Kỷ yếu Hội nghị sinh viên NCKH

166
TÌM HIỂU MỨC SỐNG CỦA NGƯỜI DÂN
TRONG CÁC KHU Ổ CHUỘT
TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 8 TP HỒ CHÍ MINH
Trương Thị Diễm My, Lê Quang Trực
(SV năm 3, Khoa Địa lý)
GVHD: ThS. Bùi Vũ Thanh Nhật
1. Mở đầu
1.1. Lý do chọn đề tài
Hiện nay trên địa bàn TP Hồ Chí Minh, bên cạnh những khu đô thị mới,
những tòa nhà chọc trời, những cao ốc khang trang, vẫn còn tồn tại nhiều khu ổ
chuột. Chúng đã và đang ảnh hưởng rất lớn đến mỹ quan đô thị cũng như đặt ra
nhiều vấn đề xã hội cần phải giải quyết. Vừa qua, chúng tôi đã hoàn thành môn
“Địa lý Đô thị”. Qua môn học này, vấn đề chúng tôi lưu tâm đến là sự tác động
của các khu ổ chuột đối với sự phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời, là những
sinh viên đang trọ học trên địa bàn quận 8, chúng tôi hàng ngày trực tiếp chứng
kiến cuộc sống của người dân nơi đây. Do đó, chúng tôi quyết định nghiên cứu
đề tài này.
1.2. Mục đích nghiên cứu
Qua đề tài này, chúng tôi mong muốn tìm hiểu hiện trạng mức sống của
người dân trong các khu ổ chuột trên địa bàn quận 8 – TP HCM. Trên cơ sở đó,
sẽ đề ra biện pháp thích hợp, hướng giải quyết cho đời sống của người dân cũng
như vấn đề quy hoạch đô thị.
Đồng thời chúng tôi cũng hy vọng rằng đề tài này sẽ được dùng làm tài liệu
tham khảo cho một số môn học Địa lý như: Địa lý Đô thị, Địa lý Kinh tế - Xã
hội,… Bên cạnh đó, đề tài nghiên cứu này cũng giúp nâng cao khả năng nghiên
cứu của bản thân.
1.3. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu chủ yếu của đề tài này là mức sống của người dân

2.2 Tìm hiểu địa bàn nghiên cứu
Điều kiện tự nhiên
Quận 8 là một trong 19 quận nội thành của Thành phố Hồ Chí Minh, nằm ở
vị trí Tây Nam thành phố.
Quận 8 có hình dáng thon dài theo hướng Đông Bắc-Tây Nam vì bị chia cắt
mạnh bởi một hệ thống kênh rạch chằng chịt.
 Phía Bắc giáp quận 5 và quận 6 với ranh giới tự nhiên là kênh Tàu Hũ và
kênh Ruột Ngựa.
 Phía Đông giáp quận 4 và quận 7 với ranh giới tự nhiên là rạch Ông Lớn.
 Phía Tây giáp quận Bình Tân.
 Phía Nam giáp huyện Bình Chánh, ranh giới không rõ ràng vì đây là vùng
trũng và nhiều đồng ruộng.
Kỷ yếu Hội nghị sinh viên NCKH

168

Các sông ở quận 8 bị nhiễm phèn nặng do chế độ bán nhật triều, ảnh hưởng
từ gió mùa Đông Nam thổi từ biển Đông. Tuy nhiên, quận cũng có tới 1/2 diện
tích là đất nông nghiệp vì được phù sa của các con sông bồi đắp.
Khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ nóng ẩm, nhìn chung thuận lợi cho định
cư và phát triển nông nghiệp.
Điều kiện kinh tế - xã hội
Quận 8 được chia làm 16 phường. Cư dân của quận 8 đông nhất là người
Việt chiếm khoảng 85,4%, người Hoa cũng có mặt ở quận 8 từ rất sớm với tỷ lệ
khoảng hơn 11%; ngoài ra còn có người Chăm, Khơ-me chiếm khoảng hơn
0,3%. Các tầng lớp dân cư ở quận 8 phần lớn theo đạo Phật (35%) với 52 chùa
được xây dựng khắp nơi. Một số tôn giáo khác cũng không ít tín đồ như: Đạo
Thiên Chúa (11,5%) với 12 nhà thờ, Tin Lành (0,4%) có 5 nhà thờ, Cao Đài
(0,48%) có 2 thánh thất, Đạo Hồi (0,52%) có 2 thánh đường…
Về kinh tế, quận 8 đa dạng về nhiều lĩnh vực, từ nông nghiệp, công nghiệp-

