BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO
TRƯỜNG ðẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI
***
NGUYỄN THỊ THU NGA NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
TRÊN ðỊA BÀN THÀNH PHỐ BẮC GIANG, TỈNH BẮC GIANG LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Chuyên ngành : KINH TẾ NÔNG NGHIỆP
Mã số : 60.31.10
Người hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN TẤT THẮNG
HÀ NỘI - 2012
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế …………………………
i
LỜI CAM ðOAN
Giang ñã tạo ñiều kiện và hỗ trợ tôi trong quá trình thu thập số liệu.
Cuối cùng, tôi xin bày tỏ sự biết ơn chân thành tới gia ñình, ñồng nghiệp và
bạn bè - những người ñã luôn bên tôi, ñộng viên, giúp ñỡ tôi về vật chất cũng
như tinh thần trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn này.
Hà Nội, ngày tháng năm 2012
Tác giả Nguyễn Thị Thu Nga
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế …………………………
iii
MỤC LỤC
Lời cam ñoan Error! Bookmark not defined.
Lời cảm ơn Error! Bookmark not defined.
Mục lục Error! Bookmark not defined.
Danh mục các từ viết tắt Error! Bookmark not defined.i
Danh mục bảng Error! Bookmark not defined.i
Danh mục hộp ix
Danh mục biểu ñồ Error! Bookmark not defined.
1. ðẶT VẤN ðỀ 1
1.1 Tính cấp thiết của ñề tài 1
1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2
1.2.1 Mục tiêu chung 2
1.2.2 Mục tiêu cụ thể 2
1.3 Câu hỏi nghiên cứu 2
1.4 ðối tượng và phạm vi nghiên cứu 3
1.4.1 ðối tượng nghiên cứu 3
1.4.2 Phạm vi nghiên cứu 3
4.2 Tình hình phát triển của các doanh nghiệp ñiều tra 50
4.2.1 Năng lực của các doanh nghiệp ñược ñiều tra 50
4.2.2 Kết quả và hiệu quả sản xuất kinh doanh của các doanh
nghiệp ñiều tra 56
4.2.3 . Tình hình thị trường của các doang nghiệp ñiều tra 62
4.3 Các yếu tố ảnh hưởng ñến phát triển của các DNNVV 64
4.3.1 Về luật thuế thu nhập doanh nghiệp: 65
4.3.2 Chính sách về nguồn nhân lực: 68
4.3.3 Chính sách tín dụng: 69
4.3.4 Ảnh hưởng của qui mô lao ñộng 74
4.3.5 Ảnh hưởng của qui mô vốn 78
4.4 ðịnh hướng, mục tiêu và giải pháp phát triển DNNVV trên
ñịa bàn thành phố Bắc Giang 80
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế …………………………
v
4.4.1 ðịnh hướng và mục tiêu phát triển DNNVV 80
4.4.2 Giải pháp phát triển DNNVV trên ñịa bàn thành phố Bắc
Giang 82
5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 95
5.1 Kết luận 95
5.2 Kiến nghị 97
5.2.1 ðối với Nhà nước 97
5.2.2 Về phía tỉnh Bắc Giang 97
5.2.3 Về phía thành phố Bắc Giang 97
5.2.4. Về phía doanh nghiệp 98
TÀI LIỆU THAM KHẢO 99
PHỤ LỤC 102
vii
DANH MỤC BẢNG
STT Tên bảng Trang
Bảng 2.1 Tiêu chí xác ñịnh doanh nghiệp nhỏ và vừa của một số nước 8
Bảng 2.2 Tiêu chí xác ñịnh doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam 8
Bảng 3.1: Tình hình ñất ñai của thành phố Bắc Giang 29
Bảng 3.2: Cơ cấu và tốc ñộ phát triển giá trị sản xuất của thành phố Bắc
Giang 30
Bảng 3.3 Một số chỉ tiêu về xã hội của thành phố Bắc Giang 31
Bảng 4.1: Số doanh nghiệp nhỏ và vừa của thành phố Bắc Giang 37
Bảng 4.2: Số lượng lao ñộng của các doanh nghiệp nhỏ và vừa 39
Bảng 4.3: Tình hình thu hút lao ñộng trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa 41
Bảng 4.4: Tình hình vốn kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa 42
Bảng 4.5: Cơ cấu vốn của các DNNVV theo nguồn hình thành 44
Bảng 4.6: Quy mô vốn kinh doanh của các DNNVV năm 2011 45
Bảng 4.7: Giá trị sản xuất và cơ cấu giá trị sản xuất của các doanh nghiệp
