Các trng thái tâm lý
4.1.Tình cm và xúc cm
Tình cm xúc cm phn ánh hin thc khách quan qua các rung đng, chúng biu hin
thái đ ch quan ca con ngi đi vi s vt và hin tng và hin thc xung quanh.
Tình cm và xúc cm ny sinh trong quá trình hot đng, chúng báo hiu cho con ngi
bit là s hot đng ca h đã đt đc kt qu ti mc nào.
Khác vi quá trình nhn thc, tình cm và xúc cm nhi
u khi th hin c  hành vi bên
ngoài: nét mt, c ch, điu b, đng tác, t th hành đng, phong thái,  s hot đng ca mt s
tuyn (chy nc mt, toát m hôi)

Ví d: Tht vng, phn n, s hãi, kinh hoàng
- Xúc đng thng hay xut hin nhiu nht  nhng ngi mt cân bng, nhng ngi có
tính mm yu.
- Ham mê là mt rung đ
ng mnh m sâu sc, kéo dài và n đnh, có xu hng rõ rt
nhm đt đc mc đích hay đi tng c ao.
- Cng thng: Xut hin khi tin hành hot đng trong nhng điu kin khó khn. Trong
đa s trng hp, s cng thng có nh hng ti tiêu cc đn công vic.
- Khi con ngi không th vt qua đc nhng khó khn tr ngi g
p phi trên con
đng thc hin mt mc đích nào đó, thì lúc đó xut hin trng thái hng ht. Trng thái này
biu hin s bc bi, cm tc, dng dng, h hng vi nhng ngi xung quanh, u su, bun bã,
chán nn.
4.2. Chú ý
Chú ý là xu hng và s tp trung hot đng tâm lý vào mt đi tng nht đnh. S tp
trung th hin  vi
c b qua tt c nhng gì ngoài cuc,  mc đ đi sâu vào hot đng.
Chú ý là đm bo cho các quá trình nhn thc và toàn b hot đng tâm lý có đc hiu
sut cao, kt qu tt.
Có ba loi chú ý:
- Chú ý không ch đnh hay chú ý không theo ý mun ny sinh mt cách không ch đnh
do nh hng ca các kích thích bên ngoài và không đòi hi s n lc ý chí.
Chng 1: Tng quan v tâm lý và tâm lý hc qun lý 13
- Chú ý có ch đnh hay chú ý theo ý mun ny sinh và phát trin do kt qu ca s n lc
ý chí ca con ngi và có đc đim là có tính mc đích, tính t chc và tính bn vng cao. Chú ý
có ch đnh rt cn đ thc hin thng li bt k mt hot đng nào.
- Chú ý sau ch đnh xut hin tip sau chú ý có ch đnh. Thot đu ngi ta phi n l

Tìm hiu xu hng con ngi, chúng ta cn đc bit chú ý đn nhu cu và th gii quan.
Nhu c
u th hin qua các xu hng v mt nguyn vng, c mun. Nhu cu là nhng đòi
hi mà con ngi cn đc tha mãn đ sng và hot đng. Nhu cu có nhiu loi: Nhu cu t
nhiên (nhu cu sinh lý) nh n, ung, ng …Nhu cu xã hi (nhu cu tinh thn) nh làm vic, vui
chi, hc tp, giao tip, vn hóa thm m, tình cm v.v Cn c vào nhu cu và cách th
a mãn
nhu cu ca con ngi, ta có th bit đc con ngi đó tt hay xu, có th phát trin v đo đc,
trình đ tài nng đn đâu, hoc h s tr thành ngi nh th nào.
TÂM LÝ
Các quá trình
tâm lý
Các trng thái
tâm lý
Các thuc tính
tâm lý
Chng 1: Tng quan v tâm lý và tâm lý hc qun lý 14
Cn c vào đó, nhà lãnh đo xác đnh đc phng hng s dng, cách thc c x đi
vi h. Mt trong nhng ni dung ca hot đng và giao tip là tác đng đúng mc và phù hp
vi nhu cu ca con ngi.
Da vào nhu cu ca xã hi, nhà kinh doanh có th xây dng chin lc kinh doanh, chin
thut qung cáo…Ch riêng trong lnh vc qung cáo, nhà kinh doanh cng đã ph
i nm bt nhu
cu ca con ngi đ kích thích hot đng mua hàng, hoc cao hn na, to ra nhu cu mi v
vic s dng hàng.
Th gii quan là h thng quan đim ca con ngi v t nhiên, v xã hi, v bn thân và
nhng ngi khác. Th gii quan quyt đnh thái đ ca con ngi đi vi th gii xung quanh,

