Mở đầu
Khi mới sinh ra, chúng ta ai cũng như một tờ giấy trắng, chưa bị những yếu
tố xung quanh tác động, ảnh hưởng. Vì vậy, Khổng Tử đã từng có câu nói: “ Nhân
chi sơ tính bản thiện”. Sau này, khi chúng ta lớn lên, mỗi người ở trong một môi
trường, một hoàn cảnh sống khác nhau thì sẽ có một tâm lý khác nhau, một cách sử
xự khác nhau. Sự khác nhau đó do ý thức con người tạo nên. Trong hoàn cảnh
khác nhau đó, con người cũng sẽ có tâm tính riêng biệt. Nhà triết gia Hôn- Bách
(1723-1789) cho rằng: “Con người khi mới được sinh ra vốn không thiện cũng
không ác. Thiện hay ác là do hoàn cảnh tạo nên”. Câu nói của ông có tính đúng
đắn như thế nào và có ý nghĩa ra sao đối với việc rèn luyện nhân cách sinh viên,
chúng ta sẽ cùng tiếp cận dưới góc độ tâm lý học.
Giải quyết vấn đề
1. Khái quát về câu nói của Hôn- Bách về nhân cách con người
Hôn Bách đã khẳng định điều này từ thế kỷ XVIII. Đến nay, nó vẫn có những
ý nghĩa, những giá trị to lớn. Về mặt tâm lý, câu nói của Hôn Bách đề cập đến
nhân cách, cụ thể là những nhân tố hoàn cảnh, yếu tố bên ngoài tác động đến sự
hình thành nhân cách con người. Con người không phải sinh ra đã hoàn thiện, đã
phát triển hoàn chỉnh. Và tâm lý của con người cũng không phải ngoại lệ. Con
người càng trưởng thành thì sự tiếp xúc với xã hội, với môi trường sống càng nhiều
hơn. Và chính vì vậy, họ chịu tác động của môi trường, của các yếu tố tác động từ
bên ngoài.
1
Con người là một khái niệm rất rộng và có nhiều định nghĩa khác nhau. Trong
khoa học xã hội, quan điểm cho rằng: “con người là một thực thể sinh học - xã hội”
được thừa nhận một cách rộng rãi. Như vậy trong con người tồn tại thống nhất hai
yếu tố tự nhiên và xã hội. Dưới góc độ tự nhiên, con người là một tồn tại sinh vật ở
dạng cao nhất của sự tiến hóa vật chất, là sự hoàn chỉnh các yếu tố sinh học mà
nhờ đócon người mới tồn tại được. Những đặc điểm cơ thể của nó là tiền đề vững
chắc, quan trọng trong sự phát triển các chức năng tâm lí cao hơn.
Con người cũng là một tồn tại xã hội. Tai người có khả năng tri giác âm thanh,
con người hình thành ngôn ngữ khi có môi trường ngôn ngữ và nhu cầu giao tiếp

“Thiện hay ác là do hoàn cảnh tạo ra”. Nếu như không phải vậy, nếu như con
người khi sinh ra vốn đã thiện hay ác, vốn đã được chúa trời, thượng đế hay một
đấng linh thiêng tối cao nào đó ấn định địa vị, bản chất con người mình, vậy sao
vẫn tồn tại những con người từ thiện thành ác, từ ác thành thiện trong xã hội. Điều
này chỉ có thể được giải thích bởi môi trường sống của con người. Hoàn cảnh sống
có ảnh hưởng nhiều đến tâm lí cũng như cách sống của con người. Mỗi người có
hoàn cảnh sống khác nhau, môi trường khác nhau nên tâm lí cũng có sự khác
nhau.Con người sống dung hòa trong cả môi trường tự nhiên và xã hội, hoàn cảnh
tự nhiên và xã hội có những ảnh hưởng khác nhau đến tâm lí, nếp sống cũng như
cách nhận thức, cách sống mỗi người.