nhỏ và vừa ở thành phố Bắc Giang 47
các doanh nghiệp ñiều tra 77
Bảng 4.19: Ảnh hưởng của vốn ñầu tư ñến kết quả và hiệu quả sản xuất
kinh doanh của các doanh nghiệp ñiều tra 79Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế …………………………
ix
DANH MỤC HỘP
STT Tên hộp Trang
Hộp 4.1 Vướng mắc của chúng tôi là thuế thu nhập DN 66
Hộp 4.2 ðiều kiện vay vốn của ngân hàng cần linh ñộng và phù hợp với
ñặc ñiểm từng ngành. 71
Hộp 4.3 Cần hoàn thiện môi trường pháp lý, công khai chính sách thương
mại trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. 73 Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế …………………………
x
DANH MỤC BIỂU ðỒ
STT Tên biểu ñồ Trang
4.1 Cơ cấu giá trị sản xuất của các DNNVV theo loại hình 48
4.2 Cơ cấu giá trị sản xuất của các DNNVV theo lĩnh vực 48
quyết việc việc làm mới, góp phần ổn ñịnh trị an xã hội, cải thiện và ña dạng
hóa các nguồn thu nhập cho dân cư. Như vậy, việc phát triển DNNVV Bắc
Giang không những ñã ñóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế của tỉnh
mà còn tạo ra sự ổn ñịnh về mặt xã hội thông qua việc tạo việc làm cho lao
ñộng trong tỉnh, giảm khoảng cách giàu nghèo và tệ nạn xã hội.
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế …………………………
2
Tuy nhiên, trong ñiều kiện kinh tế thế giới ñang suy thoái, nền kinh tế
trong nước gặp nhiều khó khăn thì chúng ta ñều nhận thấy vai trò quan trọng
của DNVVN trong việc tạo ra việc làm, duy trì tính năng ñộng của thị trường
lao ñộng, hay thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các ñịa phương và các quốc
gia. Các DNNVV ở tỉnh Bắc Giang ñang ñương ñầu với những tồn tại như
năng lực quản lý kém, công nghệ lạc hậu, ít vốn, sức cạnh tranh sản phẩm của
doanh nghiệp còn thấp, v.v …. Các vấn ñề này không chỉ ñơn thuần là bài
toán ñối với các DNNVV mà còn là sự quan tâm của toàn xã hội. Có nhiều
câu hỏi ñang ñược các nhà hoạch hoạch ñịnh chính sách, các nhà nghiên cứu
ñi tìm lời giải cho việc thúc ñẩy phát triển loại hình doanh nghiệp nhỏ và vừa
không chỉ ñáp ứng cho hiện tại mà cả trong tương lai ñể Việt Nam tiến tới là
một nước công nghiệp vào năm 2020.
Sự phát triển của DNNVV ở thành phố Bắc Giang chưa tương xứng với
ñiều kiện và tiềm năng hiện có, nhiều doanh nghiệp hoạt ñộng kinh doanh
không có lãi, thậm chí một số doanh nghiệp còn bị thua lỗ, phá sản. Việc tìm
ra phương hướng và biện pháp nhằm thúc ñẩy sự phát triển của các DNNVV
là việc làm cấp thiết và có ý nghĩa to lớn ñối với DNNVV trên ñịa bàn thành
phố Bắc Giang nói riêng, của tỉnh Bắc Giang nói chung. Xuất phát từ thực
trạng trên, tôi ñã chọn ñề tài "Nghiên cứu phát triển doanh nghiệp nhỏ và
vừa trên ñịa bàn thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang".
1.2 Mục tiêu nghiên cứu
1.4.2 Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung:
Tập trung nghiên cứu, ñánh giá thực trạng phát triền DNNVV trên ñịa
bàn thành phố Bắc Giang.
- Về không gian
Là DNNVV ñang hoạt ñộng trên ñịa bàn thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc
Giang.
- Về thời gian
Nghiên cứu hoạt ñộng của các DNNVV từ năm 2009 ñến 2011; Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế …………………………
4
2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2.1 Cơ sở lý luận
2.1.1 Một số khái niệm
2.1.1.1. Khái niệm về phát triển?
- Phát triển là xu hướng tự nhiên, ñồng thời là quyền của mỗi cá nhân,
mỗi cộng ñồng hay mỗi quốc gia.
