ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH TRẦN CƢƠNG
GIẢI PHÁP CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ THEO HƯỚNG
CNH - HĐH TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐỒNG HỶ - TỈNH THÁI NGUYÊN
LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ
Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp Thái Nguyên, 2012
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung
thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Mọi thông tin trích dẫn trong
luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc.
Thái Nguyên, ngày 22 tháng 09 năm 2012
Tác giả luận văn Trần Cƣơng
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
ii
LỜI CẢM ƠN
Sau một thời gian học tập và nghiên cứu, đến nay tôi đã hoàn thành luận văn
thạc sỹ Kinh tế nông nghiệp với đề tài: “Giải pháp chuyển dịch cơ cấu ngành kinh
tế theo hướng CNH –HĐH trên địa bàn huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên”.
Trước tiên, tôi xin chân thành cảm ơn cô giáo TS. Nguyễn Thị Hồng Nhung
đã tận tình hướng dẫn, truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm cho tôi trong suốt quá
trình thực hiện luận văn tốt nghiệp này.
Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng cảm ơn đến các quý thầy cô giáo, đặc biệt là
các thầy cô giáo trong khoa, Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh Thái
Nguyên, những người đã dạy bảo, giúp đỡ truyền đạt kiến thức quý báu cho tôi
trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu
Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến ban lãnh đạo huyện Đồng Hỷ, các phòng,
ban, ngành và đặc biệt là phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Đồng
Hỷ, phòng thống kê huyện Đồng Hỷ, Cục Thống kê Thái Nguyên đã cung cấp
những số liệu cần thiết giúp đỡ tôi trong thời gian nghiên cứu tại địa bàn
Sau cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới lãnh đạo Khoa Kinh tế & Phát
triển nông thôn, các đồng nghiệp, gia đình, bạn bè đã giúp đỡ, động viên, khích lệ
1.1.1. Cơ sở lý luận về cơ cấu kinh tế và cơ cấu ngành kinh tế 5
1.1.2. Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 12
1.2. Cơ sở thực tiễn 25
1.2.2. Tình hình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Việt Nam 29
1.2.3. Kinh nghiệm rút ra cho quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
của Đồng Hỷ 35
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
iv
CHƢƠNG 2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 37
2.1. Phương pháp nghiên cứu 37
2.1.1. Cơ sở phương pháp luận 37
2.1.2. Câu hỏi nghiên cứu 37
2.1.3. Phương pháp thu thập thông tin 37
2.1.4. Phương pháp tổng hợp thông tin 38
2.1.5. Phương pháp phân tích thông tin 38
2.2. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu 39
CHƢƠNG 3. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU
NGÀNH KINH TẾ CỦA HUYỆN ĐỒNG HỶ 42
3.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của huyện Đồng Hỷ 42
3.1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên 42
3.1.2. Đặc điểm điều kiện kinh tế xã hội 45
3.1.3. Một số nhận xét 49
3.2. Phân tích tình hình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của huyện Đồng Hỷ 51
3.2.1. Thực trạng cơ cấu ngành kinh tế huyện Đồng Hỷ 51
3.2.2. Tình hình chuyển dịch cơ cấu ngành trong khu vực nông nghiệp 52
3.2.3. Tình hình chuyển dịch cơ cấu ngành trong khu vực công nghiệp 65
3.2.4. Tình hình chuyển dịch cơ cấu ngành trong khu vực dịch vụ 72
3.3. Đánh giá chung 78
3.3.1. Những thành tựu đã đạt được 78
3.3.2. Những hạn chế, tồn tại cần khắc phục 84
CN
Công nghiệp
CNH - HĐH
Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa
CSHT
Cơ sở hạ tầng
DV
Dịch vụ
ĐTH
Đô thị hóa
GDP
Tổng sản phẩm quốc nội
GTSX
Giá trị sản xuất
GDTX
Giáo dục thường xuyên
HTX
Hợp tác xã