Về hoàn cảnh tự nhiên, mỗi người sống ở những địa bàn, khu vực khác nhau
với những nét khác biệt về hoàn cảnh địa lí, có thể là nông thôn, đồng bằng, thành
thị hay miền núi hải đảo,… Các đặc điểm về tự nhiên quy định phương thức sản
xuất, đặc tính nghề nghiệp, những phong tục tập quán nhất định. Tâm lí con người
3
chịu ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên thông qua những giá trị vật chất và tinh
thần, phong tực tập quán, nghề nghiệp,… những cái mà gắn liền với tự nhiên đó.
Và những người sống hòa hợp, gần gũi với thiên nhiên thì sẽ phát triển nhân cahs
hờn thiện và đầy đủ hơn, bởi hoàn cảnh và môi trường xung quanh có ảnh hưởng
đến ý thức, rèn luyện, xây dựng nhân cách của một con người.
Về hoàn cảnh xã hội, Xã hội là nền tảng quan trọng của loài người, không như
các sinh vật khác, con người cần phải có hiểu biết xã hội để sống. Ngoài sự tồn tại
có tính chất tự nhiên, đơn thuần, kinh nghiệm xã hội tạo ra tâm lí, nhân cách của
mỗi con người. Chỉ có thông qua sự hình thành và phát triển của nhân cách, loài
người mới trở nên khác biệt với tất cả các loài động vật khác, chỉ có loài người mới
tạo ra được văn hóa và mỗi con người, với tư cách là một thành viên của xã hội
tiếp thu văn hóa vào nhân cách của mình. Hoàn cảnh xã hội giúp con người tiếp
xúc, giao tiếp vỡi nhau, từ đó hình thành những diễn biến tâm lí khác nhau, tạo ra
nếp sống cho mình. Như Hôn-Bách cũng đã nói: “Con người khi mới được sinh ra
vốn không thiện mà cũng không ác”. Đúng vậy, khi sinh ra không ai biết mình sẽ

những nơi này, hằng năm đã có không biết bao người hoàn lương với một nhân
cách tốt, một cách sống lành mạnh.
Không chỉ có tác dụng hình thành nhân cách, giáo dục còn là một phương pháp
tích cực phát triển nhân cách. Giáo dục có thể đón trước được sự phát triển, nó
“hoạch định nhân cách tương lai” để tác động hình thành và phát triển không
ngừng của công nghệ, mỗi ngày qua đi là hàng ngàn những phát minh, những tìm
kiếm, khám phá mới mẻ. Con người phải không ngừng chạy đua với những biến
chuyển đó. Việc giáo dục con người cũng phải phù hợp với sự phát triển của xã
hội. con người trong thời đại ngày nay mang những phẩm chất của xã hội hiện đại,
năng động, tự tin, quyết đoán. Đó là những nhân cách cần có để con người tồn tại
5
và phát triển trong xã hội. Sẽ không thể có sự giáo dục nào làm con người thấy tự
ti, nhút nhát lại thành công trong cuộc sống.
Sự giáo dục trong nhân cách con người là rất cần thiết. Bởi như chúng ta biết,
nhân cách con người phụ thuộc vào ôi trường sống. Nhưng môi trường sống không
phải lúc nào cũng tốt đẹp, bên cạnh đó còn rất nhiều những cạm bẫy, những hố
đen. Nếu không có sự định hướng của giáo dục, sự hình thành và phát triển của
nhân cách con người phụ thuộc vào môi trường sống. Và sự giáo dục của gia đình
là một trong những điều rất cần thiết. Ở những gia đình đã ly hôn, hay bố hoặc mẹ
đã mất sớm, trẻ thường không được giáo dục một cách hoàn chỉnh, thiếu sự cân
bằng… hình thành những cảm xúc tiêu cực như buồn khổ, tự ti, chán nản…
(44,9% trẻ luôn cảm thấy buồn chán về gai đình, 15,25% cảm nhận vê gia đình chỉ
là sự nặng nề, 19,4% cảm thấy trông trải cô đơn. Như vậy có tới 79,55% trong số
những trẻ có gia đình không hoàn thiện đã không có được sự thanh thản và thực sự
yên ổn ở gai đình). Chúng sẽ tìm sự cân bằng ở những người khác, có thể là họ
hàng, láng giềng nhưng cũng có khi ở những nhóm bạn cùng cảnh ngộ hoặc cá tệ
nạn như nghiện hút, cờ bạc, trộm cắp nhằm quên đi những thiếu hụt đó. Bởi vậy,
giáo dục có sức ảnh hưởng vô cùng lớn đến tâm lý và nhân cách con người. Có thể
nói cái thiện – cái ác bị phụ thuộc rất lớn vào cái ta được gia đình, nhà trường, xã
hội giáo dục ra sao và cái mà ta tự học được.