H thng thái đ ca con ng
i là mt bên trong, mt quan trng ta thng gi là t tng
ca con ngi. Mt hình thc ca tính cách là s biu hin ra bên ngoài ca thái đ. ây là h
thng hành vi, c ch, cách nói nng … ca con ngi là s c x ca con ngi đi vi ngi
khác.
Ni dung và hình thc ca tính cách có mt quan h phc tp:
Vai trò ca con ngi có th đc th hin  hành vi xã h
i tng ng ca h. Ví d: Nu
mt ngi tôn trng ngi khác (thái đ) h s chào hi l đ, lch s mi khi gp nhau (hành vi
Chng 1: Tng quan v tâm lý và tâm lý hc qun lý 15
tng ng). Trong trng hp này da vào hành vi có th suy ra thái đ. Nhìn cách đi đng, nghe
li nói ca mt ngi có th thy rõ đc thái đ tm lòng ca h. Nói chung mt thái đ tt
thng th hin  nhng hành vi tt.
Nhng có trng hp thái đ không tng ng vi hành vi có ngi có hành vi rt lch s
nhng thái đ li đc ác, khinh ngi. Có ngi có hành vi l mãng, cc c
n vi ngi khác,
nhng cha hn thái đ kiêu cng là khinh thng ngi khác. Có ngi b ngoài rt nhit tình,
nói nng t v quan tâm, thng ngi nhng trong bng cha đy nhng âm u, xo quyt làm
hi ngi khác.
Do mi quan h gia ni dung và hình thc ca tính cách phc tp nh trên, xét v mt
tính cách, ta cn chú ý đn 4 kiu ngi sau đây:
Kiu 1: N
i dung tt, hình thc tt: Là kiu toàn din, con ngi có thái đ tt (t tng
tt) hành vi li nói cng tt, ngha là c x vi xã hi, vi mi ngi tt, đó là ngi có th tin
tng đc.
Kiu 2: Ni dung xu hình thc xu: Là kiu ngi xu toàn din, con ngi có bn cht
xu và hành vi c x cng xu. Trong hot đng qu

giáo dc, n
ng lc k hach…Nng lc có quan h mt thit vi tính cách. Nhiu khi tính cách là
mt yu t quan trng đ to nên nng lc. Do đó có trng hp ngi ta d ln ln gia nng lc
Chng 1: Tng quan v tâm lý và tâm lý hc qun lý 16
và tính cách. Cng hoàn thành tt mt công vic, có khi do nng lc, có khi do các phm cht ca
tính cách.
5.4. Khí cht
Khí cht là s biu hin v mt cng đ, tc đ và nhp đ ca các hot đng tâm lý
trong nhng hành vi, c ch, cách nói nng ca con ngi.
Hot đng tâm lý cá nhân biu hin ra bên ngoài rt khác nhau: Có ngi hng hái, hot
bát, có ngi u t, lo lng, có ngi trm tnh, bình th
n, có ngi li vi vàng nóng ny v.v…
Nhng biu hin nh vy, ch rõ hot đng tâm lý con ngi là mnh hay yu, nhanh hay
chm, đng đu hay bt thng. ó là khí cht ca cá nhân.Ta còn gi là tính khí ca con ngi.
Cùng mt trình đ hiu bit nh nhau, nhng đng trc mt s vic, có ngi nhn thc nhanh,
có ngi nhn thc chm.
Khi thc hin mt công vi
c, ngi này vi vàng hp tp, ngi kia li bình tnh khoan
thai. V tình cm, có ngi bc l mnh m, sôi ni, có ngi kín đáo, trm lng. Khí cht ca
ngi rt đa dng muôn màu muôn v.
Khí cht đc biu hin  hành vi, c ch, cách nói nng ca con ngi. Khí cht nh th
nào đó (trm tnh hay nóng ny, hng hái hay u t), s quy đnh nh
ng hành vi c ch, li n
ting nói theo mt hình thc tng ng:
5.4.1. Khí cht hng hái
ây là loi khí cht tng ng vi kiu thn kinh mnh cân bng linh hot ca hng phn,
c ch, nên loi ngi này hot đng mnh m, rt d thành lp phn x có điu kin. H nhn