NXB
Nhà xuất bản
NN
Nông nghiệp
TDTT
Thê dục thể thao
THCS
Trung học cơ sở
THPT
Trung học phổ thông
TT
Thị trấn
Bảng 3.7: Hiện trạng khách du lịch đến Đồng Hỷ 76Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
viii
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ
Trang
Biểu đồ 3.1: Tỷ trọng các ngành kinh tế năm 2008 và 2011 51
Biểu đồ 3.2: Cơ cấu ngành nông nghiệp năm 2008 và 2011 53
Biểu đồ 3.3: Tỷ trọng của cây chè và lúa trong ngành trồng trọt 2008 và 2011 55
Biểu đồ 3.4: Cơ cấu ngành chăn nuôi của huyện năm 2008 và 2011 59
Biểu đồ 3.5: Tăng giảm số lượng đàm gia súc gia cầm 59
Biểu đồ 3.6: Tốc độ gia tăng giá trị ngành dịch vụ giai đoạn 2008 – 2011 61
Biểu đồ 3.7: Giá trị sản xuất ngành Lâm nghiệp, Thủy sản giai đoạn 2008 – 2011 63
Biểu đồ 3.8: Tỷ trọng các phân ngành trong ngành lâm nghiệp năm 2008 và 2011 64
Biểu đồ 3.9: Tỷ trọng các loại thủy sản khai thác năm 2008 và 2011 65
Biểu đồ 3.10: Tỷ trọng các phân ngành trong ngành công nghiệp 2008 -2011 67
Biểu đồ 3.11: Tỷ trọng các phân ngành trong ngành công nghiệp khai thác 2008 - 2011 68
triển muộn, CNH mới ở chặng đầu, nền kinh tế vẫn chuyển dịch theo hướng nông
nghiệp. Để phấn đấu nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp vào năm 2020 vấn
đề được đặt ra là chúng ta cần phải nghiên cứu một cánh toàn diện những tác động
xu thế mới để đưa ra những quyết định về lựa chọn các bước đi thích hợp, phù hợp
với yêu cầu phát triển kinh tế xã hội trong thời kỳ mới là vấn đề lớn cấp bách cả ở
lý luận và thực tiễn ở phạm vi quốc gia, từng ngành và ở từng địa phương.
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế, Đồng Hỷ đã có những bước chuyển dịch cơ
cấu ngành kinh tế theo xu hướng chung của toàn tỉnh là đa dạng hóa sản xuất, phát
triển nông nghiệp toàn diện để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng tăng lên của xã hội và
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
2
phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp như công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp,
dịch vụ để rút bớt lao động ra khỏi nông nghiệp, từ đó giảm dần tỷ trọng ngành
nông nghiệp và tăng dần tỷ trọng ngành công nghiệp, xây dựng, dịch vụ, rút ngắn
khoảng cách giữa nông thôn và thành thị, chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế theo
hướng CNH – HĐH nông nghiệp nông thôn, phát triển bền vững và bảo vệ môi
trường.
Thực hiện Nghị quyết số 09/2000/NQ-CP về chuyển dịch cơ cấu kinh tế,
trong những năm qua cơ cấu các ngành kinh tế trên địa bàn huyện đã có nhiều
chuyển biến mang tính tích cực, khởi sắc hơn. Ngày càng nhiều những ngành nghề
mới được hình thành, củng cố, phát triển góp phần tạo thêm nhiều việc làm cho lao
động trong huyện và đưa huyện trở thành một trong những trung tâm kinh tế văn
hóa lớn của tỉnh Thái Nguyên. Các ứng dụng khoa học kỹ thuật đưa được nhiều
giống cây trồng và vật nuôi vào sản xuất giúp tạo việc làm, gia tăng thu nhập cho
người dân trên địa bàn huyện. Kết cấu hạ tầng, nhất là hệ thống giao thông thủy lợi,
điện, trường học, trạm y tế… được đầu tư theo hướng kiên cố hóa. Định hướng và
khả năng phát triển dần tập trung vào các ngành chính như: Chế biến bảo quản
nông, lâm, thuỷ sản; Ngành sản xuất thủ công mỹ nghệ và chế biến gỗ; Ngành các
sản phẩm cơ khí nhỏ; Xử lý, chế biến nguyên liệu phục vụ ngành nghề nông thôn.
Tuy nhiên do nhiều khó khăn còn tồn tại như sự thiếu đầu tư về cơ sở hạ
- Đưa ra một số định hướng cho quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
trên địa bàn huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên
- Đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu
ngành kinh tế trên địa bàn huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên trong những năm tiếp
theo.
3. Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu, phân tích, đánh giá tình hình chuyển dịch cơ cấu
các ngành kinh tế trên địa bàn huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên
3.2. Phạm vi nghiên cứu
3.2.1 Giới hạn phạm vi về không gian nghiên cứu
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
4
Phạm vi nghiên cứu của luận văn là địa bàn huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái
Nguyên
3.2.2 Giới hạn phạm vi về thời gian nghiên cứu
Luận văn tập trung nghiên cứu quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
của Đồng Hỷ giai đoạn 2008-2011, một số số liệu năm 2012.
3.2.3 Giới hạn phạm vi về nội dung nghiên cứu
Luận văn được giới hạn trong phạm vi phân tích tình hình chuyển dịch cơ cấu
ngành kinh tế trên địa bàn huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên, định hướng cho sự
chuyển dịch cơ cấu ngành và đề xuất một số giải pháp cơ bản giúp đẩy nhanh quá
trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế theo hướng CNH – HĐH
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Đề tài là công trình khoa học có ý nghĩa lý luận và thực tiễn, là căn cứ tin cậy
giúp lãnh đạo huyện Đồng Hỷ tham khảo trong quá trình ra quyết định xây dựng
quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của huyện theo định hướng CNH –
HĐH sao cho phù hợp với nhịp độ phát triển chung của tỉnh Thái Nguyên, từ đó
góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân trên địa bàn huyện.
5. Bố cục của đề tài
là phạm trù kinh tế, là nền tảng của cơ cấu xã hội và chế độ xã hội. (GS. TS Chu
Văn Cấp, 2009)
Một cách tiếp cận khác thì cho rằng: “Cơ cấu của nền kinh tế quốc dân là
tổng thể những mối quan hệ về chất lượng và số lượng giữa các bộ phận cấu thành
đó trong một thời gian và trong những điều kiện kinh tế - xã hội nhất định”. (Vũ
Tuấn Anh, 1982)
Nhìn chung các cách tiếp cận trên đã phản ánh được mặt bản chất chủ yếu
của cơ cấu kinh tế. Đó là các vấn đề:
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
6
- Tổng thể các nhóm ngành, các yếu tố cấu thành hệ thống kinh tế của một
quốc gia.
- Số lượng và tỷ trọng của các nhóm ngành và của các yếu tố cấu thành hệ
thống kinh tế trong tổng thể nền kinh tế đất nước
- Các mối quan hệ tương tác lẫn nhau giữa các nhóm ngành, các yếu tố …
hướng vào các mục tiêu đã xác định.
1.1.1.2. Đặc trưng của cơ cấu kinh tế
Cơ cấu kinh tế được hình thành một cách khách quan do trình độ phát triển
của lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội.Một cơ cấu kinh tế mới trong
từng thời kỳ bao giờ cũng đứng trước một cơ cấu kinh tế của thời kỳ trước để lại.
Sự khác nhau về điều kiện tự nhiên, hoàn cảnh lịch sử cụ thể, sự hoạt động của các
quy luật kinh tế đặc thù của các phương thức sản xuất sẽ quyết định tính khác biệt
về cơ cấu kinh tế của mỗi vùng, mỗi nước. Do vậy cơ cấu kinh tế phản ánh quy luật
chung của quá trình phát triển,nhưng những biếu hiện cụ thể phải thích ứng với đặc
thù của mỗi nước mỗi vùng về tự nhiên, kinh tế và lịch sử. Không có một mẫu cơ
cấu kinh tế chung cho mọi phương thức sản xuất. Mỗi quốc gia mỗi vùng có thể và
cần thiết phải lựa chọn cho mình một cơ cấu kinh tế phù hợp với mỗi giai đoạn lịch
sử phát triển.
Cơ cấu kinh tế không thể cố định mà phải có sự biến đổi điều chỉnh và
chuyển dịch cho phù hợp với sự biến đổi các điều kiện kinh tế xã hội và tiến bộ
có các cơ cấu quan hệ sản xuất khác nhau.
