BÀI 3: ĐIỀU HÒA HOẠT
BÀI 3: ĐIỀU HÒA HOẠT
ĐỘNG CỦA GEN
ĐỘNG CỦA GEN
11/06/14 1
BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ SINH HỌC 12
I. KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU HÒA HOẠT
ĐỘNG GEN
11/06/14 2
Ở động vật có vú các gen tổng hợp các prôtêin có trong sữa chỉ
hoạt động ở cá thể cái và vào thời điểm con mẹ sắp sinh và nuôi
con bằng sữa.
I. KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU HÒA HOẠT
ĐỘNG GEN
1. Khái niệm điều hòa hoạt động gen:
•
Điều hòa hoạt động của gen là điều hòa lượng
sản phẩm của gen được tạo ra.
•
Ví dụ: Ở vi khuẩn E.coli các gen tổng hợp
những enzyme chuyển hóa đường lactôzơ chỉ
hoạt động khi môi trường có lactôzơ.
11/06/14 3
I. KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU HÒA HOẠT
ĐỘNG GEN
2. Các mức độ điều hòa hoạt động gen:

Đối với sinh vật nhân sơ: chủ yếu ở mức phiên
mã.

Đối với sinh vật nhân thực: Phiên mã, dịch

Ở SINH VẬT NHÂN SƠ
2. Các thành phần cơ bản của opêron:
•
P (vùng khởi động của operon): chứa 1 trật tự
nucleôtit đặc thù, giúp enzim ARN polimeraza nhận
biết mạch mã gốc để tổng hợp mARN, và là điểm khởi
đầu quá trình phiên mã.
11/06/14 7
A
A
B
B
C
C
opêron
opêron
Sơ đồ mô hình cấu trúc của opêron
II. ĐIỀU HÒA HOẠT ĐỘNG CỦA GEN
Ở SINH VẬT NHÂN SƠ
2. Các thành phần cơ bản của opêron:
•
O (vùng vận hành): là trình tự nulêôtit đặc biệt,
tại đó prôtêin ức chế có thể liên kết làm ngăn cản
sự phiên mã.
11/06/14 8
A
A
B
B
C

Sơ đồ mô hình cấu trúc của opêron
Tại sao gen điều hòa R
không có vùng O – vùng
vận hành giống vùng
gen cấu trúc của
Opêrôn?
Tại sao gen điều hòa R
không có vùng O – vùng
vận hành giống vùng
gen cấu trúc của
Opêrôn?
II. ĐIỀU HÒA HOẠT ĐỘNG CỦA GEN
Ở SINH VẬT NHÂN SƠ
3. Opêron Lac:
11/06/14 11
Quan sát hình cấu trúc của Opêron Lac, cho biết opêron Lac
có điểm nào khác so với cấu trúc chung của một opêron?
Quan sát hình cấu trúc của Opêron Lac, cho biết opêron Lac
có điểm nào khác so với cấu trúc chung của một opêron?
II. ĐIỀU HÒA HOẠT ĐỘNG CỦA GEN
Ở SINH VẬT NHÂN SƠ
3. Opêron Lac:
•
P (vùng khởi động của operon):
•
-O (vùng vận hành):
•
-Z, Y, A: Các gen cấu trúc quy định tổng hợp các enzim tham
gia vào các phản ứng phân giải đường lactose có trong môi
trường để cung cấp năng lượng cho tế bào.

Lactôzơ + prôtêin ức chế  thay đổi cấu hình
prôtêin ức chế không liên kết được với vùng
vận hành ARN pôlimeraza liên kết với vùng
khởi động mARN (gen Z, Y, A) enzym phân
giải lactôzơ.
Cấu trúc nào không thuộc thành phần của
opêron nhưng có vai trò quyết định sự hoạt
động của opêron?
Gen cấu trúc
A
Gen vận hành
B
Gen điều hòa
C
Gen khởi động
D
15
Củng Cố

Theo mô hình opêron Lac, vì sao prôtêin
ức chế mất tác dụng?
Vì nó bị phân hủy khi có lactôzơ.
A
Vì lactôzơ làm mất cấu hình không gian của nó.
B
Vì gen điều hòa (R) bị khóa.
C
Vì nó không được tổng hợp ra nữa.
D
16