Loi ngi này có nhc đim là chm chp, ít biu l s hng hái, xung phong hay do d
nên b l thi c, ít tháo vát, nhìn b ngoài t ra thiu nhit tình, linh hot. H có đ  cao, thích
nghi vi môi trng chm.
5.4.3. Khí cht nóng ny
Loi khí cht này thng tng ng vi kiu thn kinh mnh và không cân bng. Tâm lý h
thng đc biu hin mt cách mnh m. 
h nhn thc tng đi nhanh nhng không sâu sc.
H vi vàng hp tp, nóng vi khi đánh giá s vic.
c bit h d b kích thích và khi h b kích thích thì thng phn ng nhanh và mnh.
Tình cm ca h bc l mãnh lit, nhng d thiu t nh. H rt thng thn, trung thc qu quyt.
Trong công tác h dng cm. Can đm, h
ng hái sôi ni, sn sàng hin thân vi tt c lòng
nhit tình say sa. H thng là nhng ngi tht thà hay nói thng, không úp m, quanh co.
“ây là kiu chin đu, kiu hng hái, d dàng nhanh chóng b kích thích”.
Ngi nóng ny có nhc đim và tính kim ch kém, d b xúc đng tht thng, d “bc”
mà cng d “xp”. Cng vì vy mà h d sinh nóng ny, bp chp, phung phí nhi
u sc lc mà
rt d b kit sc. Trong vic làm h thng t ra qa quyt nhng d đi đn ch liu mng. H d
vui nhng cng d khùng. i vi loi ngi này, ta nên c x t nh, nh nhàng, tránh phê bình
trc din.
5.4.4. Khí cht u t
Loi ngi u t tng ng kiu thn kinh y
u nên loi ngi này ít hành đng. H
thng có biu hin hay lo lng, thiu t tin. Nhn thc ca h khá sâu sc, t nh có s suy ngh
sâu sc, chín chn, nng lc tng tng di dào, phong phú, lng trc đc mi hu qu ca
hành đng.
Tình cm ca h bn vng và thm thit. i vi ngi xung quanh, tuy ít ci m nhng
có thái đ
du hin và rt d dàng thông cm vi mi ngi. H hay t l, nhng trong nhng
hoàn cnh bình thng quen thuc h làm vic tt và có trách nhim đi vi nhng công vic đã

II. TÂM LÝ HC QUN LÝ
1. Khái nim
Tâm lý hc qun lý là mt ngành ca khoa hc tâm lý. Nó nghiên cu đc đim tâm lý ca
con ngi trong hot đng qun lý, đ ra, kin ngh và s dng các nhân t khi xây dng và điu
hành các h thng xã hi.
Tâm lý hc qun lý giúp cho ngi lãnh đo nghiên cu nhng ngi di quyn mình,
nhìn thy đc nhng hành vi ca cp di, sp xp cán b mt cách hp lý phù hp v
i kh
nng ca h. Tâm lý hc qun lý giúp ngi lãnh đo bit cách ng x, tác đng mm do nhng
cng quyt vi cp di và lãnh đo đc nhng hành vi ca h, đòan kt thông nht tp th
nhng con ngi di quyn.
Nh vy, mun thc hin tt chc nng qun lý ca mình, ngi lãnh đo không ch có
nh
ng kin thc kinh t, k thut và qun lý mà cn am hiu kin thc v tâm lý na.
Ngh thut qun lý và lãnh đo là giúp cho h am hiu đc kin thc tâm lý và làm ch
nó nhm phát huy kh nng ch quan ca con ngi to ra mt sc mnh qun chúng ln lao, đem
li hiu qu tng hp cao.
Trong lch s phát trin ca nhân loi, hot đng qun lý
đã xut hin rt sm cùng vi s
hình thành các cng đng ngi. T xa xa, các nhà qun lý và các nhà t tng đã thy rõ vai trò
ca nhân t con ngi trong hot đng này. Các nhà trit hc hy lp c đi nh Xôcrat (460 –399
trc công nguyên) đã tng ch ra rng, trong hot đng qun lý, nu bit s dng con ngi thì
s thành công, nu không làm đc vic đó s mc sai l
m và tht bi.
Thc tin cho thy, bt k hot đng qun lý nào, dù là qun lý xã hi, qun lý kinh t,
qun lý khoa hc k thut …mun thc hin tt mc đích đ ra thì phi nhn thc đúng và vn
dng sáng to khoa hc v nhân t con ngi. Bi l con ngi luôn gi v trí trung tâm trong
hot đng qun lý luôn luôn là ch th ca th gi
i ni tâm phong phú, vi nhng thuc tính
muôn màu, muôn v. Các yu t đó, mt mt là sn phm ca hot đng con ngi, ca các điu