Ở một số nước, những hình thức sở hữu sở hữu cổ xưa không còn nữa; ở
một số nước khác, do những hoàn cảnh lịch sử khác, sự đan xen của nhiều loại
hình sở hữu cùng tồn tại. Các mối quan hệ này biểu hiện ra bên ngoài bề mặt xã
hội với tư cách là các thành phần kinh tế khác nhau. Do vậy, người ta còn gọi cơ
cấu các quan hệ sản xuất là cơ cấu các thành phần khác nhau của nền kinh tế quốc
dân. Nghiên cứu cơ cấu các quan hệ sản xuất của nền kinh tế quốc dân sẽ cho thấy
các xu hướng vận động của từng loại thành phần kinh tế trong quá trình phát triển
nền sản xuất xã hội.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
8
b. Cơ cấu tái sản xuất xã hội:
Loại cơ cấu này phản ánh mối quan hệ của các bộ phận cấu thành quá trình tái
sản xuất xã hội, bao gồm nhiều yếu tố, nhiều quá trình. Đó là các mối quan hệ của:
- Các yếu tố đầu vào của sản xuất: sức lao động, đối tượng lao động, tư liệu
lao động
- Các khâu trong vòng tuần hoàn: sản xuất, phân phối, trao đổi, tiêu dùng.
Nếu cơ cấu các quan hệ sản xuất phản ánh mặt xã hội, thì cơ cấu tái sản xuất
phản ánh mặt vật chất, kỹ thuật của quá trình hoạt động kinh tế. Và nếu giả định
rằng trong những điều kiện xã hội về cơ bản là như nhau thì cơ cấu tái sản xuất (với
chất lượng và số lượng của các yếu tố sản xuất hay các khâu của chu trình sản xuất)
sẽ quyết định tốc độ tăng trưởng kinh tế.
c. Cơ cấu tổ chức - quản lý nền kinh tế quốc dân:
Loại cơ cấu này phản ánh mối quan hệ của các hình thức tổ chức quản lý cả ở
tầm vĩ mô lẫn vi mô của các hoạt động kinh tế. Nó bao gồm tập hợp các cấp quản lý,
các cơ chế vận hành, các biện pháp tổ chức và quản lý nền kinh tế. Như vậy, đối
tượng của nó trước hết thuộc về bộ môn khoa học quản lý kinh tế. Nghiên cứu cơ cấu
tổ chức - quản lý nền kinh tế thường thông qua các chỉ tiêu tổng hợp để vạch ra một
hệ thống tổ chức và quản lý kinh tế một cách hợp lý cho mỗi giai đoạn phát triển.
d. Cơ cấu vùng - lãnh thổ.
e. Cơ cấu thành phần kinh tế
Nếu như phân công lao động sản xuất đã là cơ sở hình thành cơ cấu ngành và
cơ cấu lãnh thổ - vùng, thì chế độ sở hữu là cơ sở hình thành cơ cấu thành phần kinh
tế. Cơ cấu thành phần kinh tế cũng là nhân tố tác động đến cơ cấu ngành kinh tế và
cơ cấu vùng - lãnh thổ. Sự tác động đó là biểu hiện sinh động của mối quan hệ giữa
các loại cơ cấu trong nền kinh tế. Loại cơ cấu này phản ánh các mối quan hệ giữa
con người trong quá trình sản xuất trong đó nổi bật lên hàng đầu là quan hệ sở hữu
đối với các tư liệu sản xuất. Mô hình chung về số lượng thành phần kinh tế trong
nền kinh tế các nước bao gồm: kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân,
kinh tế hỗn hợp. Tỷ lệ giữa các thành phần kinh tế này thường không giống nhau.
Điều này tạo ra tính đặc thù trong chiến lược phát triển kinh tế của mỗi quốc gia
cũng như trong mỗi giai đoạn phát triển của từng quốc gia.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
10
f. Cơ cấu công nghệ sản xuất
Phản ánh số lượng và tỷ lệ các loại công nghệ đang và sẽ sử dụng trong nền
kinh tế. Một nền kinh tế thường sử dụng những loại công nghệ khác nhau: công
nghệ kém hiện đại, công nghệ hiện đại, công nghệ tiên tiến, công nghệ sử dụng
nhiều lao động, sử dụng ít lao động, công nghệ sạch, công nghệ gây ô nhiễm. Vai
trò, vị trí quan hệ tương hỗ và tỷ lệ giữa các loại công nghệ nói trên trong quá trình
phát triển nền kinh tế tạo thành cơ cấu công nghệ của nền kinh tế đó.