3. Ý nghĩa thực tiễn đối với cuộc sống sinh viên hiện nay
Đỗ đại học nghĩa là bạn đã bước sang một trang mới cuộc đời. Đa số các tân
sinh viên sẽ nghĩ về sự hào nhoáng, rực rỡ và tự do trong cuộc sống mới này.
Nhưng thực tế, đỗ đại học chỉ là một mốc để đánh dấu những đổi thay, nó sẽ nhiều
gian nan, chứ chẳng phải toàn màu hồng như nhiều người vẫn nghĩ. Đúng vậy một
số tân sinh viên thú nhận, từ nhỏ sống trong sự quản lý của bố mẹ, nay được tự do
7
bay nhảy ở một môi trường mới đầy hấp dẫn, cộng thêm thời gian rảnh rổi, nhớ
nhà nên muốn thử cho biết những thú vui trong môi trường mới. Nhưng mọi
chuyện không dừng lại ở đó. Nhiều người ban đầu chỉ chơi cho vui, với số tiền vài
nghìn cho mỗi ván, nhưng càng ngày chơi càng hăng, từ một số tiền nhỏ dần trở
thành vài trăm nghìn đến vài triệu đồng là không hiếm gặp. Bị bạn bè xấu lôi kéo,
có sinh viên đã sa ngã, rơi vào vòng xoáy của tệ nạn như lô đề, cá độ bóng đá. Khi
những đồng tiền cha mẹ chắt chiu hàng tháng phục vụ cho việc ăn ở, chi phí học
tập phút chốc “bốc hơi”, sinh viên rơi vào cảnh túng quẫn, dẫn đến làm liều, như
vay nóng, cầm cố xe máy, điện thoại, máy tính, thẻ sinh viên, vòi vĩnh lừa gạt phụ
huynh, trộm cắp Chỉ một thời gian sau, lãi mẹ đẻ lãi con, số tiền nợ ngày càng
nhiều thêm, mất khả năng chi trả.
Sinh viên dễ bị ảnh hưởng bởi cách sống không lành mạnh không chỉ do lối sống
xa nhà, ít tham gia các hoạt động đoàn thể mà còn do sinh viên dễ bị lôi kéo tiếp
xúc với những hành vi không lành mạnh, lối sống không văn minh.
Tất cả những cám dỗ trên như một vòng xoáy khiến nhiều sinh viên mắc phải,
không dễ dứt ra được, hậu quả để lại là những chuỗi ngày sống trong lo âu, sợ hãi,
chán chường. Không ít bạn sinh viên đã phải nghỉ học giữa chừng, bỏ lại giấc mơ
giảng đường. Thậm chí một số sinh viên còn rơi vào vòng lao lý do vi phạm pháp
luật.
Môi trường đại học là một môi trường mới mẻ đầy thách thức và cám dỗ đối với
tân sinh viên, các bạn sinh viên không chỉ phải tiếp thu một lượng lớn kiến thức mà
còn phải đối mặt với các thử thách trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày. Vì vậy,
mỗi người nên trang bị cho mình vốn sống cũng như bản lĩnh để đương đầu với

Tài liệu tham khảo
1. Giáo trình tâm lý học đại cương – trường đại học luật hà nội
2. http://doc.edu.vn/tai-lieu/tieu-luan-nhan-to-anh-huong-toi-su-hinh-thanh-va-
phat-trien-nhan-cach-40104/
3. http://luanvan.co/luan-van/bai-tap-tam-li-hoc-dai-cuong-8178/
10
Mục lục
11