ng d b chi phi bi s may mn hay ri ro, là
hot đng phi đm bo có li nhun nhng cng phi mang tính nhân bn. Hot đng này cng
luôn luôn phi tuân theo các quy lut tâm lý con ngi nhng li phi đm bo ch tín trong mi
quan h giao dch. Nhà qun tr kinh doanh, thng mi phi rt nhy cm, tinh t, linh hot, nng
đng, phi giàu kinh nghim tng tr
i, hiu đi và nm vng kin thc kinh doanh thng mi.
T nhng đc đim trên, có th thy nhà qun tr kinh doanh phi là ngi có nng lc
toàn din. H phi có trình đ cao v nhn thc v t duy, có kin thc sâu rng v nhiu lnh vc
nht là khoa hc qun lý, đi sng tâm lý xã hi, tâm lý tp th, nht là tâm lý con ngi.
Nhà qu
n tr phi có nng lc chuyên môn cng nh có các nng lc chung v giao tip, xã
giao và nng lc qun lý, phi hiu ngi nhng cng phi thc hiu mình, thy đc ch mnh,
ch yu, cái đúng, cái sai ca mình, luôn t rèn luyn, vn lên đ lãnh đo tp th ngày càng có
hiu qu hn.
2.2. C cu hot đng qun lý
- Hot đng qun tr
kinh doanh là hot đng tâm lý xã hi trong công tác qun tr, nhà
qun tr luôn phi xây dng các mi quan h gia ngi vi ngi, gii quyt các vn đ tâm lý
xã hi nh tâm lý trong các nhóm, trong tp th , đc bit lá các vn đ tâm lý giao tip. Nhà qun
tr luôn phi c x vi nhiu đi tng khác nhau (cp trên, cp di, đng nghip), luôn phi chú
ý đn các hot đng giao tip, giao t v
i nhiu tng lp và các t chc xã hi…
Nhà qun tr luôn phi tác đng vào tâm lý ca mi ngi, ca xã hi, phi nm đc và gii
quyt các vn đ tâm t nguyn vng ca cp di, tâm trng, tình cm ca tp th, d lun, tin
đn trong tp th ngoài xã hi và nhiu vn đ tâm lý xã hi phc tp khác.
- Hot đng qun tr
 là hot đng tip cn vi các vn đ khoa hc k thut mi. Trong
hot đng ca mình, nhà qun tr luôn phi gii quyt các vn đ khoa hc k thut trong các lnh
vc chuyên môn, lnh vc qun lý, phi nm đc các phát minh khoa hc mi nht v nhiu lnh
vc liên quan nh:

V mt thc ti
n và ng dng, tâm lý hc qun tr đã mang li nhiu li ích cho công tác
qun lý, to ra nng sut và hiu qu lao đng cao hn, làm cho xã hi ngày càng vn minh và
tin b hn. Có th nêu mt s tác đng chính ca tâm lý hc qun tr trên các bình din sau đây:
3.1.1. Vn dng tâm lý hc trong công tác qun lý nhân s
Thc cht là vn dng tâm lý hc trong vic t chc, s dng
đánh giá, điu khin con
ngi. Các tri thc v tâm lý hc giúp các nhà qun lý hiu bit v nng lc, s trng, tính cách,
đo đc, sc khe … ca con ngi. T đó có s phân công hp lý, phát huy th mnh ca mi cá
nhân, to nng sut lao đng cao và to điu kin phát trin con ngi.
Ngoài ra tâm lý hc qun lý còn giúp cho vic tuyn dng nhân viên phù hp vi yêu cu
c
a doanh nghip.
3.1.2. Vn dng tâm lý hc trong vic hoàn thin các quy trình sn xut, ci tin các thao tác lao
đng.
Trong lnh vc này tâm lý hc giúp các nhà qun lý gii quyt mi quan h gia con
ngi và máy móc. Con ngi phi hc cách s dng, điu khin máy móc đng thi con ngi
phi ch to, ci tin máy móc cho phù hp vi đc đim tâm sinh lý ca con ngi đ đt hiu
qu
làm vic tt nht.
Vic đa ra các yu t thm m vào môi trng sn xut, kinh doanh nh màu sc âm
nhc …to nên tâm trng thai mái, nh nhàng, gim mt mi, cng thng cho ngi lao đng.
Chng 1: Tng quan v tâm lý và tâm lý hc qun lý 21
3.1.3. Vn dng tâm lý hc trong vic gii quyt nhng vn đ tâm lý hc xã hi trong tp th lao
đng
Mi quan h gia các nhóm các phòng ban trong doanh nghip, xây dng bu không khí
tâm lý tt đp, lành mnh ca tp th, d lun tp th, truyn thng ca doanh nghip, ngn chn

a cá nhân. Nhng điu mà hàng ngày chúng ta thng gi là “ý thc”, “nhu cu”,
“đng c”, “s thích”, “c m”, “thái đ”, “tác phong”… Khi gn bó vi mt cá nhân c th
riêng bit hay vi nhiu cá nhân thuc mt nhóm, mt tp th nht đnh thì đó chính là hin trng
tâm lý- tâm lý ca cá nhân và tâm lý xã hi.
Trí thông minh, óc sáng to, nng khiu, tính cách, trí nh, t duy, tng tng, s kiên
trì, xúc cm, yêu lao đng, say mê âm nhc, hi ha… chính là ni dung tâm lý c
a con ngi.
Nh vy nu khái nim tâm lý hc đc hiu mt cách đy đ thì vai trò v trí ca tâm lý hc đi
vi đi sng xã hi nói chung và đi vi hot đng qun lý, lãnh đo nói riêng cng s đc nhn
thc mt cách đúng.
 làm rõ điu này, ta có th ly mt ví d khi tham quan mt xí nghip hin đi, đc t
đng hóa cao đ, ch th
y ngi làm vic bm nút và quá trình sn xut đu do máy thc hin thì
ngi ta đã b các thit b hin đi lôi cun s chú ý, ít ai ngh đn vn đ “tâm lý”  đây. Thc ra
tâm lý hc k thut đã ch rõ ràng vic ch to các máy móc thit b cho đn h thng điu khin
Chng 1: Tng quan v tâm lý và tâm lý hc qun lý 22
đin t phc tp ca nhà máy đó đu đã tính đn nhng yêu cu tâm lý ca ngi s dng, điu
khin.
Mt khác, chính quá trình ch to h thng k thut t đng đã bao hàm hot đng tâm lý.
ó là hot đng sáng to, nng lc sáng to (t duy, trí tu) là s say mê, nhit tình sáng to (tình
cm) là ngh lc vt qua nhiu khó khn, trong sáng t
o (ý chí)… ca các nhà khoa hc, k s,
công nhân nhà máy đó. Vì vy các nhà lãnh đo, ch đo sn xut cn phi có nhng hiu bit
thông thng v tâm lý hc k thut, tâm lý hc lao đng.
Trong nhng nm gn đây, tâm lý hc đã có nhng bc tin khá dài trên con đng phát
trin. Cùng vi s trng thành ca tâm lý hc đi cng, tâm lý hc s phm, tâm lý hc lao
đng, tâm lý hc tr