g. Cơ cấu xuất nhập khẩu
Đó là loại cơ cấu phản ánh mối quan hệ về số lượng và chất lượng giữa xuất
khẩu và nhập khẩu hàng hoá, dịch vụ của nền kinh tế. Ngày nay xu hướng hội nhập
để phát triển, không còn tồn tại nền kinh tế tự cung tự cấp trong phạm vi một quốc
gia mà mọi nền kinh tế đều có sự trao đổi lẫn nhau để phát huy cao nhất lợi thế so
sánh, cũng như khắc phục những điểm yếu trong quá trình phát triển. Bởi vậy cơ
cấu xuất nhập khẩu được xem như là tất yếu khách quan của mọi nền kinh tế. Theo
tiến trình chung có tính quy luật mà mỗi nước phải trải qua trong quá trình chuyển
đổi loại cơ cấu này là đi từ nhập khẩu chiếm tỷ trọng cao, tiếp theo sản xuất thay thế
Cơ cấu dựa theo phương thức, công nghệ sản xuất gồm hai nhóm ngành:
Nông nghiệp và phi nông nghiệp. Khi nhóm ngành phi nông nghiệp càng
phát triển và chiếm tỷ trọng càng lớn thì nền kinh tế càng phát triển ở trình độ cao.
Nhóm ngành nông nghiệp gồm các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp;
nhóm ngành phi nông nghiệp gồm các ngành công nghiệp, xây dựng và dịch vụ.
Cơ cấu theo nhóm ngành dựa vào tính chất sản phẩm cuối cùng:
Nhóm ngành sản xuất sản phẩm vật chất và nhóm ngành sản xuất sản phẩm
dịch vụ (phi vật chất). Việc phân chia cơ cấu kinh tế theo hai nhóm ngành này nhằm
nghiên cứu về tỷ trọng đóng góp GDP và mức độ hài hoà giữa các ngành trong nền
kinh tế quốc dân. Sự hài hoà giữa hai khối ngành này là cần thiết, động lực tăng
trưởng và phát triển kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Xét từ giác độ kinh tế
học phát triển thì các ngành sản xuất ra các sản phẩm vật chất và các ngành sản xuất
sản phẩm dịch vụ có quan hệ khăng khít với nhau theo một tương quan nhất định.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
12
Đặc trưng tiêu biểu nhất là các ngành dịch vụ phải tăng nhanh hơn các ngành sản
xuất vật chất.
Khi xem xét cơ cấu ngành kinh tế, chúng ta cũng phải chú ý đến tỷ trọng hay
mức đóng góp của các sản phẩm chủ lực cho nền kinh tế, cũng như của các sản
phẩm chứa hàm lượng công nghệ cao. Tính hợp lý trong nội bộ của các ngành và cơ
cấu ngành kinh tế sẽ bảo đảm tính hiệu quả cho sự phát triển nền kinh tế. Cơ cấu
giữa hai nhóm ngành sản xuất vật chất và ngành sản xuất các sản phẩm dịch vụ cần
được nghiên cứu toàn diện, đầy đủ quan hệ giữa các thành phần tạo cho nền kinh tế
có sức mạnh tổng hợp, phát triển cân đối, hài hoà giữa các mặt, giữa đầu vào và đầu
ra. (Bùi Tất Thắng, 1997, 2006)
1.1.1.4. Vai trò của cơ cấu kinh tế trong quá trình phát triển kinh tế
Cơ cấu kinh tế là nhân tố cơ bản quyết định sự tồn tại, phát triển kinh tế các
nước. Một nền kinh tế muốn tăng trưởng phát triển thì phải hợp lý, tiên tiến, đáp
ứng nhu cầu đặt ra của thời đại không một nền kinh tế nào chỉ dựa vào nông nghiệp,
công nghiệp hay dịch vụ. Cơ cấu kinh tế hợp lý cho phép khai thông tạo động lực
- Khu vực III: Dịch vụ
Trong quá trình hoạt động sản xuất, các ngành có mối quan hệ tác động qua
lại, thúc đẩy lẫn nhau cùng phát triển. Quan hệ giữa công nghiệp và nông nghiệp là
mối quan hệ truyền thống xuyên suốt mọi giai đoạn phát triển xã hội. Nông nghiệp
cần máy móc, thiết bị, phân bón, hoá chất…tiêu thụ đầu ra từ công nghiệp. Ngược
lại nông nghiệp lại cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến, thực phẩm cho
nhân công, là thị trường lớn tiêu thụ sản phẩm công nghiệp. Nhưng để sản phẩm
của hai ngành này đi vào tiêu dùng cho sản xuất và đời sống thì phải qua quá trình
phân phối và trao đổi. Những chức năng đó do hoạt động đảm nhận. Không có sản
phẩm hàng hoá thì không có cơ sở cho hoạt động dịch vụ tồn tại. Sản xuất hàng hoá
càng phát triển, đời sống nhân dân càng nâng cao thì nhu cầu dịch vụ càng lớn. Như
vậy, sự tác động qua lại giữa các ngành tạo điều kiện thúc đẩy phát triển kinh tế.
