Tạp chí Khoa học & Công nghệ
-
Số 3
(
47
) Tp 1
/
Năm 2008
147
Mô - đun bài tập thực hành địa lý lớp 10 trung học phổ thông
Nguyễn Thị Hồng (Trờng ĐH S phạm - ĐH Thái Nguyên)
1. Đặt vấn đề
Phơng pháp dạy học là nhân tố quan trọng của quá trình dạy và học, đợc thể hiện qua
cách thức hoạt động của ngời giáo viên để truyền thụ kiến thức, rèn luyện kỹ năng, sự kết hợp các
biện pháp và phơng tiện trong quá trình dạy học hớng tới mục đích giáo dục. Vì vậy, vấn đề dạy
học hiện nay đặt ra là phải tổ chức hoạt động cho ngời học tiếp thu đợc kiến thức một cách hiệu
quả nhất, ngời học tích cực chủ động lĩnh hội tri thức đồng thời có đợc kỹ năng cần thiết đáp
ứng yêu cầu của x hội. Phơng pháp mô - đun dạy học trở thành đối tợng nghiên cứu, ứng dụng
quan trọng của lý luận dạy học hiện đại, vì đây là phơng pháp mà ngời giáo viên có thể lựa chọn
hình thức, nội dung phù hợp với đặc điểm đối tợng và thực tế giảng dạy, đồng thời có thể hớng
dẫn cho học sinh cách học tập hợp lý, tăng cờng khả năng nhận thức chủ động sáng tạo.
Bài tập thực hành đợc giảng dạy sau khi học sinh học các bài lý thuyết và đ có một số
kỹ năng ban đầu. Trong các giờ thực hành yêu cầu học sinh rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo, các thao
tác thành thạo và phát huy tính năng động sáng tạo, nguồn trí lực dồi dào trong học tập. Thực
hành kỹ năng Địa lý là yêu cầu không thể thiếu của việc học môn Địa lý bởi các kỹ năng kỹ xảo

/
Năm 2008
148

phơng pháp sử dụng kỹ thuật hiện đại, khảo sát thực tế, cách thu thập xử lý thông tin gần nh
không có. Các dạng bài thực hành Địa lý đ đợc đa vào chơng trình giảng dạy nhng hiệu
quả cha cao.
Đối với bài tập thực hành trên lớp thờng đợc coi là phần khó dạy hơn các bài lý thuyết.
Mỗi bài tập thực hành có nội dung và mục tiêu nhất định đòi hỏi học sinh phải đạt đợc, giáo
viên thờng ngại dạy bài tập thực hành Địa lý bởi phải đầu t nhiều hơn từ giáo án đến đồ dùng
và tổ chức buổi thực hành trên lớp. Đối với trò thờng cho là giờ học phụ nên lời chuẩn bị thực
hành,vì vậy việc dạy và học còn nhiều bất cập đặc biệt là với những trờng thiếu về cơ sở vật
chất và học sinh nhận thức chậm.
Đổi mới phơng pháp dạy và học bài tập thực hành Địa lý, hình thành những kỹ năng cần
thiết là cơ sở cho việc học tập tốt hơn ở các lớp sau nâng cao hiệu quả trong quá trình dạy học.
Hiện nay, cơ sở dạy và học của các trờng PTTH đ đợc nâng lên đáng kể. Hầu hết các
trờng đều có phòng học vi tính, một số phơng tiện nghe nhìn nh máy chiếu, các phần mềm
dạy học có sự trợ giúp của phơng tiện máy tính Phơng pháp dạy học bài tập thực hành Địa lý
có hớng dẫn theo mô - đun là một trong những giải pháp cơ bản lâu dài nâng cao khả năng tự
học phát triển t duy sáng tạo của học sinh.
Vấn đề đặt ra là phải chuẩn bị cho học sinh và giáo viên biết vận dụng các phơng pháp
mới trong dạy thực hành, trong đó có ứng dụng phơng pháp mô - đun trong việc dạy các bài
thực hành.
3. Mô-đun hoá trong dạy học và các phơng pháp dạy theo mô - đun