- Phát triển là tạo ñiều kiện cho con người sinh sống bất kỳ nơi ñâu trong
một quốc gia hay trên cả hành tinh ñều ñược trường thọ, ñều ñược thỏa mãn
các nhu cầu sống, ñều có mức tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ tốt mà không phải
lao ñộng quá cực nhọc, ñều có trình ñộ học vấn cao, ñều ñược hưởng những
thành tựu về văn hóa và tinh thần, ñều có ñủ tài nguyên cho một cuộc sống
sung túc, ñều ñược sống trong một môi trường trong lành, ñều ñược hưởng
quyền cơ bản của con người và ñược ñảm bảo an ninh, an toàn, không có bạo
bảo ñảm tăng trưởng bền vững.
+ Tăng trưởng kinh tế phải ñi ñôi với công bằng xã hội, tạo ñiều kiện cho
mọi người có cơ hội ngang nhau trong ñóng góp và hưởng thụ kết quả của
tăng trưởng kinh tế.
+ Chất lượng sản phẩm ngày càng cao, phù hợp với sự biến ñổi nhu cầu
của con người và xã hội, bảo vệ môi trường sinh thái.
Như vậy, phát triển kinh tế có nội dung và ý nghĩa khá toàn diện, là mục tiêu
và ước vọng của các dân tộc trong mọi thời ñại. Phát triển kinh tế bao hàm trong
nó mối quan hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội. Tăng
trưởng và phát triển kinh tế là ñiều kiện tiên quyết và cơ bản ñể giải quyết công
bằng xã hội. Công bằng xã hội vừa là mục tiêu phấn ñấu của nhân loại, vừa là
ñộng lực quan trọng của sự phát triển. Mức ñộ công bằng xã hội càng cao thì trình
ñộ phát triển, trình ñộ văn minh của xã hội càng có cơ sở bền vững.
2.1.1.3. Doanh nghiệp nhỏ và vừa
- Khái niệm về doanh nghiệp:
+ Theo D.Lauke - Alaillat: “ Doanh nghiệp là một ñơn vị sản xuất và
là một ñơn vị phân phối Doanh nghiệp là một hệ thống mở có mục tiêu
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế …………………………
6
quản lư. Doanh nghiệp hướng theo mục tiêu (lợi nhuận, hùng mạnh, vĩnh cửu)
tự tổ chức ñể ñạt ñược ñiều ñó, tự tạo cho mnh cơ cấu thực hiện, ñiều hành và
kiểm tra ”.
+ GS.TS Ngô ðình Giao cho rằng: “ Doanh nghiệp là một ñơn vị
kinh doanh hàng hoá, dịch vụ theo nhu cầu thị trường và xă hội ñể ñạt ñược
lợi nhuận tối ña, ñạt hiệu quả kinh tế và xă hội cao nhất ”.
+ GS.TS. Nguyễn Ngọc Lâm ñưa ra ñịnh nghĩa: “Doanh nghiệp là
một tổ chức kinh doanh có tư cách pháp nhân, thực hiện hoạt ñộng sản xuất,
cung ứng, trao ñổi hàng hoá, dịch vụ trên thị trường theo nguyên tắc tối ña
thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần; cổ ñông có thể là tổ chức, cá
nhân; số lượng cổ ñông tối thiểu là ba và không hạn chế số lượng tối ña.
- Công ty hợp danh: Công ty hợp danh là DN, trong ñó phải có ít nhất hai
thành viên là chủ sở hữu chung của công ty, cùng nhau kinh doanh dưới một
tên chung gọi là thành viên hợp danh; ngoài các thành viên hợp danh còn có
thể có những thành viên góp vốn.
- Doanh nghiệp tư nhân: Doanh nghiệp tư nhân là DN do một cá nhân
làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt
ñộng của DN (Quốc Cường, 2006).
- Khái niệm DNNVV:
+ Doanh nghiệp nhỏ và vừa là những doanh nghiệp có quy mô nhỏ bé về
mặt vốn, lao ñộng hay doanh thu. Doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể chia thành
ba loại căn cứ vào quy mô ñó là doanh nghiệp siêu nhỏ (micro), doanh nghiệp
nhỏ và doanh nghiệp vừa.