nhng quá trình rt phc tp và đa dng vì nó liên quan đn con ngi vi nhng quan h xã hi
muôn màu, muôn v. Tâm lý hc qun tr có nhim v góp phn đt c s khoa hc cho vic nâng
cao hiu qu ca quá trình qu
n lý. Ngay  nhng nc t bn, li nhun luôn gn lin vi t
chc sn xut.
Chng 1: Tng quan v tâm lý và tâm lý hc qun lý 23
Vì vy, vic t chc sn xut kinh doanh nh th nào đ đt hiu qu cao đã tr thành
mi quan tâm hàng đu ca các nhà sn xut và các nhà nghiên cu qun lý. Do đó mt s nhim
v c bn đc đt ra cho tâm lý hc qun tr là:
- Nghiên cu nhng c s tâm lý ca vic nâng cao hiu qu công tác qun lý, lãnh đo
cng nh vic nâng cao nng sut lao
đng ca nhng ngi thc hin.
- Nghiên cu nhng yêu cu tâm lý hc đi vi vic tuyn chn, b trí, s dng cán b
qun lý, lao đng và nhng ngi thc hin
- Nghiên cu nhng bin pháp tâm lý – s phm đ đào to bi dng cán b, phát trin
toàn b nhân cách ca cán b, công nhân viên chc phát trin quan h xã hi tt đp trong tp th
lao
đng cng nh trong tp th lãnh đo…
III. TÂM LÝ GIAO TIP TRONG QUN LÝ
1. Yu t xã hi và giao tip trong qun lý
Hot đng qun lý là mt hot đng đc bit trong xã hi, ph thuc vào nhiu mi quan
h xã hi và mi quan h gia các nhà qun lý vi xã hi, vi nhng ngi khác.
Các mi quan h xã hi và hot đng giao tip cng nh hng ln nhau. Nu mi quan
h tt và hot đng giao tip s thun li, d dàng, và ngc li, nu giao ti
p tt li có điu kin
đ xây dng mi quan h tt đp, cht ch.
Mun kinh doanh có hiu qu, nhà kinh doanh phi bit xây dng các mi quan h xã hi

loi mi quan h. Thc t ch khi mi ngi đi x vi nhau bng c quan h chính thc và không
chính thc (có tình có lý) tp th mi có điu kin phát trin, đt hiu qu hot đng tt. Nhà qun
lý cn c x t nh trên c
s c “lý” ln “tình”.
- Nhà qun lý cng cn chú ý đúng mc đn nhng mi quan h xã giao: Dù trong quan
h chính thc hay không chính thc, mi ngi cn đm bo mi quan h xã giao: Chào hi, đón
tip, nim n lch s, vn hóa tôn trng ln nhau…
3. Nhng yu t tâm lý giao tip và giao tip trong qun lý
3.1. Giao tip
3.1.1. Khái nim giao tip.
Giao tip là mt qúa trình trao đi thông tin gia các cá nhân thông qua mt h thng
ngôn ng nhm đt đc nhng mc tiêu nht đnh.
H thng ngôn ng đc s dng trong giao tip bao gm ngôn ng li nói và ngôn ng
không li
Cng có th nói cách khác: Giao tip là quá trình trao đi và ng x, x lý thông tin trong
đi sng hàng ngày ca con ngi vi nhau
3.1.2. Tm quan trng ca giao tip
Giao ti
p là yu t không th thiu đc trong s phát trin ca xã hi loài ngi, giao
tip đa dng, phc tp, nó th hin muôn hình nhiu v ca con ngi. Mt trong nhng yu t
quyt đnh cho s thành bi, tin lùi ca mt cá nhân, đó là kh nng giao tip ca ngi y.
T xa đn nay, con ngi luôn tìm cách hiu lòng ngi khác nhng điu
đó qu thc rt
khó khn. Ngi ta tng nói:
“ Sông sâu còn có k dò
My ai ly thc mà đo lòng ngi”
Cng đ nói lên s khó khn đó. Trong giao tip thng ngày, Không ch hiu ngi mà
còn bit gây thin cm cho ngi, bit thu hút nhng tâm s t đáy lòng ca ngi đi thoi.
Mun ngi khác tr nên thân thin, ci m và vui lòng tâm s cùng ta thì trc ht ta phi làm
v