149
những nhịp điệu riêng lẻ để đi đến mục tiêu. Học theo mô - đun là ngời học có khả năng ứng
dụng những điều đ học sau một mô - đun vào điều kiện hoàn cảnh thực tế khác nhau.
- Tính phát triển: Mô - đun phải có khả năng liên kết với các mô - đun khác sao cho phù
hợp với mục đích đào tạo.
- Tính tích hợp: Mỗi mô - đun cần có khả năng tích hợp giữa lý thuyết với thực hành
cũng nh giữa các yếu tố của quá trình dạy học. Quy trình thực hiện một mô - đun đợc đánh giá
thờng xuyên bằng hệ thống câu hỏi dới dạng test giúp ngời học tự kiểm tra đánh giá để phân
hoá con đờng lĩnh hội tiếp theo. Dạy học theo mô - đun là những chơng trình dạy học đợc
xây dựng chủ yếu dựa trên phơng pháp tiếp cận phát triển.
Với những đặc trng trên mô - đun dạy học có chức năng quan trọng trong việc tổ chức
quá trình dạy học. Mỗi mô - đun dạy học là một phơng tiện tự học hiệu nghiệm bởi nó tơng
ứng với một chủ đề dạy học xác định, lại đợc phân chia thành từng phần nhỏ với những mục
tiêu chuyên biệt và các test đánh giá tơng ứng. Sau khi hoàn thành tiểu mô - đun này ngời học
tiến tới tiểu mô - đun tiếp theo và từng bớc hoàn thành nhiệm vụ học tập.
Do tính độc lập tơng đối về nội dung dạy học có thể lắp ghép và tháo gỡ các
mô - đun để xây dựng những chơng trình dạy học đa dạng và phong phú, đáp ứng yêu cầu
dạy học theo kiểu phân hoá. Nhờ khả năng lắp ghép của các mô - đun mà ngời học có thể
tự thiết kế chơng trình học tập cho riêng mình theo năng lực cá nhân đồng thời ngời học
có thể tháo gỡ các mô - đun đ tích luỹ phù hợp và lắp ghép các mô - đun mới để đạt
mục tiêu học tập. Mô - đun dạy học có thể dùng chung và lắp lẫn trong nhiều ngành học.
Tính lắp ghép và tính tự học của mô - đun có quan hệ biện chứng với nhau. Nhờ có tính
tự học thì mới sản sinh ra khả năng và yêu cầu lắp ghép, tính lắp ghép lại đặt ra yêu
cầu về tính tự học của mô - đun.
Mô - đun dạy học ra đời cho phép mỗi ngời thiết kế đợc hệ thống chơng trình dạy
học đa dạng về phơng pháp, có tính mềm dẻo và khả năng thích ứng cao đem lại những bớc
phát triển nhảy vọt về chất lợng và hiệu quả đào tạo đặc biệt đối với bài tập thực hành.