400.000 đ/tháng, tiền điện nước từ 60.000 –
100.000 đ/tháng, ăn uống và chi tiêu khác từ
600.000 – 1.000.000 đ/tháng; còn lại gửi về quê để phụ giúp gia đình. Riêng đối
với công nhân, với mức thu nhập trên thì chỉ đủ chi tiêu trong một tháng, đôi lúc
thiếu hụt.
Một bộ phận chưa có việc làm thì tìm những công việc tạm thời để kiếm
sống như giúp việc nhà, đan giỏ lát… Đối với những người đan giỏ trung bình
làm được 100 cái/ngày với giá 300đ/cái, như vậy thu nhập chỉ khoảng
30.000đ/ngày. Đặc biệt, hiện nay, Nhà nước cấm xe 3 bánh lưu thông làm cho
đời sống người dân đã khó khăn nay càng thêm bấp bênh hơn nữa. Họ phải
chuyển sang làm công việc mới nên thu nhập thấp hơn so với trước đây.
2.3.2. Nhà ở
Hiện nay trên địa bàn quận 8 có trên
10.615 căn nhà, khu đất ven kênh rạch và gần
16.000 căn nhà lụp xụp cấp 3, cấp 4, tạm bợ,
chắp vá, manh mún không bảo đảm điều kiện
sinh hoạt của người dân, dễ gây tai nạn và cháy
nổ. Vật liệu làm nhà có khi chỉ là những tấm
ván trôi sông được vớt lên hoặc là những miếng
tôn cũ, miếng gỗ ép được nhặt từ bãi rác.
Không gian sinh hoạt chật chội với diện tích từ 8 – 20m
2
, mật độ trung bình là
2,6m
2
/người, có gia đình gồm 4 thành viên cùng chen chúc trong ngôi nhà chỉ
Hình 2: Phương tiện kiếm sống
Hình 3: Khu ổ chuột phường 1
Kỷ yếu Hội nghị sinh viên NCKH


Bên cạnh đó, hiện tượng cúp nước xảy ra thường xuyên gây ra tình trạng
thiếu nước trầm trọng, có khi hiện tượng này kéo dài đến nửa tháng. Đây là nỗi lo
lớn nhất, lớn hơn cả nỗi lo về cơm áo. Giá nước cũng khá đắt: 18.000đ/m
3
. Thêm
vào đó, vì thường xuyên bị cúp nước nên người dân phải mua nước ở bên ngoài
với giá 1.500đ/can/20lít, hoặc phải sử dụng nước giếng. Tuy nhiên, do nhu cầu
quá lớn nên nhiều lúc không có cả nước giếng để sử dụng.
2.3.5. Môi trường và sức khỏe
Hình
4
: Nhà v
ệ
sinh

Hình 5: Mua nước sinh hoạt
Năm học 2009– 2010

171
Tất cả các khu ổ chuột trên địa bàn quận 8 mà chúng tôi tìm hiểu thì hầu hết
môi trường đều bị ô nhiễm nghiêm trọng. Người dân phải sống chung với các bãi
rác. Nguyên nhân do nước và rác thải sinh hoạt được đổ trực tiếp xuống sông và
vứt bừa bãi. Đặc biệt, khi thủy triều rút, đáy sông phơi lên ngổn ngang các loại
rác thải sinh hoạt như bao nilông, chai lọ, các hộp đựng thức ăn…
Chính vì môi trường tự nhiên bị ô nhiễm, vấn đề nhà ở, nhà vệ sinh còn khó
khăn, chưa đảm bảo nên đã trực tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe người dân. Họ
thường xuyên mắc các chứng bệnh như ghẻ lở, sốt xuất huyết, cảm cúm, viêm
mũi…Ngoài ra, người dân còn mắc phải những bệnh khác như tiểu đường, tim
mạch, ung thư…