1.1.2.2. Xu hướng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
Cơ cấu kinh tế luôn thay đổi theo từng thời kỳ phát triển bởi các yếu tố hợp
thành cơ cấu kinh tế không cố định. Trong nền kinh tế quốc dân cơ cấu kinh tế bao
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
14
gồm nhiều dạng khác nhau như cơ cấu theo quan hệ sản xuất, cơ cấu xuất nhập
khẩu, cơ cấu ngành kinh tế, cơ cấu lãnh thổ và cơ cấu thành phần kinh tế…. Tuy
nhiên trong các dạng cơ cấu trên thì cơ cấu ngành là quan trọng nhất, sự chuyển
dịch của cơ cấu ngành quyết định đến sự chuyển dịch của cơ cấu kinh tế. Ta biết
rằng cơ cấu ngành là khái niệm mang tính chất “động” do dựa vào phân công lao
động xã hội, sự phát triển của khoa học kỹ thuật. Mà chúng lại là những yếu tố
không cố định do đó cơ cấu ngành là khái niệm mang tính chất động. Do đó chuyển
dịch cơ cấu ngành kinh tế cũng cần phải có sự chuyển dịch sao cho phù hợp với sự
phát triển của nền kinh tế. Theo kinh nghiệm của các nước đi trước và căn cứ vào
các quy luật phát triển kinh tế xã hội. Ngày nay, một xu hướng thay đổi kinh tế rõ
ràng trong quá trình phát triển là:
- Khi thu nhập theo đầu người tăng lên thì tỷ trọng của sản phẩm nông nghiệp
trong tổng sản phẩm quốc dân sẽ giảm xuống, tỷ trọng công nghiệp, dịch vụ sẽ tăng
Chuyển dịch cơ cấu ngành giúp các ngành có điều kiện tiếp thu trình độ khoa
học công nghệ, thúc đẩy quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
Mặt khác chuyển dịch cơ cấu ngành sẽ nâng cao tính hiệu quả và mở rộng
quá trình hợp tác kinh tế giữa các vùng trong nước cũng như quốc tế.
Thứ ba, chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tạo ra sự thay đổi trong cơ cấu xã
hội.
Quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế không chỉ có tác động đến thay
đổi cơ cấu dân cư mà còn tạo điều kiện nâng cao trình độ người lao động và mức
sống dân cư, từ đó cũng làm thay đổi cơ cấu tiêu dùng của dân cư.
Trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam, cơ cấu kinh tế
chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ, giảm tỷ trọng nông
nghiệp. Việc phát triển mạnh các ngành công nghiệp sử dụng nhiều lao động như
dệt may, da giày, điện, điện tử đã thu hút một lực lượng lớn lao động từ khu vực
nông nghiệp và nông thôn. Bên cạnh đó, mức thu nhập của dân cư ở khu vực thành
thị thường cao hơn ở nông thôn dẫn tới một bộ phận dân cư di chuyển từ nông thôn
ra thành thị làm thay đổi cơ cấu dân cư. (Ngô Đình Giao, 1998)
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
Copyright: Tài liệu đại học ©