Đối với bài tập thực hành, học sinh thờng tự học là chính nên tăng cờng khuyến khích
sáng kiến, định hớng tìm tòi. Trong giảng dạy giáo viên cần sử dụng nhiều phơng pháp, linh
hoạt với từng đối tựơng học sinh; tăng cờng tính vững chắc của kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo; tăng
cờng kiểm tra và tự kiểm tra trong dạy bài tập thực hành Địa lý (kiểm tra trớc khi thực hành,
trong quá trình thực hành và kết quả thực hành), đây là khâu then chốt, đánh giá học sinh phải có
kế hoạch chu đáo, đảm bảo tính khoa học chính xác khách quan.
Trong giảng dạy, cần tạo mối quan hệ hợp tác giữa các thành viên. Giáo viên phân phối thời
gian hợp lý để mọi đề nghị cũng nh sáng kiến của học sinh đợc xem xét bình đẳng, không áp đặt
giúp học sinh hiểu mối quan hệ giữa lý thuyết và thực hành, quan hệ ngợc của bài tập thực hành với
lý thuyết. Nếu không hiểu lý thuyết, học sinh bắt buộc phải nghiên cứu tự học lại lý thuyết.
Để giờ học thực hành có hiệu quả, giáo viên Địa lý cần chuẩn bị chu đáo: Kiểm tra thiết
bị dạy học để đảm bảo chúng phải hoạt động tốt và có phơng án trớc để xử lý tình huống có
thể xảy ra, tạo điều kiện tốt nhất để học sinh học tập. Yêu cầu học sinh thực hiện tốt nội quy
phòng thực hành. Học sinh cần chuẩn bị chu đáo trớc buổi thực hành, nắm vững nội dung lý
thuyết của bài thực hành, mẫu báo cáo, bảng biểu và tờng trình.
Thực hiện đổi mới phơng pháp dạy học đợc thống nhất theo t tởng tích cực hoá hoạt
động học tập của học sinh dới sự tổ chức hớng dẫn của giáo viên. Học sinh tự giác chủ động
tìm tòi phát hiện giải quyết nhiệm vụ nhận thức và vận dụng linh hoạt sáng tạo các kiến thức, kỹ
năng thu nhận đợc. Đa số các tài liệu định hớng còn mang tính chất lý thuyết nhiều hơn là
hớng dẫn thực hành.
4. Kết luận
Nâng cao chất lợng dạy học môn Địa lý, đổi mới về quan niệm dạy bài tập thực hành,
đầu t đặc biệt tìm ra giải pháp tối u dạy các bài thực hành Địa lý là vấn đề cần thiết và cấp
bách hiện nay. Nhìn chung tâm điểm của sự chú ý trớc kia dành cho phần nội dung lý thuyết,
với các bài thực hành cha đợc chú trọng đúng tầm. Sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành
đợc triển khai bằng phơng pháp hớng dẫn theo mô - đun đem lại hiệu quả tích cực cho ngời
học. Mô - đun bài tập thực hành Địa lý là kết nối giữa lý luận dạy học hiện đại với thực tiễn đầy
sống động, đáp ứng mục tiêu giáo dục đề ra trong thời kỳ hiện đại, phát huy tính tích cực chủ
động, độc lập sáng tạo, phát huy nguồn trí tuệ tiềm ẩn của ngời học.

characterstics teaching situations, provide their students with effective learning strategies, and
develop their active and creative perception. Modules of Geographycal excercises have shown
much efficiency to learners. Such modules are a combination of modern teaching theory and
practice. It is therefore necessary to have regular intensive training programs of innovvating
teaching methodlogy especially of module based teaching approach for geographical excercises.
Tài liệu tham khảo
[1]. Bộ GD & ĐT (2004), Dự án VIE/98/ 018, Thiết kế mẫu một số mô - đun giáo dục môi trờng
dành cho các lớp tập huấn.
[2]. Nguyễn Ngọc Bảo (1995), Phát triển tính tích cực, tính tự lực của học sinh trong quá trình
học tập, Nxb GD.
[3]. Nguyễn Dợc, Nguyễn Trọng Phúc (2004), Lí luận dạy học Địa lí, Nxb ĐHSP HN.
[4]. Phạm Văn Lâm (1993), Mô- đun hoá nội dung dạy học và quản lý học tập theo học phần
thông tin Khoa học quân sự, Bộ tổng tham mu.
[5]. Mai Xuân San (1997), Rèn luyện kỹ năng Địa lí cho học sinh trờng phổ thông, Nxb GD, HN.
[6]. Đỗ Ngọc Tiến, Phi Công Việt (2004), Tuyển chọn những bài ôn luyện thực hành kỹ năng thi
vào Đại học, Cao Đẳng môn Địa lí, Nxb GD.