đáng giá.
Bên cạnh đó mức độ hưởng thụ các giá trị văn hóa, tinh thần khác cũng hạn
chế. Trong những người chúng tôi khảo sát thì có tới 98,2% là không bao giờ đi
xem phim ở rạp, nghe ca nhạc ở các sân khấu; chỉ có 1,8% có điều kiện hưởng
thụ các giá trị văn hóa, tinh thần đó.
2.4 Định hướng và giải pháp
Các khu ổ chuột đã và đang tác động đến đời sống kinh tế - xã hội và mỹ
quan của quận 8 cũng như của TP Hồ Chí Minh. Do đó, chúng ta cần phải có các
biện pháp trong công tác quy hoạch. Thật ra, việc tồn tại các khu ổ chuột là một
đặc điểm chung của các nước đang phát triển, ngay cả các nước phát triển như
Hoa Kỳ, Đức, Úc vẫn có các khu ổ chuột trong các thành phố lớn. Không riêng
gì quận 8 mà ở các quận 1, quận 3, quận 5 vẫn còn xuất hiện các khu ổ chuột.
Chúng tôi nhận thấy rằng nguyên nhân của sự bất cập, lộn xộn trong các khu ổ
chuột này là do chính quyền chưa có sự quan tâm đúng mức và quy hoạch không
hợp lý. Một số khu ổ chuột trên địa bàn quận 8 đã có sự quy hoạch, di dời song
cách làm chưa triệt để, giữa người dân và chính quyền địa phương chưa tìm được
tiếng nói chung trong công tác đền bù, giải tỏa. Từ đó, dẫn đến việc di dời chậm
chạp, có khi kéo dài nhiều năm vẫn chưa giải quyết được, chẳng hạn như các hộ
dân ở phường 11, một số đã đồng ý chuyển đi nơi khác nhưng một số vẫn còn ở
lại do chưa nhận được tiền đền bù thỏa đáng.
Các khu ổ chuột trên địa bàn quận 8 như quả bom nổ chậm mà sức công
phá của nó rất lớn. Chính vì vậy, ngay từ bây giờ, chúng ta cần phải tiến hành
Hì
nh
7
: Trong nhà không có v
ật g
ì
đáng giá


thành lập năm 2000. Nhiệm vụ chính của CODI là đàm phán với chủ đất những
khu nhà ổ chuột để thuê lâu dài cho người dân. CODI còn cung cấp nhiều khoản
cho vay hỗ trợ để người dân có tiền xây nhà mới và cải thiện hạ tầng cơ sở.
Cái hay của dự án này là dựa trên niềm tin: người nghèo cũng có tiềm lực
để phát triển và thoát nghèo, nếu cơ hội đến với họ. Cách làm là khuyến khích
các cộng đồng cùng hợp tác với chính quyền các thành phố một cách bình đẳng
nhằm đạt được một quy hoạch tổng thể về nâng cấp, giải quyết các vấn đề giải
tỏa. Đối với mỗi khu “ổ chuột” khác nhau, dự án sẽ có những cách giải quyết
Kỷ yếu Hội nghị sinh viên NCKH

174
khác nhau. Một số sẽ nâng cấp, xây dựng lại trên chính khu vực đó. Số khác sẽ
phải dỡ bỏ hoàn toàn để chuyển sang khu vực khác thuận tiện hơn. Theo số liệu
của dự án, từ năm 2004 đến 2008 ở Thái Lan có 703 dự án được duyệt với gần
77.000 hộ được hỗ trợ.
Thành công của dự án Bann Mankong là kinh nghiệm đáng tham khảo để
giải quyết vấn đề nhà “ổ chuột’ nhằm nâng cấp đời sống người dân và chỉnh
trang đô thị ở Việt Nam. Có ba bài học được rút ra từ dự án Bann Mankong: cách
làm này ít xáo trộn đời sống người dân vì ít phải di dời; chi phí để người dân
nâng cấp nhà cửa thấp vì cộng đồng có thể chia sẻ với nhau; chính quyền cũng ít
nhọc công vì công việc đã được người dân tham gia gánh vác
Theo chúng tôi được biết thì một số thành phố của Việt Nam như Việt Trì,
Vinh, Cà Mau đang thực hiện xóa nhà ổ chuột theo mô hình Bann Mankong.
Tại Cà Mau, dự án “Thiết kế, chỉnh trang tuyến dân cư ven sông rạch trung tâm
thành phố Cà Mau” đã khởi động từ tháng 12-2006.
Hy vọng rằng với sự thành công của Cà Mau trong việc chỉnh trang các khu
nhà ổ chuột ven sông rạch theo mô hình Bann Mankong, Việt Nam sẽ có một mô
hình chung để chỉnh trang những tuyến dân cư đang sống trong các khu ổ chuột
trên địa bàn quận 8 nói riêng và Việt Nam nói chung nhằm đem lại lợi ích cho
hàng triệu người dân.

[3] Bùi Thị Hải Yến (2007), Địa lý kinh tế xã hội thế giới, NXB Giáo dục.
[4] Website Bách khoa toàn thư Wikipedia.
[5] http://vi.wikipedia.org/wiki/Quận_8,_Thành_phố_Hồ_Chí_Minh.
[6] http://www.diaoconline.vn/tinchitiet/59/16976/xoa-nha-o-chuot-khong-
kho/
[7] http://www.tinmoi.vn/O-chuot-giua-long-TP-HCM-1176067.html