Ở Việt Nam, theo Nghị ñịnh số 56/2009/Nð-CP ngày 30/6/2009 của
Chính phủ, qui ñịnh số lượng lao ñộng trung bình hàng năm từ 10 người trở
xuống ñược coi là doanh nghiệp siêu nhỏ, từ 10 ñến dưới 200 người lao ñộng
ñược coi là Doanh nghiệp nhỏ và từ 200 ñến 300 người lao ñộng thì ñược coi
là Doanh nghiệp vừa.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ là phạm trù phản ánh ñộ lớn của
doanh nghiệp, mà còn là một phạm trù bao hàm nội dung tổng hợp về kinh tế,
tổ chức sản xuất, quản lý, tiến bộ khoa học công nghệ.
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế …………………………
8
Bảng 2.1 Tiêu chí xác ñịnh doanh nghiệp nhỏ và vừa của một số nước
Tên nước Loại DNNVV Số lao ñộng Vốn / doanh thu
Australia
Nguồn: Hoàng Thu Hà, 2001
Bảng 2.2 Tiêu chí xác ñịnh doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam
TT
Lĩnh vực tham gia
Loại hình DN
Số lao
ñộng
(người)
T
ổng nguồn
vốn(tỷ
ñồng)
1
Nông, lâm nghiệp
và thuỷ sản
Doanh nghiệp siêu nhỏ
Doanh nghiệp nhỏ
Doanh nghiệp vừa
<10
10-200
200-300
-
< 20
20-100
2
Công nghiệp và
DNNVV có nêu ñịnh nghĩa “ Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh ñã
ñăng ký kinh doanh theo quy ñịnh pháp luật, ñược chia thành ba cấp: siêu nhỏ,
nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương ñương tổng tài sản
ñược xác ñịnh trong bảng cân ñối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao ñộng
bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên) (Chính phủ, 2009).
+ Nội dung phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa:
Phát triển DNNVV có thể hiểu là một quá trình lớn lên (tăng lên) về mọi
mặt của DN trong một thời gian nhất ñịnh (Phạm Văn Hồng, 2007). Trong ñó
bao gồm cả sự tăng thêm về quy mô sản lượng (tăng trưởng) và sự tiến bộ về
cơ cấu kinh tế.
Các nội dung phát triển DNNVV ñó là:
Thứ nhất, số lượng, quy mô DNNVV;
Thứ hai, Lao ñộng trong các DNNVV;
Thứ ba, Tình hình vốn kinh doanh của các DNNVV;
Thứ tư, Giá trị sản xuất và cơ cấu của các DNNVV.
Mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp ñồng thuận với mục tiêu xã hội
mà Chính Phủ quan tâm, lồng ghép nhiệm vụ kinh tế với xã hội bằng các ñơn
ñặt hàng của Chính phủ.
Hoạt ñộng trợ giúp của Nhà nước chuyển hẳn từ hỗ trợ trực tiếp sang hỗ
trợ gián tiếp. DNNVV tự phát huy nội lực vượt qua rào cản, tận dụng các cơ
hội từ môi trường kinh doanh và hỗ trợ gián tiếp của nhà nước.
Gắn hoạt ñộng kinh doanh bảo ñảm trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ môi
trường hiện tại và tương lai. Yếu tố môi trường sẽ ngày càng trở nên thách
thức ñối với DNNVV bởi sự phát triển bền vững cũng như kiểm soát nghiêm
ngặt của các nhà nhập khẩu, tiêu dùng và pháp luật. Vì không bảo ñảm môi
trường, sản phẩm có thể bị tẩy chay.
Nâng cao nhận thức của các cấp chính quyền về vị trí, vai trò của
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế …………………………
10
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế …………………………
11
2.1.2.2. Vai trò
- Là khu vực thu hút tích cực và có khả năng huy ñộng các nguồn vốn,
khai thác các nguồn lực sẵn có trong dân cư, nguồn lực của xã hội cho ñầu tư
phát triển;
- ðóng góp vào việc tăng trưởng kinh tế và tăng giá trị xuất khẩu của cả
nước, làm tăng GDP;
- Góp phần ñáp ứng nhu cầu về hàng tiêu dùng cho xã hội, sản xuất các
sản phẩm hàng công nghiệp, thủ công mỹ nghệ và duy trì, phát huy ngành
nghề truyền thống;
- Góp phần giải quyết việc làm, giảm tỉ lệ thất nghiệp, tăng thu nhập,
thực hiện Chiến lược xóa ñói giảm nghèo;
- Góp phần thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp
hóa, hiện ñại hóa;
- Tạo cơ sở hình thành các doanh nghiệp lớn, là bộ phận cần thiết trong
quá trình liên kết sản xuất của các doanh nghiệp lớn, tập ñoàn lớn;
- Tạo ñiều kiện phát triển các tài năng kinh doanh, góp phần ñào tạo, bồi
dưỡng doanh nhân - nguồn nhân lực quan trọng cho phát triển kinh tế- xã hội.
Sự phát triển của các DNNVV có tác dụng ñào tạo, chọn lọc và thử thách ñội
ngũ doanh nhân. Sự ra ñời của các DNNVV làm xuất hiện rất nhiều tài năng
trong kinh doanh, ñó là các doanh nhân thành ñạt biết cách làm giàu cho bản
thân mình và xã hội. (Bộ kế hoạch và ðầu tư, 2003).
2.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
* Về vốn kinh doanh
Vốn là nhân tố, là nguồn lực quan trọng ñối với sự ra ñời và phát triển
DNNVV ở Việt Nam. Nguồn vốn ñối với các DNNVV chủ yếu là vốn tự có và
vốn vay từ ngân hàng, bạn bè, người thân trong gia ñình… Thiếu vốn và khó
không ổn ñịnh. Mặc dù mức thu nhập này cao hơn so với làm nông nghiệp
nhưng vẫn thấp hơn so với các doanh nghiệp lớn. Ngoài ra lao ñộng vẫn chưa
ñược hưởng các chế ñộ, chính sách về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, nghỉ chế
ñộ…
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế …………………………
13
* Về công nghệ
Trình ñộ kỹ thuật và công nghệ sản xuất trong các DNNVV là nhân tố
ảnh hưởng trực tiếp ñến năng suất lao ñộng, chất lượng sản phẩm, ñến năng
lực cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường và quyết ñịnh ñến sự tồn tại của
doanh nghiệp. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế thế giới, các DNNVV muốn
tồn tại và phát triển, mở rộng thị trường trong nước và thế giới thì không thể
không ñổi mới trang thiết bị, áp dụng tiến bộ khoa học và công nghệ cao vào
sản xuất. Tuy nhiên vẫn còn một số yếu tố ñang hạn chế việc tiếp cận với
khoa học công nghệ hiện ñại của các doanh nghiệp:
+ Một trong những thách thức ñó là thiếu các nguồn tài chính cho giáo
dục và ñào tạo ñể có thể tạo ñiều kiện cho các sinh viên và công nhân Việt
Nam tiếp thu công nghệ mới. Bởi vậy kinh phí dành cho giáo dục phổ thông
và hướng nghiệp ở ta còn thấp hơn một số nước trong khu vực.
+ Các doanh nghiệp còn thiếu sự tiếp cận cần thiết với thị trường vốn
trong và ngoài nước và với các khoản tín dụng trung và dài hạn ñể ñầu tư mua
sắm thiết bị mới, công nghệ, kinh nghiệm chuyên môn và ñào tạo công nhân
+ Việc khắc phục những trở ngại và cản trở ñối với việc chuyển giao công
nghệ còn tồn tại trong khuôn khổ chính sách và pháp luật hiện hành của Việt
Nam cần ñược thực hiện sớm như: Các quy ñịnh hạn chế rất nghiêm ngặt trong
Luật Dân sự về các hợp ñồng chuyển giao công nghệ ñã ngăn cản tất cả các công
nghệ cao mà Việt Nam ñang cần; Việc quy ñịnh chuyển giao công nghệ phải do
Bộ Khoa học công nghệ và Môi trường phê duyệt cho từng trường hợp (việc phê
chuyển giao công nghệ từ nước ngoài nhiều khi không có lợi cho doanh
nghiệp Việt Nam. Mối liên hệ giữa doanh nghiệp lớn và DNNVV cũng như
các DNNVV với nhau trong chuyển giao công nghệ còn yếu. Ngoài các
chính sách vĩ mô về công nghệ vẫn còn mâu thuẫn với nhau.
- Chính sách lãi suất và tín dụng của các ngân hàng: Cùng với chính sách
ñất ñai và chính sách khoa học công nghệ, chính sách tài chính tín dụng là
một chính sách quan trọng ñối với sự phát triển của các DNNVV. Hiện nay
các thủ tục vay tín dụng của các ngân hàng nhìn chung còn quá phức tạp.
Copyright: Tài liệu đại học ©